Στην προηγούμενη δημοσίευση αναφερθήκαμε στην διετή παρουσία των Γάλλων στην πόλη της Κοζάνης και την περιοχή , ανάμεσα στο 1916 και τις αρχές του 1919 και τα προβλήματα που δημιουργήθηκαν από την παρουσία μια ξένης δύναμης που αποκλήθηκε << Γαλλοκρατία >> άλλα και ήταν κατοχική δύναμη εξ ου και η ονομασία
Η παρουσία των Γάλλων στην Κοζάνη κατά την περίοδο 1916-1919, γνωστή και ως «Γαλλοκρατία», εντάσσεται στο πλαίσιο του Μακεδονικού Μετώπου του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η Κοζάνη χρησιμοποιήθηκε ως στρατηγικό κέντρο ανεφοδιασμού και ελέγχου της «ουδέτερης ζώνης» που είχε δημιουργηθεί λόγω του Εθνικού Διχασμού.
Επισημάναμε πολλά προβλήματα της Γαλλικής Παρουσίας και εγκληματικές συμπεριφορές
Η περίοδος αυτή χαρακτηρίστηκε από σκληρά μέτρα που δικαιολογούν τον όρο «κατοχή»:
-Υπήρχε ουσιαστική επιβολή στρατιωτικού νόμου. Οι Γάλλοι επέβαλαν αυστηρή λογοκρισία, έλεγχο στις επικοινωνίες (τηλεγραφεία, ταχυδρομεία) και απαγόρευση κυκλοφορίας.
-Υπήρχε και επισιτιστική Κρίση: Οι αναγκαστικές επιτάξεις τροφίμων και σοδειών για τον ανεφοδιασμό των συμμαχικών στρατευμάτων προκάλεσαν τεράστιες ελλείψεις και πείνα στον τοπικό πληθυσμό.
-Υπήρχαν εγκληματικές συμπεριφορές που έμειναν ατιμώρητες γράψαμε για τα γεγονότα στο μοναστήρι της Ζάμπουρδας ), αυθαιρεσίες και καταναγκαστική εργασία: Υπήρξαν αναφορές και για άλλες βίαιες συμπεριφορές στρατιωτών, συλλήψεις πολιτών και επιστράτευση ντόπιων για οχυρωματικά έργα ή εργασίες σε στρατόπεδα. Οι Γαλλικές δυνάμεις προχώρησαν σε βίαιο αφοπλισμό των κατοίκων για να διασφαλίσουν όπως έλεγαν τον έλεγχο της περιοχής.
2. Η ΛΙΠΟΤΑΞΙΑ ΤΟΥ 12ΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟς ΣΤΑ ΣΕΡΒΙΑ ΚΟΖΑΝΗΣ
Υπάρχει όμως και ένα γεγονός πολύ δυσάρεστο που δεν αναφερθήκαμε λόγω ελλείψεως χώρου,στην προηγούμενη δημοσίευση που λόγω της παρουσίας των Γάλλων το Ελληνικό κράτος που είχε ποια ενοποιηθεί μετά την εκδίωξη του βασιλιά Κων/νου Α συμπεριφέρθηκε σκληρά, λόγω πίεσης από τους Γάλλους στην εφαρμογή της θανατικής ποινής στους λιποτάκτες.
Συγκεκριμένα : Το 1918 στην περιοχή της Κοζάνης υπήρχε στάση του 12ου Συντάγματος Πεζικού στα Σέρβια , η οποία εκδηλώθηκε στις 19 Ιουνίου 1918, ήταν ένα από τα σοβαρότερα περιστατικά συλλογικής ανυπακοής στον ελληνικό στρατό κατά την περίοδο της επιστράτευσης του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η στάση του 12ου Συντάγματος Πεζικού στα Σέρβια τον Ιούνιο του 1918 ήταν ένα ένα κομβικό και δραματικό επεισόδιο, που αντικατόπτριζε το εκρηκτικό κλίμα της εποχής.
Αιτία ήταν η κούραση από τους συνεχείς πολέμους (είχαν προηγηθεί οι Βαλκανικοί), οι κακές συνθήκες διαβίωσης, η καθυστέρηση των απολύσεων και, κυρίως, ο έντονος Εθνικός Διχασμός.
Πολλοί από τους επιστρατευμένους ήταν φίλα προσκείμενοι στον βασιλιά Κωνσταντίνο και δυσαρεστημένοι με την κυβέρνηση Βενιζέλου που τους έστελνε στο μέτωπο.
Στις 19 Ιουνίου, ενώ το σύνταγμα ετοιμαζόταν να προωθηθεί προς το μέτωπο, οι στρατιώτες στασίασαν. Αρνήθηκαν να υπακούσουν στους αξιωματικούς τους, κατέλαβαν τα Σέρβια και υπήρξαν βίαιες συγκρούσεις.
Η αντίδραση της κυβέρνησης ήταν ακαριαία και σκληρή. Πιστές δυνάμεις (κυρίως Κρήτες χωροφύλακες και τμήματα της Μεραρχίας Κρήτης) στάλθηκαν για να καταστείλουν την εξέγερση.
