Το κείμενο που αναφέρεται στον απολογισμό των εκδηλώσεων που πραγματοποιήθηκαν από τις 27 Μαϊου έως και την 1η Ιουνίου 2026 στη Σιάτιστα, τη Δαμασκηνιά, τον Πελεκάνο και το Πολυκάστανο Βοϊου, είναι μια μικρή αναφορά στη συλλογική προσπάθεια των τοπικών κοινοτήτων και των ανθρώπων της περιοχής να αναδείξουν τον πολιτιστικό πλούτο του τόπου τους αλλά και να διατηρήσουν την επαφή με τον γενέθλιο τόπο, τις ρίζες τους.
Διοργανωτές των φετεινών εκδηλώσεων ήταν οι φορείς: Πολιτιστικός Σύλλογος Πελεκανιωτών Θεσσαλονίκης «Μύριχος», Βοϊακή Εστία Θεσσαλονίκης, Πολιτιστικός Σύλλογος «Πέλκα», Σύνδεσμος Πολυκαστανιωτών Θεσσαλονίκης, Σύλλογος «Νέα Γενιά» Πολυκαστάνου, Πολιτιστικός Λαογραφικός Σύλλογος Δαμασκηνιωτών «Παναγία», και συνδιοργανωτές η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας και ο Δήμος Βοΐου, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Εσωτερικών – Τομέα Μακεδονίας και Θράκης και με τη στήριξη των Γεωργίου και Ζωής Παπαγεωργίου.
Μια από τις κορυφαίες δράσεις των «Γιορτών Πέλεκον» είναι και η Επιστημονική Ημερίδα, με την οποία η Θεοδώρα Λειψιστινού ουσιαστικά φέρνει κάθε χρόνο το Πανεπιστήμιο στο Βόϊο, καθώς συμμετέχουν σε αυτήν διακεκριμένοι επιστήμονες, όπως καθηγητές ελληνικών πανεπιστημίων και ερευνητές προερχόμενοι από διάφορους επιστημονικούς χώρους και ιδρύματα, καταγόμενοι από το Βόϊο και τη λοιπή Δυτική Μακεδονία, αλλά και προερχόμενοι από τη Θεσσαλονίκη, την Αθήνα, τα Γιάννενα και άλλες περιοχές. Φέτος, η Επιστημονική Ημερίδα διεξήχθη το Σάββατο 30 Μαΐου, στο Πνευματικό Κέντρο Πελεκάνου Βοΐου και είχε θέμα: «Βοϊώτες της Διασποράς στο εξωτερικό: Ιστορικές και πολιτιστικές Προσεγγίσεις».
Με την έναρξη της Ημερίδας, ο Δήμαρχος Βοΐου Χρήστος Ζευκλής απηύθυνε χαιρετισμό και ακολούθως ο Πρόεδρος της πρωινής συνεδρίας της Ημερίδας Ελευθέριος Τζιόλας, πρ. Υφυπουργός, πρ. Αναπληρωτής Νομάρχης, Χημικός Μηχανικός ΜSc, Συγγραφέας – Ποιητής, Εκδότης του περιοδικού «Δίαυλος», άνοιξε τον κύκλο των εισηγήσεων με εισαγωγική ομιλία του για το ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο της μετανάστευσης των Βοϊωτών, με έμφαση στους μαστόρους και τους εμπόρους – εθνικούς ευεργέτες. Στη συνέχεια ακολούθησαν οι εισηγήσεις, με τους ακόλουθους ομιλητές και τα αντίστοιχα θέματα:
Μπράνισλαβ – Μπάνε Πρέλεβιτς, Αντιπεριφερειάρχης Εξωστρέφειας Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, «Από την Εράτυρα στη Σερβία: Ρίζες που δεν έσβησαν».
-Μαρία Πλαστήρα – Βαλκάνου, Επ. Καθηγήτρια Τμήματος Φιλολογίας Α.Π.Θ., «Από την Αρχαία Μακεδονία στην ξενιτιά: Τρεις ιστορίες ζωής με κοινό τέλος».
Θεοδώρα Μήλιου, φιλόλογος, Δρ Πανεπιστημίου Μακεδονίας, «Βοϊώτες στη Ρουμανία: Διαδρομές εμπορίου και πολιτισμού στα Βαλκάνια».
-Νίκος Κωνσταντινίδης, επιχειρηματίας, «Μνήμη και συνέχεια των Βοϊωτών στη Ρουμανία».
-Καλλιόπη Μπόντα, καθηγήτρια, «Η Αποδημία των Σιατιστινών: Ιστορικές Διαδρομές και Αρχειακές Μαρτυρίες».
-Γεώργιος Τσότσος, Δρ Πολεοδομίας – Χωροταξίας, Μεταδιδάκτωρ Ιστορικής Γεωγραφίας, πρ. Σύμβουλος Εκπαίδευσης, «Δυτικομακεδόνες απόδημοι στη Βόρεια Βαλκανική και την Κεντρική Ευρώπη κατά την Τουρκοκρατία: Οικισμοί προέλευσης και εγκατάστασης» (διαδικτυακά).
-Νικόλαος Βασ. Βαλκάνος, Πρόεδρος της Μακεδονικής Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητας, «Η Μακεδονική Φιλεκπαιδευτική Αδελφότης και η Τσοτύλειος Σχολή: Καρπός φιλογενών και φιλομούσων Δυτικομακεδόνων της Κωνσταντινουπόλεως του 19ου αιώνα».
