Η σημερινή δημοσίευση είναι πρώτη που αφορά την περιοχή της Κιλικίας της Μικράς Ασίας ,θα περιγράψουμε περίπου 35 αξιόλογες Ελληνικές πόλεις και πολίσματα της περιοχής που υπήρχαν από την αρχαιότητα μέχρι και την Μικρασιατική καταστροφή πολλές από αυτές άντεξαν και κράτησαν τον γηγενή Ελληνικό πληθυσμό έως το 1923 ,παρά το γεγονός ότι υπέστησαν τα πάνδεινα μετά τις Τουρκικές εισβολές και την διάλυση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. που δεχθήκαν για μια χιλιετία περίπου.
Θα είναι όμως και μια περιοχή που θα είναι και η τελευταία της σειράς προγονικές εστίες που άρχισε η ερευνά και δημοσίευση άρθρων με περιεχόμενο ιστορικής γεωγραφίας για τις αλησμόνητες πατρίδες των προγόνων μας πριν από 10 χρόνια με εβδομαδιαίες δημοσιεύσεις ,500 περίπου άρθρων που αναφέρονται σε πάνω από 600 οικισμούς που ξεπερνούν τις 5000 σελίδες κείμενου και ανάλογα κολάζ φωτογραφιών που εμπεριέχουν περίπου 17500 χιλιάδες μεμονωμένες φωτογραφίες και χάρτες
Μέχρι στιγμής έχουν μετουσιωθεί σε 4 βιβλία στην Ελληνική γλωσσά και ένα στην Τουρκική που γράφτηκε μαζί με τον δημοσιογράφο κ.Bayram Aygun και άφορα την κοινή πατρίδα των προγόνων μας της Σπάρτη της Μικράς Ασίας, παραμένουν ανέκδοτα τουλάχιστον άλλα 10 βιβλία που καλύπτουν το σύνολο των περιοχών της χερσονήσου της Μικράς Ασίας .
ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΚΙΛΙΚΙΑΣ ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ
Αυτή η δημοσίευση είναι η πρώτη από την τελευταία περιοχή της Μικράς Ασίας που μελετήσαμε βεβαίως δεν ισχυριζόμαστε ότι καλύψαμε το σύνολο των πόλεων της Ελληνικής Μικράς Ασίας .Πέρασαν 100 χρόνια από την νομιμοποίηση και εκδίωξης των Ελληνικών πληθυσμών ,η βιβλιογραφία είναι πολύ φτωχή για εκείνα τα μέρη και η προσπάθεια μας για την συγκέντρωση υλικό που θα φανέρωνε το μέγεθος της μεγαλύτερης καταστροφής που υπέστη το Ελλάνικο στοιχείο από την στιγμή της δημιουργίας του είναι αδύνατη Κάναμε ότι μπορούσαμε..
Η πρώτη δημοσίευση για την Κιλικία θα δώσει η μια γενική εικόνα για την περιοχή και για τον Ελληνισμό της ,η δεύτερη που θα ακολουθήσει θα συμπληρώσει την γενική εικόνα του πρώτου άρθρου και η πρώτη πόλη που θα ακολουθήσει θα είναι τα Άδανα η τωρινή πρωτεύουσα της περιοχής μια και κατά την αρχαιότητα πρωτεύουσα πόλη θεωρείτο η Ταρσός .
Ο Ελληνισμός της Κιλικίας, μιας περιοχής στη νοτιοανατολική Μικρά Ασία, είχε μια μακραίωνη, διακριτή και διαχρονική προσφορά στην ιστορία του ελληνικού πολιτισμού, η οποία εκτείνεται από την αρχαιότητα έως τη Μικρασιατική Καταστροφή το 1922. Παρά τη γεωγραφική της θέση, που την καθιστούσε συχνά «γέφυρα» μεταξύ Ανατολής και Δύσης, η Κιλικία διατήρησε ελληνικό χαρακτήρα σε σημαντικές περιόδους.
1.Η διαχρονική προσφορά του Ελληνισμού της Κιλικίας συνοψίζεται στα εξής:
-Αρχαιότητα & Ελληνιστική Περίοδος :
Η Κιλικία, μια ιστορική περιοχή στη νοτιοανατολική Μικρά Ασία που κατοικείται συνεχώς από την Παλαιολιθική/Νεολιθική περίοδο, με τις πρώτες οργανωμένες εγκαταστάσεις να εμφανίζονται ήδη από την 8η χιλιετία π.Χ..