Ο αριθμός των συλληφθέντων από τους Κρήτες εκτιμάται ότι ανερχόταν στους 1.200,
Για τα γεγονότα κρίθηκαν ως φέροντες κύρια ευθύνη και εκτελέστηκαν οι συνταγματάρχης Γ, λοχαγός Π, υπολοχαγοί Μ και Κ (οι τρεις τελευταίοι ήταν οι διοικητές των τριών λόχων του 3ου Τάγματος) και ο υπολοχαγός του 2/39 Χ, ο οποίος φερόταν ως μυημένος στην κίνηση των ανδρών του 13ου Σ.Π.
Ογδόντα ακόμη υπαξιωματικοί και στρατιώτες εκτελέστηκαν για τη συμμετοχή τους στα γεγονότα, Σύνολον 84 άνθρωποι νεκροί. Οι δίκες έγιναν στο στρατοδικείο Κοζάνης και οι εκτελέσεις στο λάκκο κάτω από τον Ψηλή Αηλια στον δρόμο προς τα Κοίλα Κοζάνης. Το έκτακτο στρατοδικείο συγκροτήθηκε και συνεδρίασε στην πόλη της Κοζάνης, σε χώρο που χρησιμοποιήθηκε ως στρατιωτική έδρα λόγω της επιστράτευσης.
Ως χώρος του στρατοδικείου αναφέρεται το κτίριο της Μητρόπολης Κοζάνης ή γειτονικά κτίρια που είχαν επιταχθεί από τον στρατό για διοικητικές ανάγκες.
Σημειώνεται ότι εκείνη την περίοδο (1918-1919), το μητροπολιτικό μέγαρο είχε καταληφθεί από τις αρχές και χρησιμοποιούνταν και ως δημαρχείο.
Οι εκτελέσεις έγιναν την αυγή της επόμενης ημέρας από την ανακοίνωση της καταδικαστικής απόφασης, προκειμένου να λειτουργήσει παραδειγματικά για το υπόλοιπο στράτευμα που προωθούταν προς το μέτωπο.
Μετά τη συνοπτική διαδικασία στο στρατοδικείο της Μητρόπολης, οι καταδικασθέντες (ανάμεσά τους ο συνταγματάρχης .και ο λοχαγός Π. οδηγήθηκαν άμεσα στον τόπο της εκτέλεσης στον δρόμο των Κοίλων, όπου και τουφεκίστηκαν .
Ο Τόπος των Εκτελέσεων: Οι εκτελέσεις των πρωταιτίων της στάσης του 12ου ΣΠ (Ιούνιος 1918) στον δρόμο προς τα Κοίλα ακριβώς από κάτω από τον λόφο του ψηλοί Αηλία. Η επιλογή αυτής της τοποθεσίας —στην έξοδο της Κοζάνης προς τον βορρά— εξυπηρετούσε τον σκοπό του παραδειγματισμού, καθώς από εκείνο το σημείο θα διερχόταν το υπόλοιπο στράτευμα κατά την προώθησή του προς το μέτωπο.
Το γεγονός αυτό έμεινε στην ιστορία ως μια από τις πιο αιματηρές σελίδες της περιόδου, αναδεικνύοντας το πόσο βαθιά είχε επηρεάσει ο Διχασμός ακόμα και το εσωτερικό των στρατιωτικών μονάδων.
Φαίνεται πως τα πορίσματα του στρατοδικείου χαρακτηριζόταν από ιδιαίτερη σκληρότητα, καθώς θεωρήθηκε σκόπιμο οι τιμωρίες να είναι τέτοιες ώστε να αποτραπεί τυχόν επανάληψη παρόμοιας ενέργειας. φαίνεται βάσιμη τυχόν εικασία για ευρύτερο σχέδιο κατά της κυβέρνησης.
Ωστόσο, το εύρος της συμμετοχής των ανδρών του Συντάγματος στην στάση, σε συνδυασμό με τα κρούσματα λιποταξίας δείχνει τον βαθμό της απροθυμίας τμημάτων του πληθυσμού (ιδίως εκείνων που προερχόταν από περιοχές που αποτελούσαν αντιβενιζελικά ερείσματα) για συμμετοχή σε πολεμικές επιχειρήσεις.
-Η συμμετοχή των Γάλλων στην σκληρή απόφαση
Οι Γάλλοι είχαν έμμεση αλλά καθοριστική συμμετοχή. Παρόλο που οι εκτελέσεις έγιναν από ελληνικά αποσπάσματα μετά από αποφάσεις έκτακτων ελληνικών στρατοδικείων, η γαλλική διοίκηση (υπό τον στρατηγό Γκιγιωμά και αργότερα τον Φρανσέ ντ’ Εσπερέ) πίεζε ασφυκτικά για άμεση παραδειγματική τιμωρία, προκειμένου να διασφαλιστεί η πειθαρχία στις συμμαχικές δυνάμεις πριν από τη μεγάλη επίθεση στο μέτωπο.
ΟΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΟΖΑΝΙΤΩΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΤΕΛΕΕΙΣ
Η στάση της τοπικής κοινωνίας της Κοζάνης απέναντι στις εκτελέσεις του 12ου ΣΠ το 1918 ήταν ένα μείγμα φόβου, παγωμάρας και βαθιάς διχοτόμησης, καθώς η πόλη βρισκόταν στη δίνη του Εθνικού Διχασμού.