Κατά τη μεσημβρινή συνεδρία της Ημερίδας, Πρόεδρος ήταν η Μαρία Πλαστήρα – Βαλκάνου, Επ. Καθηγήτρια Τμήματος Φιλολογίας Α.Π.Θ. Οι εισηγητές και τα αντίστοιχα θέματα ήταν:
-Αϋτζάν Γιλμάζ, Οικονομολόγος, πρ. Διευθυντής Τσιμεντοβιομηχανίας Άγκυρας, «Οι Βαλαάδες των Γρεβενών και του Βοΐου πριν και μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών: Αναμνήσεις από την ιστορία της οικογένειάς μου και την κοινωνική ζωή του χωριού Κρίφτσι (Κιβωτός)».
-Νίκος Ντάλλας, υπ. Δρ Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Τμ. Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, Μέλος του Δ.Σ. της Ελληνικής Κοινότητας Μελβούρνης Αυστραλίας, «Βοϊώτες στην Τασκένδη – Τα πρώτα χρόνια της πολιτικής προσφυγιάς (διαδικτυακά).
-Βασίλης Σολιόπουλος, Δημοσιογράφος, «Βραχέα Κύματα, Μακρά Διαδρομή: Παιδικά βιώματα, δημοσιογραφική εμπειρία και η ηχώ της Βοϊώτικης Διασποράς».
-Μένη Κανατσούλη, Ομότιμη Καθηγήτρια Α.Π.Θ., «Ελληνοαμερικάνοι απόδημοι στη Νεοελληνική λογοτεχνία και το νόστιμον ήμαρ».
Στο μεσοδιάστημα μεταξύ των δύο συνεδριών της Ημερίδας, βραβεύτηκαν για την πολυετή και πολύτιμη προσφορά τους στη διατήρηση, ανάδειξη και διάδοση της ιστορίας, της μνήμης και της πολιτιστικής κληρονομιάς του Βοΐου, δύο εκλεκτά μέλη της Βοϊακής παροικίας της Θεσσαλονίκης:
-Ο Γεώργιος Παπαδόπουλος από τη Δάφνη, Γεωπόνος, Πρόεδρος της Βοϊακής Εστίας Θεσσαλονίκης επί 15ετία, επειδή έχει υπηρετήσει με συνέπεια και αφοσίωση τη Βοϊακή Εστία Θεσσαλονίκης, ενισχύοντας τους δεσμούς των Βοϊωτών της διασποράς με τον τόπο καταγωγής τους.
-Ο Γεώργιος Τσότσος από τη Γαλατινή και την Ανθούσα, Τοπογράφος Μηχανικός ΜSc., MA., Δρ Πολεοδομίας – Χωροταξίας, Μεταδιδάκτωρ Ιστορικής Γεωγραφίας, πρ. Σύμβουλος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και πρ. Καθηγητής Δ.Π.Θ. και Τ.Ε.Ι.Θ., επειδή μέσα από το πλούσιο ερευνητικό και συγγραφικό του έργο, έχει συμβάλει καθοριστικά στη διάσωση, τεκμηρίωση και προβολή της ιστορικής μνήμης του Βοΐου και της Δυτικής Μακεδονίας.
Τα βραβεία απένειμε, εκ μέρους των διοργανωτών φορέων, η Θεοδώρα Λειψιστινού, η οποία αναφέρθηκε εν τάχει στο έργο και την προσφορά των βραβευθέντων.
Η Ημερίδα έκλεισε με την κατακλείδα της Προέδρου Μαρίας Πλαστήρα – Βαλκάνου, η οποία συνόψισε τα συμπεράσματα από τη δράση των αποδήμων Βοϊωτών στο εξωτερικό, από την Τουρκοκρατία μέχρι και μετά τα μέσα του 20ού αιώνα, με βάση τα στοιχεία που κατατέθηκαν στις εισηγήσεις.
Κάθε τέτοια πρωτοβουλία που αναδεικνύεται σε θεσμό, έχει τον αρχικό πυρήνα έμπνευσής της . Οι γιορτές Βοϊου- Πέλεκον δεν θα γνώριζαν την επιτυχία και την αποδοχή όχι μόνο της τοπικής κοινωνίας αλλά και των ομογενών με καταγωγή από την περιοχή, αν η Θεοδώρα Λειψιστινού, γνωστή και από το έργο της στο Δήμο Θεσσαλονίκης δεν εργαζόταν ολόκληρο το χρόνο για τη διοργάνωση αυτών των εκδηλώσεων στην ιδιαίτερη πατρίδα της την Πέλκα (Πελεκάνο) και το Βόϊο.
Εκδηλώσεις όπως αυτές που «ανθίζουν» σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας είναι μία ακόμη ευκαιρία να γνωρίσουμε τον τόπο μας, τους κατοίκους του αλλά και τον πλούτο και τη δυναμική του. Κι αυτή είναι η πιο σημαντική παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές. Αυτό είναι ένα γεφύρι πολιτισμού που χτίζουμε για να ενώσουμε το παρελθόν με το μέλλον, την μνήμη με την ιστορία και τον πολιτισμό.
