Οι Χετταίοι κατέλαβαν την Κιλικία τον 14ο αι. π.Χ. Η Ταρσός και άλλες περιοχές της Κιζουβάτνα (περιοχή της Κιλικίας) έγιναν σημαντικά χεττιτικά κέντρα. Η περιοχή αποτελούσε το «μαλακό υπογάστριο» και πύλη της Αυτοκρατορίας τους προς τη Μεσόγειο, μέχρι την πτώση της από τους «Λαούς της Θάλασσας» στα τέλη της 2ης χιλιετίας π.Χ.
-Η Σύνδεση Χετταίων και Κιλικίας:
Η Κιλικία (πεδιάδα της ανατολικής Μικράς Ασίας) αποτελούσε ζωτικό τμήμα της αυτοκρατορίας και την ένωνε με την υπόλοιπη Μικρά Ασία μέσω των ορεινών διαβάσεων (όπως οι γνωστές «Κιλίκιες Πύλες»).
-Κιζουβάτνα:
Πριν την ενσωμάτωσή της, η περιοχή ονομαζόταν Κιζουβάτνα και διατηρούσε στενές πολιτικές και πολιτιστικές σχέσεις.
-Ηγεμονία:
Οι Χετταίοι βασιλείς (όπως ο Σουππιλουλιούμας Α΄) έθεσαν την Κιλικία υπό τον άμεσο έλεγχό τους, τοποθετώντας υποτελείς βασιλείς για την ασφάλεια των νοτίων συνόρων τους.
ΥΠΟΧΑΙΟΙ
-Ηρόδοτος
Κατά τον Ηρόδοτο οι Κίλικες λεγόταν και Υπόχαιοι. Η ονομασία αυτή πιθανότατα προέρχεται από τις λέξεις ὑπό και Ἀχαιοί (Υπο-αχαιοί). Ερμηνεύεται γλωσσολογικά ως οι «υποτελείς Αχαιοί» ή οι «υποδεέστεροι Αχαιοί».
Η ονομασία αυτή μαρτυρά ότι στην περιοχή εγκαταστάθηκαν Μυκηναίοι-Αχαιοί από τον ελλαδικό χώρο, οι οποίοι αναμίχθηκαν με τους ντόπιους πληθυσμούς και τελικά αφομοιώθηκαν από αυτούς.
Ο Ηρόδοτος αναφέρει επακριβώς τους Υποχαιούς στο 7ο βιβλίο του (Πολύμνια), καταγράφοντας τα έθνη που συμμετείχαν στην εκστρατεία του Ξέρξη. Συγκεκριμένα αναφέρει:
«οὗτοι δὲ τὸ παλαιὸν Ὑπαχαιοὶ ἐκαλέοντο, ἐπὶ δὲ Κίλικος τοῦ Ἀγήνορος ἀνδρὸς Φοίνικος ἔσχον τὴν ἐπωνυμίην»
(αυτοί [οι Κίλικες] παλιά ονομάζονταν Υποχαιοί, αλλά πήραν το όνομά τους από
τον Κίλικα, τον γιο του Αγήνορα του Φοίνικα)
-Αρριανός
Η περίπτωση, μάλιστα, πιθανώς παραβάλλεται με αυτήν της Σίδης, Κυμαϊκής αποικίας στην ακτή της Παμφυλίας, της οποίας οι κάτοικοι σύμφωνα με τον Αρριανό, Arr. An. 1.26.4, σιγά-σιγά απώλεσαν την γλώσσα και την εθνική ταυτότητά τους αφομοιωθέντες στα πλαίσια των πολυπληθών γηγενών κατοίκων της παράλιας Ανατολίας.
-Evans
Ο Evans έχει, άλλωστε, υποστηρίξει ότι από τα τέλη του 15ου αιώνος π.Χ. οι Μινωίτες είχαν εγκαταστήσει εμπορικούς σταθμούς στην Κιλικία, θεωρούσε δε ότι αυτή η διαδικασία διεισδύσεως υπεβοηθείτο αναμφίβολα από την υπάρχουσα ‘γενετική συγγένεια’ με τον εκεί εγκατεστημένο πληθυσμό.
Επιπρόσθετα ο ίδιος, βασιζόμενος σε ευρήματα κεραμεικής, θεωρούσε ότι στην περιοχή ανεπτύχθη κατά την ΥΜ ΙΙΙ εποχή ανεξάρτητος πολιτισμός Μινωικής επιδράσεως.