Η ταχύτητα των διαδικασιών (κατάληψη της Μητρόπολης, συνοπτικό στρατοδικείο και εκτέλεση την αυγή) προκάλεσε δέος στους κατοίκους.
Οι δημόσιες εκτελέσεις στον δρόμο προς τα Κοίλα λειτούργησαν ως ισχυρό σοκ, καθώς η κοινωνία της Κοζάνης δεν ήταν συνηθισμένη σε τέτοιας κλίμακας στρατιωτικές εκκαθαρίσεις στο εσωτερικό της. Οι Βενιζελικοί κύκλοι της πόλης, ευθυγραμμισμένοι με την επίσημη γραμμή, αντιμετώπισαν το γεγονός ως «αναγκαίο κακό» για την αποφυγή της κατάρρευσης του μετώπου και την προστασία της χώρας. Αντίθετα, οι αντιβενιζελικοί (Κωνσταντινικοί) το εξέλαβαν ως πράξη ακραίου αυταρχισμού και «τρομοκρατίας» της κυβέρνησης, γεγονός που βάθυνε το μίσος μεταξύ των δύο παρατάξεων στην περιοχή.
Υπήρχε ένα διάχυτο αίσθημα σιωπηλής συμπάθειας προς τους στρατιώτες, πολλοί από τους οποίους ήταν «παλαιοί πολεμιστές» κουρασμένοι από τους συνεχείς πολέμους (1912-1918). Η τοπική κοινωνία ένιωθε το βάρος της επιστράτευσης και πολλοί έβλεπαν στους στασιαστές τα δικά τους παιδιά που αρνούνταν να συνεχίσουν έναν πόλεμο χωρίς τέλος.
-Η Στάση της Εκκλησίας:
Η κατάληψη της Μητρόπολης για τις ανάγκες του στρατοδικείου θεωρήθηκε από μέρος των πιστών ως προσβολή προς τον θεσμό, αυξάνοντας τη δυσφορία για την εργαλειοποίηση των εκκλησιαστικών χώρων για θανατικές καταδίκες.
Η ΘΕΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΩΝ ΓΑΛΛΩΝ
Παρά τις δυσκολίες, η γαλλική παρουσία άφησε και ορισμένα θετικά στοιχεία, κυρίως στον τομέα των υποδομών .
ΟΔΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ / ΥΠΟΔΟΜΕΣ
Οι Γάλλοι κατασκεύασαν ή βελτίωσαν οδικά δίκτυα και γέφυρες για τις ανάγκες των μετακινήσεών τους, υποδομές που παρέμειναν στο επόμενο διάστημα.
Τα έργα κοινής ωφελείας έγιναν με την τεχνογνωσία και την επίβλεψη των Γάλλων και κατασκευάστηκαν από μουσουλμάνους επιστρατευμένους, κατάδικους και εργάτες, ασφαλώς αρχικά για να εξυπηρετήσουν το συμμαχικό στράτευμα, στην ουσία όμως συνετέλεσαν και στη βελτίωση της ζωής μετά την αποχώρησή τους.
– Αποξήρανση λιμνών
Για την αντιμετώπιση της ελονοσίας και την αύξηση της καλλιεργήσιμης έκτασης προχώρησαν στην αποξήρανση των λιμνών Ρούδνικ και Σαρή Γκιόλ (ξεκίνησε το Καλοκαίρι του 1917),
-Οι λίμνες Ρούδνικ (Rudnik) και Σαρή Γκιόλ (Sari Gjol) ήταν δύο εκτεταμένες λίμνες/έλη που βρίσκονταν στην ευρύτερη περιοχή της Πτολεμαΐδας (πρώην Καϊλάρια), στον νομό Κοζάνης. Η αποξήρανσή τους ξεκίνησε πράγματι με εντατικούς ρυθμούς κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (γύρω στο 1917) και ολοκληρώθηκε τις επόμενες δεκαετίες.
-Η Λίμνη Σαρή Γκιόλ (Sari Gjol):
Βρισκόταν βόρεια της Πτολεμαΐδας και ήταν μια μεγάλη ελώδης έκταση που προκαλούσε σοβαρά προβλήματα ελονοσίας στην περιοχή.
-Η Λίμνη Ρούδνικ (Rudnik):
Βρισκόταν επίσης στην πεδιάδα της Πτολεμαΐδας, κοντά στο σημερινό χωριό Ανατολικό. Αποτελούσαν μέρος του υδροβιότοπου της λεκάνης του Εορδαϊκού κάμπου.
Η κύρια αιτία για την αποξηρανση το 1917 ήταν η καταπολέμηση της ελονοσίας που μάστιζε τα στρατεύματα της Αντάντ (Στρατιά της Ανατολής) που ήταν στρατοπεδευμένα στην περιοχή κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς και τον ντόπιο πληθυσμό. Το καλοκαίρι του 1917, οι συμμαχικές δυνάμεις, με τη βοήθεια Ελλήνων εργατών, πραγματοποίησαν μεγάλα αποστραγγιστικά έργα για να «στραγγίξουν» τα έλη.
