Ποντιακές λέξεις από Ποντιακούς στίχους τραγουδιών με αρχαιοελληνική προέλευση – Της Δέσποινας Μιχαηλίδου Καπλάνογλου

Της Δέσποινας Μιχαηλίδου – Καπλάνογλου:

Η επιλογή των λέξεων της Ποντιακής διαλέκτου προέρχονται από Ποντιακούς στίχους τραγουδιών

ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ

Μαρούλα επαρχάρευεν Κουντούρ΄σα λιβάδια,

σου Μύρη μ’ και σου Κοβλακα και σ΄ άσπρα τα Πλακία.

Σεράντα χτήνια έλμεγεν, χτηνία κωδωνεμένα

κι άλλα σεράντα βόσκιζεν μουσκάρια αμόν ζουρκάδια

κι αλλά σερανταδώδεκα καπίτσια γαστρωμένα

Με τα κρενία κατηβάζ΄το γάλαν στο χωρίον

κι ας σου γαλάτ την αθέραν λύκος εποταμίεν

μηδέ λύκος και μοναχόν ,ζευγάς με το ζευγάριν

Χτίσεν τυρένεν Εγκλησιάν μιντζένεν Αε -Βήμαν

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ

Η Μαρούλα πάει στον βοσκότοπο

Η Μαρούλα πάει στον βοσκότοπο , Φλεβάρη στα Λιβάδια

στου Μύρη και του Κοβλακά κι΄ εκεί στις άσπρες Πέτρες

Σαράντα αγελάδια άρμεγε γελάδια κυδωνάτα

και άλλα σαράντα βόσκιζε μοσχάρια σαν ζαρκάδια

και άλλες σαράντα -δώδεκα δαμάλες γκαστρωμένες

Με ξύλινα αυλάκια κατεβάζει το γάλα στο χωριό

και από την αφθονία του γάλακτος ένας λύκος πνίγηκε.

Ούτε λύκος , και μόνο γεωργός με το ζευγάρι των βοδιών,

φτιάχνει εκκλησιά από τυρί και Άγιο Βήμα από μυζήθρα.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΤΙΑΚΩΝ ΛΕΞΕΩΝ

1. Χτίσεν , 2. Τυρένεν 3. Χτήνια 4.Έλμεγεν – αλιμέγω , 5.Κρενία – κρενίν 6.Εποταμίεν

1.Χτίσεν
Προέρχεται από τις αρχαιοελληνικές λέξεις : Κτίσις
Ετυμολογία : χτίζω < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική χτίζω < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική κτίζω με ανομοίωση [kt] > κτίζω
Στην νεοελληνική αποδίδεται: Κτίζω, οικοδομώ.
Σύνθετη ή συγγενής λέξη : άχτιστος, άκτιστος , νεόχτιστος, νεόκτιστος χτίσιμο, πλιθόχτιστος , χτίσιμο, κτίσιμο ,• χτίστης, κτίστης

2.Τυρένεν

Τυρίν <Τυρένον<Χαλδαια Τυρένεν Προέρχεται από τις αρχαιοελληνική λέξη :. Τυρός Ετυμολογία : Τυρί < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική τυρίν < ελληνιστική κοινή τυρίον (τυράκι) < αρχαία ελληνική τυρός + υποκοριστικό επίθημα -ίον < πρωτοελληνική *tūrós (μυκηναϊκή διάλεκτος Στην νεοελληνική αποδίδεται: Τυρένιο. Σύνθετη ή συγγενής λέξη : Τυράκι τυριέρα ,τυρόγαλα , τυρίνη ,τυρόπιτα , τυροπιτάδικο.

3.Χτήνια Προέρχεται από τις αρχαιοελληνικές λέξεις : Κτήνος – κτώμαι Ετυμολογία Κτήνος < αρχαία ελληνική κτήνος < κτώμαι (αποκτώ) αρχαίο ουσιαστικό : Κτήνος Στην νεοελληνική αποδίδεται: Ζώο,αγελάδες. Σύνθετη ή συγγενής λέξη : Κτηνιατρικός , κτηνίατρος ,κτηνοτρόφος .

4.Έλμεγεν – αλιμέγω Προέρχεται από τις αρχαιοελληνικές λέξεις : Αμέλγω . Ετυμολογία : αρμέγω < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική αρμέγω < ἀλμέγω > αρχαία ελληνική ἀμέλγω .
Στην νεοελληνική αποδίδεται: Άρμεγε.
Σύνθετη ή συγγενής λέξη : Αλμεχτά, αλμεξία , άρμεγμα

5.Κρενία – κρενίν
Προέρχεται από τις αρχαιοελληνική λέξη :.Κρουνός
Ετυμολογία :κρουνός < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική κρουνός Στην νεοελληνική αποδίδεται: Ξύλινο αυλάκι μεταφοράς νερού,κάνουλα. Κρουνός (=πηγή). Συνώνυμο μέ τό κρήνη. Σύνθετη ή συγγενής λέξη : Ποντιακά:Κρενάζω,κρενόοπον Νέα Ελληνικά : κρουνηδόν, κρουνίζω (=χύνω νερό), κρουνίσκος,.

6.Εποταμίεν Προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη : ποταμός μτγν. ποτάμιν . Ετυμολογία ποτάμι < αρχαία ελληνική ποτάμιον < ποταμός + κατάληξη υποκοριστικού -ίον Στην νεοελληνική : Λύκος παρασύρεται από το ποτάμι [ επί παραδόξου ακούσματος] Σύνθετη ή συγγενής λέξη : Ποταμόξυλον,ποταμολλάλαντζον ποταμάκι, πόταμος.

Σχολιάστε

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.