Η περιοχή κατοικούνταν από τη νεολιθική εποχή, εκμεταλλευόμενη την εύφορη πεδιάδα της.
Κατά τη διάρκεια της εποχής των Χετταίων, η περιοχή ήταν ήδη ανεπτυγμένη και χωρισμένη στην “Επίπεδη Κιλικία” (πεδινά) και την “Τραχεία Κιλικία” (ορεινά).
Την 1η Χιλιετία π.Χ.:οι Κίλικες αναφέρονται στις ασσυριακές επιγραφές ως “Κιλίκιού” ή “Que” (Κουέ) στις αρχές της 1ης χιλιετίας π.Χ., αποτελώντας σημαντική δύναμη της περιοχής.
Η περιοχή υπήρξε, λόγω της θέσης της, κέντρο πολιτισμών (Ασσύριοι, Πέρσες, Έλληνες, Ρωμαίοι) και κατοικείται αδιάλειπτα μέχρι σήμερα.
Σύμφωνα με την παράδοση, ο ήρωας Μόψος ίδρυσε Ελληνικές αποικίες στην Κιλικία , και οι Έλληνες άποικοι αναμίχθηκαν με τον τοπικό πληθυσμό.
⦁ Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που βασίζονται στην ελληνική μυθολογία, ο Μόψος ο Κλάριος έζησε αμέσως μετά τον Τρωικό Πόλεμο, κατά τη διάρκεια της περιόδου των “Νόστων” (επιστροφών) των Ελλήνων ηρώων, δηλαδή περίπου στα τέλη του 12ου αιώνα π.Χ. (μεταξύ 1180-1100 π.Χ.
⦁ Μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η Κιλικία έγινε μέρος του Σελευκιδικού βασιλείου, καθιστώντας τα ελληνικά κοινή γλώσσα στην περιοχή.
Η Ταρσός, πρωτεύουσα της Κιλικίας, αναδείχθηκε σε σημαντικό κέντρο φιλοσοφίας, ρητορικής και γραμμάτων, ανταγωνιζόμενη την Αθήνα και την Αλεξάνδρεια.
⦁ * Επί Ρωμαίων &Βυζαντίου
Ο Απόστολος Παύλος καταγόταν από την Ταρσό της Κιλικίας, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διάδοση του Χριστιανισμού, ο οποίος ταυτίστηκε με την ελληνική γλώσσα και παράδοση.
Κατά τη Βυζαντινή περίοδο, οι πόλεις της Κιλικίας (π.χ. Άδανα, Κώρυκος) άνθησαν ως διοικητικά και οικονομικά κέντρα. Η περιοχή λειτούργησε ως προπύργιο της αυτοκρατορίας κατά των Αράβων, διατηρώντας την ελληνική ταυτότητα.
Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, οι ελληνικοί πληθυσμοί στην Κιλικία (όπως και σε όλη τη Μικρά Ασία) διατηρούσαν δικά τους σχολεία, εκκλησίες και εκπαιδευτικούς θεσμούς, διασφαλίζοντας τη γλώσσα και την παράδοση.
Οι Κιλίκιοι Έλληνες ήταν δραστήριοι στις εμπορικές συναλλαγές, αξιοποιώντας τη θέση της περιοχής ως πέρασμα προς τη Μεσόγειο (Κιλίκιες Πύλες).Συμβολή στη
⦁ Προσφυγιά και Πολιτισμός:
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922) και την ανταλλαγή πληθυσμών (1923), οι Έλληνες της Κιλικίας μετέφεραν στην Ελλάδα τα ήθη, τα έθιμα, τις μουσικές παραδόσεις και την εργατικότητά τους, εμπλουτίζοντας τον νεοελληνικό πολιτισμό.
Ο Ελληνισμός της Κιλικίας αποτέλεσε ένα ζωντανό τμήμα του Μικρασιατικού Ελληνισμού που, παρά τις δοκιμασίες, διατήρησε την πνευματική του παρουσία και τη συμβολή του στη διάδοση της ελληνικής παιδείας στην Ανατολή .
2. . ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ
(Kizzuwatna (Κιζουβάτνα) – kez-watni ή kez-udn– Khilakku (Χιλάκκου),– Κιλικία (Cilicia) — Σήμερα :Çukurova (Τσουκούροβα) Τουρκίας. )
Η περιοχή της Κιλικίας στη νοτιοανατολική Μικρά Ασία παρουσιάζει μια αξιοσημείωτη ονομαστική συνέχεια, με ονόματα που επιβιώνουν σχεδόν αναλλοίωτα για πάνω από 3.500 χρόνια, από την εποχή της Αυτοκρατορίας των Χετταίων έως τη σύγχρονη Τουρκία.
Από την εποχή των Χετταίων είχε τα παρακάτω ονόματα .
1. Kizzuwatna
Η αρχαία Κιλικία ονομαζόταν Kizzuwatna (Κιζουβάτνα) από τους Χετταίους. Ο όρος ετυμολογείται από τη λουβιανή λέξη kez (αυτή η πλευρά / εδώ) και τη χεττιτική λέξη udne (χώρα). Επομένως, το όνομα σήμαινε κυριολεκτικά «η χώρα από αυτή την πλευρά» (των βουνών του Ταύρου), σε σχέση με την υπόλοιπη αυτοκρατορία ονομασία που περιόριζε αρχικά την περιοχή στα ορεινά
-Khilakku (Χιλάκκου)
Την Ασσυριακη εποχη αναφέρεται ως Khilakku (Χιλάκκου),
– Ελληνιστική/Ρωμαϊκή Εποχή:
Το όνομα παγιώθηκε ως Κιλικία (Cilicia) Προέρχεται άμεσα από το ασσυριακό Khilakku. Μια θεωρία συνδέει το όνομα με τον μυθικό Κίλικα, γιο του Αγήνορα και αδελφό του Κάδμου.
-Σήμερα:Η περιοχή αντιστοιχεί γεωγραφικά στην πεδιάδα Çukurova της Τουρκίας. Η τουρκική ονομασία Çukurova (Τσουκουρόβα) είναι σύνθετη λέξη και σημαίνει «κοίλη πεδιάδα» ή «πεδιάδα-λάκκος». Çukur (Τσουκούρ): Σημαίνει κοίλωμα, λάκκος, βάραθρο, βαθούλωμα.Ova (Οβά): Σημαίνει πεδιάδα, κάμπος
3. ΘΕΣΗ
⦁ Η Κιλικία ήταν μια περιοχή με πολύ σαφή φυσικά σύνορα, γεγονός που της έδινε μια ιδιαίτερη γεωγραφική ενότητα:
*Γεωγραφικά, η Κιλικία οριοθετείται από την Βόρεια ανατολικά: Τις οροσειρές του Ταύρου και του Αμανού, που λειτουργούσαν ως φυσικά τείχη
.Η μεγάλη οροσειρά του Ταύρου την χώριζε από την Καππαδοκία και τη Λυκαονία.
⦁ Ανατολικά: Τα όρη του Αμανού αποτελούσαν το σύνορο με τη Συρία.
⦁ Στα Νότια, βρισκόταν η ακτογραμμή της Μεσογείου
⦁ Και Δυτικά την την περιοχή της Παμφυλίας.
*Γεωγραφικά Χαρακτηριστικά:
Η περιοχή χωριζόταν διαχρονικά σε δύο εντελώς διαφορετικά τοπία:
Τραχεία Κιλικία (Cilicia Trachea):
⦁ Στο δυτικό τμήμα, γεμάτη απόκρημνα βουνά που έφταναν μέχρι τη θάλασσα. Ιδανικό κρησφύγετο για τους περίφημους Κίλικες πειρατές.
⦁ Πεδιάδα Κιλικία (Cilicia Pedias): Στο ανατολικό τμήμα (η σημερινή Τσουκούροβα), μια εξαιρετικά εύφορη προσχωσιγενής πεδιάδα που διαρρέεται από τρεις μεγάλους ποταμούς: τον Κύδνο (Ταρσός), τον Σάρο (Σεϊχάν) και τον Πύραμο (Τζεϊχάν).
Οι Κιλίκιες Πύλες:
⦁ Το πιο κρίσιμο γεωγραφικό σημείο ήταν αυτό το στενό πέρασμα στον Ταύρο, που αποτελούσε την κύρια οδό εισόδου από την κεντρική Μικρά Ασία προς την Ανατολή.
4. ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ
Τα βουνά, οι λόφοι, τα ποτάμια και οι λίμνες χαρακτηρίζονται συνολικά ως γεωγραφικά χαρακτηριστικά ή φυσικά γεωγραφικά στοιχεία της επιφάνειας της Γης.
Πιο συγκεκριμένα, ανάλογα με την οπτική γωνία, μπορούμε να τα ονοΑνάγλυφο της Γης/της χώρας: Όταν αναφερόμαστε κυρίως στις υψομετρικές διαφορές (βουνά, λόφοι) που διαμορφώνουν την εικόνα του εδάφους.
Η Κιλικία είναι μια ιστορική και γεωγραφική περιοχή στη νοτιοανατολική Μικρά Ασία, η οποία εκτείνεται κατά μήκος των ακτών της Μεσογείου.
Γεωγραφικά χωρίζεται σε δύο ευδιάκριτα τμήματα: την Κιλικία Τραχεία (Cilicia Tracheia / Rough Cilicia), που χαρακτηρίζεται από άγρια βουνά, και την Κιλικία Πεδιάδα (Cilicia Pedias / Plain Cilicia), που αποτελείται από μια πλούσια και εύφορη πεδιάδα.
-Βουνά και Λόφοι
Η περιοχή οριοθετείται από επιβλητικές οροσειρές που την απομονώνουν από την υπόλοιπη ενδοχώρα:
⦁ Όρος Ταύρος (Mount Taurus / Ταῦρος): Η κύρια οροσειρά που αποτελεί το βόρειο σύνορο της Κιλικίας.
⦁ Όρος Αμανός (Amanus Mountains / Ἀμανός): Βρίσκεται στα ανατολικά, χωρίζοντας την Κιλικία από τη Συρία.
⦁ Αντιταύρος (Anti-Taurus / Ἀντίταυρος): Η συνέχεια του Ταύρου προς τα βορειοανατολικά.
⦁ Κιλίκιες Πύλες (Cilician Gates / Κιλίκιαι Πύλαι): Το διασημότερο ορεινό πέρασμα του Ταύρου, που συνδέει την πεδιάδα με το οροπέδιο της Ανατολία
⦁ Ποτάμια
⦁ Η Κιλικία Πεδιάδα διασχίζεται από μεγάλα και εύφορα ποτάμια:
⦁ Πύραμος (Pyramus River / Πύραμος, σήμερα Ceyhan): Ένας από τους μεγαλύτερους ποταμούς, μήκους 509 χλμ.
⦁ Σάρος (Sarus River / Σάρος, σήμερα Seyhan): Ο μεγαλύτερος ποταμός της περιοχής (560 χλμ), που εκβάλλει στον κόλπο της Μερσίνης.
⦁ Κύδνος (Cydnus River / Κύδνος, σήμερα Berdan): Ο ποταμός που διαρρέει την αρχαία πόλη Ταρσό.
⦁ Καλύκαδνος (Calycadnus River / Καλύκαδνος, σήμερα Göksu): Ο κύριος ποταμός της Κιλικίας Τραχείας, που εκβάλλει κοντά στη Σελεύκεια.
ΛΙΜΝΕΣ ΤΑ ΟΝΟΜΜΑΤΑ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΠΟΙΑ ΛΙΜΑΝΙΑ ΞΕΧΩΡΙΖΑΝ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ
⦁ Στην αρχαία και διαχρονική γεωγραφία της Κιλικίας, οι λίμνες και τα λιμάνια έπαιζαν καθοριστικό ρόλο στην οικονομία και τη στρατηγική της περιοχής.
Οι λίμνες της περιοχής είναι κυρίως παραθαλάσσιες λιμνοθάλασσες στο δέλτα των μεγάλων ποταμών ή ορεινοί σχηματισμοί:
⦁ Λίμνη Ρήγμα (Lake Rhegma / Ῥῆγμα): Η πιο σημαντική ιστορικά λίμνη, που λειτουργούσε ως εσωτερικό λιμάνι για την Ταρσό. Συνδεόταν με τη θάλασσα μέσω του ποταμού Κύδνου, επιτρέποντας στα πλοία να φτάνουν μέχρι την πόλη.
⦁ Λίμνη Ακγκιόλ (Akgöl Lake / Ἀκγκιόλ): Βρίσκεται στο δέλτα του Καλύκαδνου (Γκιόκσου).