Μετά τον πόλεμο, η αποξήρανση συνεχίστηκε για να μετατραπούν οι βαλτώδεις εκτάσεις σε εύφορα χωράφια, κυρίως για την εγκατάσταση προσφύγων μετά το 1922. Τα έργα που ξεκίνησαν το 1917 και συνεχίστηκαν με μεγαλύτερα εγγειοβελτιωτικά έργα τις επόμενες δεκαετίες (1930-1950) εξαφάνισαν τις 2 λίμνες
ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΕΚΜΕΤΑΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΛΙΓΝΙΤΗ
Κατά την περίοδο της γαλλικής παρουσίας στην Κοζάνη (1916-1917), στο πλαίσιο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του Μακεδονικού Μετώπου, η εκμετάλλευση του λιγνίτη της Δυτικής Μακεδονίας δεν ήταν βιομηχανική, αλλά στρατηγικής σημασίας για την επιβίωση των στρατευμάτων και του τοπικού πληθυσμού.
Η πρόταση/ανάγκη για εκμετάλλευση επικεντρωνόταν στους εξής άξονες:
Οι Γάλλοι, αντιμετωπίζοντας δυσκολίες στον εφοδιασμό με γαιάνθρακα, αναζήτησαν εγχώριες πηγές ενέργειας για τις ανάγκες του στρατού (θέρμανση, μεταφορές).
Η εκμετάλλευση ήταν επιφανειακή και υποτυπώδης. Οι ντόπιοι κάτοικοι χρησιμοποιούσαν τον λιγνίτη κυρίως ως υποκατάστατο του ξύλου για οικιακή θέρμανση, μια πρακτική που οι Γάλλοι επέκτειναν για τις στρατιωτικές τους ανάγκες.
Το 1916-1917, οι Γάλλοι έλεγχαν τις συγκοινωνίες, και ο λιγνίτης της περιοχής Κοζάνης-Εορδαίας ήταν κρίσιμος για τη λειτουργία μικρών ατμομηχανών ή εργοστασίων που υποστήριζαν το μέτωπο.
Αν και η συστηματική βιομηχανική εκμετάλλευση ξεκίνησε αργότερα (μετά το 1938-1939), η παρουσία των Γάλλων έθεσε τις βάσεις για τη χαρτογράφηση των λιγνιτοφόρων λεκανών της Πτολεμαΐδας και της Κοζάνης.
Συνοπτικά, η πρόταση εκμετάλλευσης το 1916-17 ήταν άμεση και επείγουσα, στοχεύοντας στην αυτονομία καυσίμου για την κάλυψη βασικών στρατιωτικών αναγκών στο Μακεδονικό Μέτωπο.–
ΗΛΕΚΤΡΟΦΩΤΙΣΜΟΣ ΤΟ 1916 ΣΤΗΝ ΚΟΖΑΝΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΓΑΛΛΟΥΣ
Η εγκατάσταση ηλεκτροφωτισμού στην Κοζάνη το 1916 αποτελεί ένα ιστορικό ορόσημο, το οποίο συνδέεται άμεσα με την παρουσία των γαλλικών στρατευμάτων στην περιοχή κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.
Οι γαλλικές στρατιωτικές δυνάμεις εισήγαγαν τον ηλεκτροφωτισμό στην πόλη, μια τεχνολογική καινοτομία για την εποχή.
Η ηλεκτροδότηση συνδέθηκε με τα έργα που έγιναν από τις γαλλικές στρατιωτικές δυνάμεις με τη συνεργασία και δαπάνες του Δήμου Κοζάνης, προσφέροντας φως σε κεντρικά σημεία της πόλης.
ΕΞΩΡΑΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η σημερινή εκκλησιά του Αγίου Αθανάσιου της Κοζάνης το 1916 ήταν ένα εξωκλήσι της Κοζάνης που άνηκε στο Αγίω Κωνσταντινο.
Πέρα από την εκκλησιά που είναι μια από τις παλιότερες δεν είχε ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Ο περιβάλλον χώρος όμως είχε ένα συγκριτικό πλεονέκτημα μια και η θέση αυτή έδινε την δυνατότητα στον καθένα να δει αμφιθεατρικά όλη την πόλη της Κοζάνης που υπήρχε τότε και τους γύρω λόφους με την περιβάλλουν ,επιπλέον η απόσταση από το κέντρο της Κοζάνης δεν ξεπερνά το 1,5 χλμ ,
Αυτό το επεσήμαναν οι Γάλλοι ,η οποίοι όπως έχει γράφει , εκείνη την περίοδο έκαναν και ένα πολεοδομικό χάρτη της Κοζάνης και αποφάσισαν να το μετατρέψουν σε πάρκο το χωρώ γύρω από τον ναό, στο οποίο θα ερχόταν για ξεκούραση πρωτίστως οι Γάλλοι και οι στρατιώτες από άλλες περιοχές και βεβαίως και οι Κοζανίτες
Έκαναν φύτευση του δρόμου που ένωνε την βορεινή είσοδο της εκκλησιά με τα σύνορα της πολύς που βρισκόταν στην θέση που βρίσκεται το Δρίζειο Μέγαρο και φύτεψαν δεξιά και αριστερά Σφεντάμια τα περισσότερα από τα οποία υπάρχουν και σήμερα συμπληρώνοντας 110 χρονιά ζωής.
