Ποντιακές λέξεις από Ποντιακούς στίχους τραγουδιών με αρχαιοελληνική προέλευση – Γράφει η Δέσποινα Μιχαηλίδου Καπλάνογλου


 

Της Δέσποινας Μιχαηλίδου -Καπλάνογλου:

Η επιλογή των λέξεων της Ποντιακής διαλέκτου προέρχονται από Ποντιακούς στίχους τραγουδιών

ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ

Η Σοφίτσα

Έναν άστρον εξήβεν σην Ανατολήν

Άλλ’ έναν κι άλλο εξήβεν σο Καρά-Καπάν

άλλ’ έναν κι άλλο εξήβεν σ’ Αρμαλού το Χάν’

κι άλλ’ έναν κι άλλο εξήβεν στο Ντεβέ-μπογιούν.

Σοφίτσα μ’ έξ’ μ’ εβγαίνης και μη φαίνεσαι

ελέπνε σε και τ’ άστρια και μαραίνεσαι

ελέπ’ σε και ο φέγγων και δειλαίνεσαι

ελέπ’ σε και ο ήλεν και ηλαίνεσαι

‘λέπνε σε παλληκάρια και ζελεύνε σε

 

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ

Η Σοφίτσα (Σοφούλα )

Ένα αστέρι βγήκε στην Ανατολή

Άλλο ένα ακόμα βγήκε στο Καρά-Καπάν

άλλο ένα ακόμα βγήκε στο χάνι του Αρμαλού

ακόμα ένα άλλο βγήκε στο Ντεβέ -μπογιούν.

Σοφίτσα μου έξω μη βγαίνεις και μη φαίνεσαι

σε βλέπουν και τα άστρα και μαραίνεσαι

σε βλέπει και το φεγγάρι και δειλιάζεις

σε βλέπει ο ήλιος και παθαίνεις ηλίαση

σε βλέπουν τα παλληκάρια και σε ζηλεύουνε.

 

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΤΙΑΚΩΝ ΛΕΞΕΩΝ

Εξήβεν – Τ’ άστρια – Ο φέγγων – Δειλαίνεσαι -Ηλαίνεσαι – Ζελεύνε σε

1. Εξήβεν
Προέρχεται από τις αρχαιοελληνική λέξη : Εκ- + βαίνω

Ετυμολογία : Βγαίνω < μσν. ἐβγαίνω < *ἐγβαίνω < μεσαιωνική ελληνική ἐκβαίνω < ἐκ + βαίνω
Στην νεοελληνική αποδίδεται: Βγήκε .
Σύνθετη ή συγγενής λέξη : Παραβγαίνω , ξαναβγαίνω , αναβγαίνω , αντιβγαίνω

2.Τ’ άστρια
Προέρχεται από τις αρχαιοελληνικές λέξεις : Άστρον.

Ετυμολογία : άστρο < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική ἄστρον.
Στην νεοελληνική αποδίδεται: Τα άστρα.
Σύνθετη ή συγγενής λέξη : Αστροφεγγιά ,το αστέρι, ο αστέρας

3. Ο φέγγων
Προέρχεται από τις αρχαιοελληνικές λέξεις : Φέγγος

Ετυμολογία φεγγάρι < μεσαιωνική ελληνική φεγγάρι(ν) < φεγγάριον, υποκοριστικό του αρχαίου φέγγος
Στην νεοελληνική αποδίδεται: Το φεγγάρι
Σύνθετη ή συγγενής λέξη : Φεγγαράδα φεγγαράκι φεγγαροκυρά φεγγαρόλουστος φεγγαρομαγουλάτος φεγγαρομέτωπος

4. Δειλαίνεσαι
Προέρχεται από τις αρχαιοελληνικές λέξεις :Δέος ,

Δειλία & κατ – αινουμαι
Ετυμολογία : δειλία < αρχαία ελληνική δειλία < δειλός < δέος
δειλιώ=αισθάνομαι δειλία,Δειλιάζω.

Στην νεοελληνική αποδίδεται: Φοβάμαι ,αισθάνομαι δειλία
Σύνθετη ή συγγενής λέξη : Δειλός.

5. Ηλαίνεσαι
Προέρχεται από τις αρχαιοελληνική λέξη : Ήλιος & – αινομαι , ἡλίασις

Ετυμολογία : ηλίαση < ελληνιστική κοινή ἡλίασις
ήλιος < αρχαίο. ἥλιος / ἀέλιος (αιολ.) / ἀβέλιος (κρητ.) / ἠέλιος (ομηρικό)

Στην νεοελληνική αποδίδεται: Παθαίνεις ηλίαση
Σύνθετη ή συγγενής λέξη : Ηλιαστός, λιάζομαι

6.Ζελεύνε σε
Προέρχεται από τις αρχαιοελληνικές λέξεις : Ζήλος
Ετυμολογία : ζήλια < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική ζήλεια / ζηλεία / ζηλία < αρχαία ελληνική ζηλόω / ζηλῶ < ζῆλος

Στην νεοελληνική αποδίδεται: Σε ζηλεύουνε
Σύνθετη ή συγγενής λέξη : Σύνθετα ζηλεύω ζηλιάρης ζηλωτής ζηλαδέρφια ζηλιαρόγατος, ζηλιαρόγατα

Σχολιάστε

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.