⦁ Λίμνη Ακγιατάν (Lake Akyatan / Ἀκυατάν): Η μεγαλύτερη λιμνοθάλασσα της περιοχής, στο δέλτα του Πυράμου και του Σάρου.
⦁ Λίμνη Ακγιαγιάν (Lake Akyayan / Ἀκυαγιάν): Βρίσκεται επίσης στην πεδινή Κιλικία, κοντά στις εκβολές των ποταμών.
⦁ Επτά Λίμνες (Seven Lakes / Ἑπτά Λίμναι): Ορεινές λίμνες παγετωνικής προέλευσης στην οροσειρά του Ταύρου (περιοχή Aladağ).
-Ιστορικά Λιμάνια
⦁ Τα λιμάνια της Κιλικίας ξεχώριζαν για τη σύνδεσή τους με τις εμπορικές οδούς της
⦁ Ανατολής:
⦁ Μερσίνη (Mersin): Το κυρίαρχο λιμάνι των νεότερων χρόνων και η κύρια πύλη εξόδου των Ελλήνων το 1923. Βρίσκεται κοντά στους αρχαίους Σόλους (Soloi), που υπήρξαν το σημαντικότερο λιμάνι της κλασικής περιόδου.
⦁ Κώρυκος (Corycus / Κώρυκος): Διέθετε δύο οχυρωμένα λιμάνια και ήταν φημισμένη για την ασφάλεια που παρείχαν τα κάστρα της (ξηράς και θάλασσας).
⦁ Ελαιούσα Σεβαστή (Elaeussa Sebaste / Ἐλαιοῦσσα Σεβαστή): Σημαντικό εμπορικό κέντρο της ρωμαϊκής εποχής, αρχικά χτισμένο πάνω σε νησί που αργότερα ενώθηκε με την ξηρά.
⦁ Κελένδερις (Celenderis / Κελένδερις): Αρχαίο λιμάνι με μεγάλη ναυτική παράδοση, που χρησιμοποιούνταν διαχρονικά για τη σύνδεση με την Κύπρο.
⦁ Αιγαί (Aegae / Αἰγαί): Στρατηγικό λιμάνι στον κόλπο της Ισσού, γνωστό για τη ναυπηγική του δραστηριότητα και το Ασκληπιείο του.
⦁ Αλεξανδρέττα (Alexandretta / Ἀλεξανδρέττα): Ιδρύθηκε από τον Μέγα Αλέξανδρο και αποτέλεσε το μεγαλύτερο λιμάνι της ανατολικής Κιλικίας κατά τους οθωμανικούς χρόνους
6. Πόλεις της Κιλικίας
⦁ Αγχιάλη (Anchiale): Αρχαία παραθαλάσσια πόλη κοντά στην Ταρσό.
⦁ Άδανα (Adana): Μια από τις ελάχιστες πόλεις που διατηρεί το όνομά της σχεδόν αναλλοίωτο μέχρι σήμερα
⦁ Αιγαί (Aegae): Παραθαλάσσια πόλη, γνωστή για το Ασκληπιείο της
⦁ Ανάβαρζος (Anazarbus): Σημαντικό κέντρο της Κιλικίας Πεδιάδας με εντυπωσιακό κάστρο.
⦁ Ανεμούριον (Anemurium): Το νοτιότερο σημείο της Μικράς Ασίας.
⦁ Διοκαισάρεια (Diocaesarea): Στενά συνδεδεμένη με την Όλβη, γνωστή για τον ναό του Διός.
⦁ Μαλοί (Mallus Μόψου Εστία (Mopsuestia) Όλβη (Olba) Σόλοι (Soloi
⦁ Ελαιούσα Σεβαστή (Elaeussa Sebaste): Μια νησιωτική αρχικά πόλη που ενώθηκε με την ξηρά.
⦁ Ισσός (Issus): Το σημείο της ιστορικής μάχης του Μεγάλου Αλεξάνδρου κατά του Δαρείου.
⦁ Κάστυα (Castabala / Hieropolis): Πόλη γνωστή για τη λατρεία της Αρτέμιδος Περασίας
⦁ Κελένδερις (Celenderis): Σημαντικό λιμάνι και αποικία των Σαμίων.
⦁ Κώρυκος (Corycus): Φημισμένη για τα κάστρα της και το «Κωρύκειον Άντρον».