Περίφραξαν ένα μεγάλο χώρο με χαμηλό τείχος και σιδερένια κάγκελα φύτεψαν πολλά δένδρα και θάμνους , τοποθέτησαν ένα στρόγγυλο συντριβάνι που έριξαν μέσα ψάρια και στην δυτική πλευρά έκαναν ένα μικρο σπορείο , σκεπασμένο με τζάμια σκαμμένο εν μέρει στο έδαφος για βγάζουν ετησία ανθοφόρα φυτά .
Ήταν μια θετική κληρονομιά για την Κοζάνη που ακόμη υπάρχει.
ΓΕΩΡΓΙΑ
Αναμφίβολα η αποξήρανση της λίμνης που πρότειναν πέρα από την καταπολέμηση της ελονοσίας έδωσε αργότερα χιλιάδες στρέμματα γόνιμου εδάφους για καλλιέργεια όπως οι πατάτες ,το τεύτλα , τα κτηνοτροφικά φυτά και τα κρεμμύδια και όχι μόνον.
Και είναι γεγονός οι Γάλλοι σε πολλές περιοχές της Μακεδονίας, βοήθησαν στην πραγματοποίηση του ονείρου του Καπποδίστρια για την διάδοση της καλλιέργειας της πατάτας και δίδαξαν σύγχρονες γεωργικές τεχνικές και χρήση νέων εργαλείων στους ντόπιους αγρότες
ΥΓΕΙΑ
Λειτούργησαν νοσοκομεία τα οποία σε κάποιες περιπτώσεις παρείχαν ιατρική βοήθεια και στον άμαχο πληθυσμό, εισάγοντας σύγχρονες για την εποχή μεθόδους περίθαλψης.
– Ισπανική γρίπη
Μάλιστα βοήθησαν στην αντιμετώπιση της Ισπανική γρίπη. Που το 1918 έκανε την εμφάνισή της που ήταν και η πρώτη μεγάλη πανδημία του 20ου αιώνα. Με τους πιο μετριοπαθείς αριθμούς υπολογίζεται ότι εξόντωσε πάνω από 20 εκατομμύρια ανθρώπους στην Ευρώπη και μόλυνε το 1/3 του πληθυσμού. Χαρακτηριστικό της ασθένειας ήταν ότι προσέβαλε κυρίως νεαρά άτομα, που δεν ανήκαν στις ευπαθείς ομάδες.
Ονομάστηκε ισπανική, γιατί οι πρώτες αναφορές προήλθαν από τον ισπανικό τύπο. Κατά πάσα όμως πιθανότητα προήλθε από την Άπω Ανατολή. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με καταγραφές, το πρώτο κρούσμα εντοπίστηκε στην Πάτρα (κατά άλλους στην Αθήνα) το καλοκαίρι του 1918.
Η Περιφέρεια της Δυτικής Μακεδονίας ήταν πολύ ψηλά στον πίνακα των θυμάτων. Από δημοσίευμα της Ηχούς της Μακεδονίας, εφημερίδα της εποχής που κυκλοφορούσε στην Κοζάνη, διαπιστώνουμε το μέγεθος της συμφοράς. Επίσημα καταγεγραμμένοι 10.264 νεκροί σε μία περίοδο που η περιφέρεια είναι σαφώς αραιοκατοικημένη,
ΕΛΟΝΟΣΙΑ
Η κύρια αιτία ήταν η καταπολέμηση της ελονοσίας που μάστιζε τα στρατεύματα της Αντάντ (Στρατιά της Ανατολής) που ήταν στρατοπεδευμένα στην περιοχή κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς και τον ντόπιο πληθυσμό.
ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ
Στην Κοζάνη το 1916 ιδρύθηκε Γαλλικό προξενείο.
Λόγω της γειτνίασης με τα Ελληνοσερβοβουλγαρικά σύνορα, το προξενείο προσέφερε πολύτιμες πληροφορίες για τις κινήσεις των Αυστρογερμανικών και Βουλγαρικών δυνάμεων. Η παρουσία του εξασφάλιζε την τάξη και τη σύνδεση της περιοχής με το συμμαχικό διοικητικό κέντρο της Θεσσαλονίκης.
Κατά την περίοδο 1916-1919, η λειτουργία του γαλλικού προξενείου (ή προξενικής υπηρεσίας/στρατιωτικής αντιπροσωπείας) στην Κοζάνη, την προσέδωσε κυρός και έναν στρατηγικό και πολιτικό ρόλο, Η παρουσία του εξασφάλιζε την τάξη και τη σύνδεση της περιοχής με το συμμαχικό διοικητικό κέντρο της Θεσσαλονίκης
Έδωσε στην πόλη της Κοζάνης και τους κάτοικους της σημαντικά πρακτικά οφέλη και στην καθημερινότητα των κατοίκων της, παρά το κλίμα του πολέμου.
– Τα κυριότερα κέρδη ήταν οι θετικές οικονομικές επιπτώσεις, τονώθηκε η αγορά της .
Η παραμονή χιλιάδων Γάλλων και άλλων συμμάχων στρατιωτών δημιούργησε μια νέα τοπική αγορά.
Οι κάτοικοι προμήθευαν τον στρατό με τρόφιμα, κτηνοτροφικά προϊόντα και υπηρεσίες, γεγονός που έφερε «ζεστό» χρήμα (σε γαλλικά φράγκα και συνάλλαγμα) σε μια εποχή μεγάλης οικονομικής στενότητας.
Για τις ανάγκες των μετακινήσεων του στρατού, οι Γάλλοι πραγματοποίησαν έργα οδοποιίας και βελτίωσαν το οδικό δίκτυο που συνέδεε την Κοζάνη με τη Θεσσαλονίκη και άλλες περιοχές της Μακεδονίας, διευκολύνοντας το μετέπειτα εμπόριο.
– Υπήρχε υγειονομική περίθαλψη με φροντίδα του προξενείου.
Οι γαλλικές στρατιωτικές υγειονομικές υπηρεσίες και τα νοσοκομεία που στήθηκαν στην περιοχή συχνά παρείχαν βοήθεια και στον τοπικό πληθυσμό,
Η Κοζάνη έγινε σημαντικός σταθμός για τη Στρατιά της Ανατολής , βοηθώντας στην οργάνωση των συμμαχικών στρατευμάτων (Γάλλοι, Σέρβοι) που επιχειρούσαν στο Μακεδονικό Μέτωπο.
Η Κοζάνη, ως έδρα της γαλλικής διοίκησης, προστατεύτηκε από τις λεηλασίες και τις καταστροφές που υπέστησαν άλλες περιοχές της Μακεδονίας (όπως η Ανατολική Μακεδονία υπό βουλγαρική κατοχή), διατηρώντας μια σχετική σταθερότητα.
Η συναναστροφή με τους Γάλλους αξιωματικούς και στρατιώτες έφερε έναν αέρα «ευρωπαϊκού εκσυγχρονισμού» στην τοπική κοινωνία, επηρεάζοντας τον τρόπο ζωής, τη μόδα και τη διασκέδαση της εποχής.
Συνοπτικά, η πόλη λειτούργησε ως ένα ασφαλές οικονομικό και διοικητικό κέντρο στα μετόπισθεν του μετώπου, αποφεύγοντας την πείνα και την εξαθλίωση που χαρακτήριζαν άλλες εμπόλεμες ζώνες.
– Κτίριο εγκατάστασης
Το γαλλικό προξενείο (και η αντίστοιχη στρατιωτική διοίκηση) στην Κοζάνη κατά την περίοδο 1916 -1919 εγκαταστάθηκε στο αρχοντικό του Γρηγορίου Βάρκα.
Το κτίριο αυτό, ένα από τα σημαντικότερα αρχοντικά της πόλης, χρησιμοποιήθηκε από τους Γάλλους αξιωματικούς ως έδρα της διοίκησής τους.
Η επιλογή αυτή δεν ήταν τυχαία, καθώς τα αρχοντικά της εποχής διέθετε τους απαραίτητους χώρους για τη στέγαση γραφείων, αλλά και για τη φιλοξενία των κοινωνικών εκδηλώσεων (δεξιώσεων) που διοργάνωναν οι Γάλλοι προκειμένου να προσεγγίσουν την τοπική κοινωνία.
Το αρχοντικό Γρηγορίου Βάρκα είναι ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα της αστικής αρχιτεκτονικής της Κοζάνης των αρχών του 20ού αιώνα. Και υπάρχει και σήμερα σε άριστη κατάσταση έχοντας αναπαλαιωθεί και οντάς διατηρητέο προστατεύτε.
Είναι ένα κτίριο που ακολουθεί τον νεοκλασικισμό, προσαρμοσμένο στα τοπικά δεδομένα της Μακεδονίας. Ένα διώροφο κτίριο με υπερυψωμένο ισόγειο. Διαθέτει μεγάλους, ψηλοτάβανους χώρους που επέτρεπαν τη χρήση του τόσο ως κατοικία όσο και ως έδρα υπηρεσιών (όπως το προξενείο). Στο εσωτερικό του διέθετε πλούσιο διάκοσμο με ξυλόγλυπτα στοιχεία και διαμορφωμένους χώρους υποδοχής, οι οποίοι φιλοξένησαν τις δεξιώσεις των Γάλλων αξιωματικών κατά την παραμονή τους στην πόλη.
Το κτίριο βρίσκεται σε ελάχιστη απόσταση από την Μητρόπολη, βορειοδυτικά περιοχή στο << στενό του Νταιρούση >> στην σημερινή οδό Δημογεροντίας
– Οι δραστηρίοτητες των ανθρώπων του
Λόγω της γειτνίασης με τα Ελληνοσερβοβουλγαρικά σύνορα, το προξενείο προσέφερε πολύτιμες πληροφορίες για τις κινήσεις των Αυστρογερμανικών και Βουλγαρικών δυνάμεων. Η παρουσία του εξασφάλιζε την τάξη και τη σύνδεση της περιοχής με το συμμαχικό διοικητικό κέντρο της Θεσσαλονίκης.
Κατά την περίοδο 1916-1919, η λειτουργία του γαλλικού προξενείου (ή προξενικής υπηρεσίας/στρατιωτικής αντιπροσωπείας) στην Κοζάνη, την προσέδωσε κυρός και έναν στρατηγικό και πολιτικό ρόλο, Η παρουσία του εξασφάλιζε την τάξη και τη σύνδεση της περιοχής με το συμμαχικό διοικητικό κέντρο της Θεσσαλονίκης.