⦁ Μαλοί (Mallus): Πόλη κοντά στις εκβολές του Πυράμου ποταμού
⦁ Μόψου Εστία (Mopsuestia): Πόλη που πήρε το όνομά της από τον μυθικό μάντη Μόψο.
⦁ Ναγιδός (Nagidus): Αποικία των Σαμίων στην Κιλικία Τραχεία.
⦁ Όλβη (Olba): Ιερή πόλη στο εσωτερικό της Κιλικίας Τραχείας.
⦁ Σελεύκεια η επί τω Καλυκάδνω (Seleucia ad Calycadnum): Ιδρύθηκε από τον Σέλευκο Α’ τον Νικάτορα.
⦁ Σόλοι (Soloi / μεταγενέστερα Pompeiopolis): Σημαντικό λιμάνι και έδρα φιλοσόφων (π.χ. Χρύσιππος).
⦁ Σύεδρα (Syedra): Πόλη κτισμένη σε λόφο με θέα τη θάλασσα.
⦁ Ταρσός (Tarsus): Η γενέτειρα του Αποστόλου Παύλου και πρωτεύουσα της περιοχής..
⦁ Τραϊανούπολις (Trajanopolis / παλαιότερα Selinus): Εκεί πέθανε ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Τραϊανός..
6.ΠΟΙΕΣ ΑΠΟ ΑΥΤΕΣ ΕΙΧΑΝ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΩΣ ΚΑΙ ΤΟ 1923
Στην Κιλικία, η ελληνική παρουσία παρέμεινε ζωντανή σε αρκετά αστικά κέντρα μέχρι την Ανταλλαγή Πληθυσμών του 1923, παρά τις διώξεις που είχαν προηγηθεί κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας των Ελλήνων (1913-1923). Οι πόλεις που παρουσιάζουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον σε σχέση με το ερώτημά σας είναι οι εξής:
Πόλεις με σημαντικό Ελληνικό πληθυσμό έως το 1923
Ταρσός (Tarsus):
⦁ Μέχρι το 1923 υπήρχε μια ακμάζουσα ελληνική κοινότητα με δικά της σχολεία και εκκλησίες. Η πόλη είχε τεράστια συμβολική σημασία ως η πατρίδα του Αποστόλου Παύλου, γεγονός που την καθιστούσε πνευματικό κέντρο για τον ελληνισμό της περιοχής.
⦁ Άδανα (Adana):
Ήταν το μεγαλύτερο οικονομικό κέντρο της Κιλικίας. Η ελληνική κοινότητα εκεί ήταν πολυάριθμη και οικονομικά ισχυρή, με έντονη παρουσία στο εμπόριο και την παιδεία μέχρι τον ξεριζωμό.
⦁ Μερσίνη (Mersin):
Αν και χτισμένη κοντά στους αρχαίους Σόλους, η Μερσίνη αναπτύχθηκε τον 19ο αιώνα και έγινε το κύριο λιμάνι εξόδου για τους Έλληνες της Κιλικίας και της Καππαδοκίας κατά την ανταλλαγή. Διέθετε μεγαλοπρεπείς ναούς και εκπαιδευτικά ιδρύματα.
⦁ Σελεύκεια η επί τω Καλυκάδνω (Seleucia):
Διατηρούσε ελληνικό στοιχείο, αν και σε μικρότερο βαθμό συγκριτικά με τα Άδανα και την Ταρσό, μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα
Εκτός από τα μεγάλα αστικά κέντρα που αναφέρατε, στο τέλος του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα, ελληνικός πληθυσμός (ορθόδοξος) υπήρχε και σε άλλες περιοχές της Κιλικίας και της ευρύτερης περιοχής (βιλαέτι Αδάνων και βόρεια Συρία/Χατάι).
Οι κυριότερες πόλεις και κωμοπόλεις ήταν:
-Σις (Sis – σημερινό Kozan):
Σημαντικό κέντρο όπου, πέρα από το ισχυρό αρμενικό στοιχείο, υπήρχε ελληνική κοινότητα.
-Παγιά (Payas):
Παραλιακή πόλη βόρεια της Αλεξανδρέττας με παρουσία Ελλήνων.
-Χάσα (Hassa):
Περιοχή στην ενδοχώρα, επίσης με αναφερόμενη ελληνική παρουσία.