Έδωσε στην πόλη της Κοζάνης και τους κάτοικους της σημαντικά πρακτικά οφέλη για την πόλη και την καθημερινότητα των κατοίκων της, παρά το κλίμα του πολέμου.
– Τα κυριότερα κέρδη ήταν οι θετικές οικονομικές επιπτώσεις, τονώθηκε η αγορά της .
Η παραμονή χιλιάδων Γάλλων και άλλων συμμάχων στρατιωτών δημιούργησε μια νέα τοπική αγορά.
Οι κάτοικοι προμήθευαν τον στρατό με τρόφιμα, κτηνοτροφικά προϊόντα και υπηρεσίες, γεγονός που έφερε «ζεστό» χρήμα (σε γαλλικά φράγκα και συνάλλαγμα) σε μια εποχή μεγάλης οικονομικής στενότητας.
Για τις ανάγκες των μετακινήσεων του στρατού, οι Γάλλοι πραγματοποίησαν έργα οδοποιίας και βελτίωσαν το οδικό δίκτυο που συνέδεε την Κοζάνη με τη Θεσσαλονίκη και άλλες περιοχές της Μακεδονίας, διευκολύνοντας το μετέπειτα εμπόριο.
– Υπήρχε υγειονομική περίθαλψη με φροντίδα του προξενείου.
Οι γαλλικές στρατιωτικές υγειονομικές υπηρεσίες και τα νοσοκομεία που στήθηκαν στην περιοχή συχνά παρείχαν βοήθεια και στον τοπικό πληθυσμό,
Πρόσωπα που συνέβαλαν στην εύρυθμη λειτουργιά του και επιτευξη των στόχων τους
1. Ζυλ ντε Μπερν Λαγκάρντ ( Jules de Berne Lagarde )
Ιδρύθηκε τον Απρίλιο του 1916 με την εγκατάσταση του Γάλλου προξένου του Μοναστηρίου, Jules de Berne Lagarde
2. Ανρί Ζιρώ (Henri Giraud )
Το πρόσωπο που ταυτίστηκε με τη γαλλική διπλωματική και πολιτική παρουσία στην πόλη ήταν ο Henri Giraud (Ανρί Ζιρώ).Ο Giraud δεν ήταν απλώς ένας διπλωμάτης, αλλά λειτούργησε ως σύνδεσμος μεταξύ των γαλλικών στρατιωτικών αρχών και της τοπικής διοίκησης του Ιωάννη Ηλιάκη (Κυβερνητικού Αντιπροσώπου της Προσωρινής Κυβέρνησης Θεσσαλονίκης).
3. Ο Λεονάρ ντε Μπερν Λαγκάρντ (Léonard de Berne Lagarde )
Ο Λεονάρ ντε Μπερν Λαγκάρντ ήταν ο Γάλλος πρόξενος στην Κοζάνη και την Μπίτολα κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου] Μαζί με τον ξάδερφό του Πιερ ντε Μπερν-Λαγκάρντ , επικεφαλής ασφαλείας στο προξενείο στην Κοζάνη, συμμετείχε στη δημιουργία ενός δικτύου πληροφοριών στις περιοχές της Κοζάνης,της Καστοριας και της Κορυτσάς , ενώ τα συμμαχικά στρατεύματα βρίσκονταν ακόμη στα οχυρωμένα στρατόπεδα της Θεσσαλονίκης μέχρι τη γερμανοβουλγαρική επίθεση τον Αύγουστο του 1916.
ΝΥΚΤΕΡΙΝΗ ΣΧΟΛΗ ΑΠΟ ΗΛΙΑΚΗ
Τον Αύγουστο του 1917, ο Ιωάννης Ηλιάκης, ως Γενικός Διοικητής Δυτικής Μακεδονίας, ίδρυσε στην Κοζάνη μια Νυχτερινή Σχολή με σκοπό την εκπαίδευση των εργαζομένων.
Τα βασικά χαρακτηριστικά της σχολής ήταν: Απευθυνόταν σε εργαζόμενους ηλικίας 7 έως 40 ετών που δεν είχαν τη δυνατότητα να φοιτήσουν σε ημερήσιο σχολείο.
Τα μαθήματα διαρκούσαν μία ώρα καθημερινά, με εξαίρεση το Σάββατο. Η διδασκαλία γινόταν σε απλή γλώσσα και εστίαζε σε πρακτικές γνώσεις, όπως ανάγνωση, μαθηματικά και ιστορία.
Το 1918, ο Ηλιάκης θέσπισε χρηματικά βραβεία για την επιβράβευση των καλύτερων μαθητών και δασκάλων της περιφέρειας.
Η πρωτοβουλία αυτή εντασσόταν στο ευρύτερο εκπαιδευτικό και κοινωνικό έργο του Ηλιάκη στην Κοζάνη, το οποίο περιλάμβανε επίσης τη χρηματοδότηση για την ανέγερση σχολικών κτιρίων, όπως το 5ο Δημοτικό Σχολείο.
Συγκεκριμένα, ο Ηλιάκης ίδρυσε τον Αύγουστο του 1917 Νυχτερινή Σχολή για τους εργαζόμενουςεως 40 ετων μία ώρα κάθε μέρα εκτός Σαββάτου, με τη σύσταση τα μαθήματα να γίνονται σε απλή γλώσσα και, κυρίως να αφορούν πρακτικές γνώσεις, ανάγνωση, μαθηματικά και ιστορία. Ακόμη, το 1918 θέσπισε βραβεία με χρηματικό έπαθλο για τους καλύτερους μαθητές/τριες των δημοτικών, Γυμνασίου και Παρθεναγωγείου, τους δασκάλους και τις δασκάλες και το καλύτερο σχολείο της περιφέρειας σε μαθητική επίδοση.
Η ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΔΕΛΗΒΑΝΗ
Η κατάληψη του Μητροπολιτικού Μεγάρου στην Κοζάνη από τον τότε Δήμαρχο Γεώργιο Δελιβάνη (ή Δεληβάνη) έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια της λεγόμενης “Δημαρχιακής κρίσης” του 1918-1919.
Ο Δελιβάνης, με τη σύμφωνη γνώμη της πλειοψηφίας του δημοτικού συμβουλίου, κατέλαβε αυθαίρετα το κτίριο της Μητρόπολης, χρησιμοποιώντας το ως Δημαρχείο από τον Αύγουστο του 1918 έως τον Μάρτιο του 1919.
Ο Λόγος της Κατάληψης
Η κατάληψη δεν βασιζόταν σε κάποιο νομικό πλαίσιο, αλλά κυρίως σε πρακτικούς και πολιτικούς λόγους της εποχής:
Ο Δήμος στερούνταν κατάλληλου κτιρίου για τη λειτουργία του. Ο Γ. Δελιβάνης υποστήριξε ότι το Μητροπολιτικό Μέγαρο είχε πολλά δωμάτια που δεν χρησιμοποιούνταν, ενώ επικαλέστηκε παλαιότερες εποχές όπου οι μητροπολίτες λειτουργούσαν ως «Εθνάρχες και δεν είχαν αυτή την πολυτέλεια» των εγκαταστάσεων. Η ενέργεια αυτή εντασσόταν σε μια περίοδο έντονων τοπικών αντιθέσεων λόγω του Εθνικού Διχασμού..
Η αυθαίρετη αυτή κατάληψη έληξε τον Μάρτιο του 1919, όταν δόθηκε διαταγή εκκένωσης του κτιρίου από τον Ηλιάκη αποκαθιστώντας τη χρήση του Μεγάρου σαν Μητρόπολη
ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΓΑΛΛΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΟΖΑΝΗ
Η ιδιαίτερη ιστορική περίοδος (Γαλλοκρατία ) ξεκίνησε το 1916, όταν η πόλη βρέθηκε στο επίκεντρο του Εθνικού Διχασμού και των στρατιωτικών επιχειρήσεων των Συμμάχων της Αντάντ. Αρχικά τα γαλλικά στρατεύματα της «Στρατιάς της Ανατολής» κατέλαβαν στρατηγικά σημεία της Δυτικής Μακεδονίας (όπως τα Γρεβενά και την Κοζάνη) για να ελέγξουν τον ανεφοδιασμό και την ουδέτερη ζώνη. Κατά την περίοδο 1916-1919, η παρουσία των Γάλλων συνδυάστηκε με τη δράση του κυβερνητικού αντιπροσώπου της Προσωρινής Κυβέρνησης Θεσσαλονίκης, Ιωάννη Ηλιάκη. Η αποχώρηση των γαλλικών δυνάμεων από την περιοχή συντελέστηκε με τη λήξη του Α Παγκόσμιου πολέμου ,που έληξε επίσημα με την υπογραφή της ανακωχής μεταξύ των Συμμάχων και της Γερμανίας στις 11 Νοεμβρίου 1918 . Η κύρια αποχώρηση των στρατευμάτων πραγματοποιήθηκε μετά την ανακωχή του και την παράδοση της Βουλγαρίας, η οποία έληξε το Μακεδονικό Μέτωπο, με τις περισσότερες δυνάμεις να έχουν αποχωρήσει στις αρχες του 1919.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Καταγράψαμε το θετικό πρόσημο της παρουσίας μια κατοχικής δύναμης και εν προκειμένω των Γάλλων στην πόλη της Κοζάνης με κίνδυνο να παρεξηγηθούμε παινεύοντας τον εχθρό.
Υπάρχει μια αρχαιοελληνική, φράση που εμφανίζεται σε έργα της κλασικής γραμματείας ( αποδίδεται γενικά και απρόσωπα στους Στωικούς φιλοσόφους και άλλους). Που λέει «Ουδέν κακόν αμιγές καλού» που σημαίνει ότι «κανένα κακό δεν είναι χωρίς ανάμειξη κάποιου καλού», υποδηλώνοντας ότι σε κάθε αρνητική κατάσταση υπάρχει συχνά ένα θετικό επακόλουθο,΄και αυτό γιατί θέλει να μας καταστήσει αισιόδοξους απέναντι σε μια δύσκολη τροπή των πραγμάτων.
Έκτος από αυτό ο λόγος που κάνουμε αναφορές σε γεγονότα που μπορούν να είναι ενοχλητικά στο εθνικό μας υποσυνείδητο είναι ότι πιστεύουμε ότι ο ιστορικός ερευνητής θα πρέπει να είναι αντικειμενικός και να μην παρασύρεται από τις προσωπικές του συμπαθούσες ή απόψεις.