-Αντιόχεια (Antakya): Αν και συχνά εξετάζεται χωριστά από την “καθαρή” Κιλικία, η Αντιόχεια και η γύρω περιοχή (σημερινό Hatay) είχαν σημαντικό ελληνορθόδοξο, αραβόφωνο πληθυσμό.
-Μιστί (Misti):
Χωριό στην περιοχή που, αν και Καππαδοκικό, σχετιζόταν με τις μετακινήσεις πληθυσμών προς την πεδιάδα της Κιλικίας.
Οι πληθυσμοί αυτοί ήταν συχνά μείγμα ντόπιων ελληνοφώνων, αραβόφωνων ορθοδόξων (στην περιοχή της Αντιόχειας) και μεταναστών από την Καππαδοκία ή τα νησιά (Κύπρο, Κρήτη), οι οποίοι εγκαταστάθηκαν εκεί για εμπορικούς λόγους κατά τον 19ο αιώνα
Αφήσαμε στην σημερινή δημοσίευση τελευταία την Αλεξανδρέττα γιατί υπήρξε σημείο αναφοράς πολλών προσφύγων από την Καππαδοκία κυρίως που αναγκαστικά να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους μετά την υπογραφή της Συμφωνίας Της Λωζανης το 1923
-Αλεξανδρέττα (τουρκικά: İskenderun),
Η Αλεξανδρέττα σημαντικό λιμάνι της Κιλικίας και της ευρύτερης περιοχής της Συρίας/Μικράς Ασίας, είχε πράγματι σημαντικό ελληνικό (ελληνορθόδοξο) πληθυσμό κατά το τέλος του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα. Ο ρόλος της στην έξοδο των Ελλήνων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων από την Καππαδοκία, μετά τη Συνθήκη της Λωζάνης (1923), ήταν κρίσιμος, καθώς λειτούργησε ως κέντρο συγκέντρωσης και λιμάνι επιβίβασης για την ανταλλαγή πληθυσμών.
1. Ελληνισμός της Αλεξανδρέττας (19ος – αρχές 20ού αι.)
Η Αλεξανδρέττα ήταν μια ελληνοσυριακή πόλη με ισχυρή ελληνορθόδοξη κοινότητα, η οποία συνυπήρχε με Αρμένιους, Άραβες και μουσουλμανικούς πληθυσμούς.
Οι Έλληνες της περιοχής ήταν κυρίως ελληνοφωνοι ή αραβόφωνοι (Rum-Orthodox), με έντονη οικονομική και εμπορική δραστηριότητα, λόγω της θέσης της πόλης ως βασικού λιμανιού.
Η περιοχή, αν και γειτνίαζε με την Κιλικία, πέρασε υπό γαλλική εντολή (Συρία) μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και αργότερα (1938-1939) προσαρτήθηκε στην Τουρκία.
2. Ρόλος στην Έξοδο των Ελλήνων (Μετά τη Λωζάνη)
Μετά την υπογραφή της Σύμβασης για την ανταλλαγή πληθυσμών (30 Ιανουαρίου 1923), η Αλεξανδρέττα, λόγω της εγγύτητάς της με την Καππαδοκία και τις νότιες περιοχές της Μικράς Ασίας, αποτέλεσε έναν από τους κύριους σταθμούς από όπου οι Έλληνες της Καππαδοκίας και της Κιλικίας επιβιβάστηκαν για την Ελλάδα.
-Ανταλλαγή 1923-1924:
Οι ελληνορθόδοξοι της περιοχής υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους βάσει της θρησκευτικής τους ταυτότητας, παρά το γεγονός ότι πολλοί ήταν αραβόφωνοι.
Αξίζει να σημειωθεί ότι και μετά τη Λωζάνη, η περιοχή της Αλεξανδρέττας είχε ελληνικό πληθυσμό, ο οποίος βίωσε μια δεύτερη, μαζική έξοδο κατά την προσάρτηση της περιοχής (Χατάι) στην Τουρκία το 1939.
Συνολικά, η Αλεξανδρέττα υπήρξε ένας κομβικός σταθμός της τραγωδίας της Μικρασιατικής Καταστροφής, διευκολύνοντας την αναγκαστική μετακίνηση χιλιάδων ανθρώπων από την Καππαδοκία και την Κιλικία προς την Ελλάδα