Ανάλογη άποψη δε έχει υποστηριχθεί και από άλλους μελετητές, Η ιδιαίτερη αυτή σχέση του Αιγαίου με την Κιλικία επιβεβαιώθηκε με την ανακάλυψη και ανάγνωση των δύο δίγλωσσων πινακίδων του Cinekoy και Karatepe. Οι παραπάνω λίθινες επιγραφές αναφέρονται στην ύπαρξη στην Κιλικία του 9ου-8ου αιώνος π.Χ. κρατιδίου το οποίο οι Ασσύριοι αποκαλούσαν Quwê ή Que στην δε Λουβιανή ιερογλυφική αποδιδόταν ως Hiyawa, με αμφότερες τις ονοματικές εκδοχές να συσχετίζονται σαφώς με τον όρο Ahhiyawa, χρησιμοποιούμενο από τους Χετταίους για τους Αχαιούς!
-Δαναοί
Στις λίθινες αυτές στήλες ο ηγεμών αποκαλείται βασιλεύς των Δαναών, ενώ η βασιλική. δυναστεία του κρατιδίου διακηρύσσεται ότι έλκει την καταγωγή της από τον Μόψο παρέχοντας έτσι πρόσθετο έδαφος για συσχετίσεις με το Αιγαίο, του οποίου η επιρροή αναγνωρίζεται ως εξέχουσα επί του κρατιδίου τουλάχιστον κατά την πρώιμη Εποχή του Σιδήρου
Η επικράτεια της ανωτέρω πολιτικής οντότητος φαίνεται χονδρικά να ταυτίζεται με της Kizzuwatna,αυτή δε η χώρα των Αδάνων αποκαλούμενη και *Hwa (ή Kawa, Qawe, Quwe, Que, Hiyawa ή Hume) α Κιλικία με Αχαϊκή (Μυκηναϊκή) συσχέτιση![17] Υπό το φώς των ανωτέρω η ήδη σχολιασθείσα αναφορά Ευαγοριτικής πινακίδας σε άνδρα από την Hiyawa μπορεί, ενδεχομένως, να ερμηνευθεί ως αναφερόμενη σε πολιτική οντότητα με έδρα την Κιλικία.
ΤΡΩΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΚΙΛΙΚΙΑ
Στην ελληνική μυθολογία και ιστορία, η Κιλικία (η νοτιοανατολική παράλια περιοχή της Μικράς Ασίας) συνδέεται άμεσα με τον Τρωικό Πόλεμο τόσο μέσω του επώνυμου μυθικού ήρωα Κίλικα όσο και από την εγκατάσταση Ελλήνων μετά τη λήξη της σύγκρουσης.
-Ο Μύθος του Κίλικα
Ήδη στην προηγούμενη δημοσίευση αναφέραμε ότι η Κιλικία πήρε το όνομά της από τον Κίλικα, γιο του Αγήнора και αδελφό του Κάδμου. Ο Κίλικας ξεκίνησε από τη Φοινίκη αναζητώντας την αδελφή τους, την Ευρώπη, που είχε απαχθεί από τον Δία. Εγκαταστάθηκε τελικά στην περιοχή και την ονόμασε Κιλικία.
-Η Κιλικία σύμμαχος της Τροίας
Κατά τη διάρκεια του Τρωικού Πολέμου, σύμφωνα με την Ιλιάδα του Ομήρου, η ευρύτερη περιοχή της Κιλικίας της Μικράς Ασίας δεν ήταν ελληνική αποικία, αλλά αποτελούσε σύμμαχο των Τρώων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Θήβα της Κιλικίας (υποτελής περιοχή της Τρωάδας που κυβερνούσε ο βασιλιάς Ηετίων, πατέρας της συζύγου του Έκτορα, Ανδρομάχης). Ο Αχιλλέας κατέστρεψε την πόλη αυτή πριν την πτώση της ίδιας της Τροίας.
-Ο Μετατρωικός Αποικισμός
Η μεγάλη αλλαγή έγινε μετά την πτώση της Τροίας (γύρω στο 1250-1240 π.Χ.). Πολλοί από τους Αχαιούς ήρωες και τους στρατιώτες τους, εξαιτίας της καταστροφής και των περιπετειών της επιστροφής τους, αποίκισαν άλλες περιοχές. Αχαιοί (και άλλοι “Λαοί της Θάλασσας”) κατευθύνθηκαν προς την Κύπρο και τη νότια ακτή της Μικράς Ασίας, ιδρύοντας αποικίες. Έτσι, ξεκίνησε η ισχυρή μυκηναϊκή και ελληνική επιρροή στα παράλια της Κιλικίας, μια περιοχή που λειτούργησε ως γέφυρα ανάμεσα στο Αιγαίο και την Ανατολή.
ΦΟΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΙΩΝΕΣ
Ισχυρή παρουσία ανέπτυξαν επίσης Ίωνες και Φοίνικες.
Στις αρχές του 7ου αι. π.Χ., Ίωνες από το Αιγαίο και Φοίνικες άποικοι εγκαταστάθηκαν ταυτόχρονα στην περιοχή της Κιλικίας, ιδίως στην τότε σπουδαία πόλη της Ταρσού. Η συγκατοίκηση και η ανάμειξη των πολιτισμών τους οδήγησε συχνά σε κοινές εξεγέρσεις ενάντια στην εξουσία των Ασσυρίων που κυριαρχούσαν τότε στην περιοχή.
Μεγάλη διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια της Μικράς Ασίας. Η άφιξη αυτών των δύο λαών στην Κιλικία χαρακτηρίζεται από:
Φοίνικες: Έμποροι και ναυτικοί από την ανατολική Μεσόγειο, έφεραν τις εμπορικές τους πρακτικές και πιθανώς το αλφάβητο στην περιοχή.
Ίωνες: Θαλασσοπόροι και άποικοι από τη Μικρά Ασία (την ευρύτερη περιοχή της Ιωνίας), οι οποίοι αναζητούσαν νέες περιοχές για οικονομική ανάπτυξη.
Η Συγκυρία: Η παρουσία τους στην Ταρσό αναφέρεται ιστορικά γύρω στο , όπου συμμάχησαν ή δημιούργησαν ισχυρές κοινότητες γεγονός που οδήγησε στην εξέγερση κατά της ασσυριακής αυτοκρατορίας.
ΑΣΣΥΡΙΟΙ
Τον 8ο και 7ο αιώνα π.Χ., η εύφορη πεδιάδα της Κιλικίας ενσωματώθηκε στην Ασσυριακή Αυτοκρατορία.
Το 715 π.Χ., το βασίλειο της Κιλικίας έγινε άμεσα υποτελές. Ο βασιλιάς Σενναχειρείμ κατέστειλε βίαια εξεγέρσεις ντόπιων και αποίκων, κατέστρεψε την Ταρσό και την ξανάχτισε ως σημαντικό διοικητικό κέντρο.
Η Ασσυριακή κυριαρχία στην Κιλικία (νοτιοανατολική Μικρά Ασία) διήρκεσε από τον 9ο έως τον 6ο αιώνα π.Χ. Η περιοχή λειτούργησε ως υποτελές Νεο-Χετταϊκό κράτος (γνωστό στις ασσυριακές πηγές ως Que ή Kue), χρησιμεύοντας ως ζωτική ασπίδα προστασίας και εμπορικός κόμβος για την Ασσυριακή Αυτοκρατορία.
ΠΕΡΣΕΣ
Μετά την πτώση των Ασσυρίων, η Κιλικία πέρασε στους Νεοβαβυλώνιους και στη συνέχεια στην Αυτοκρατορία των Αχαιμενιδών (Πέρσες). Διατήρησε ωστόσο ένα καθεστώς ημι-αυτονομίας. Κυβερνήθηκε από μια τοπική δυναστεία βασιλέων που έφεραν το όνομα ή τον τίτλο Συέννεσις, έως ότου ο Μέγας Αλέξανδρος καταλάβει την περιοχή το 333 π.Χ..
Η περσική περίοδος στην Κιλικία (νοτιοανατολική Μικρά Ασία) ξεκίνησε στα μέσα του αιώνα π.Χ., όταν η περιοχή ενσωματώθηκε στην πανίσχυρη Αυτοκρατορία των Αχαιμενιδών από τον Κύρο τον Μέγα.
Τα κυριότερα χαρακτηριστικά και οι σταθμοί αυτής της ιστορικής περιόδου περιλαμβάνουν:
Σε αντίθεση με άλλες περιοχές, η Κιλικία διατήρησε ένα μεγάλο βαθμό ανεξαρτησίας. Κυβερνήθηκε από μια τοπική δυναστεία, τους Συεννεσίδες, οι οποίοι λειτουργούσαν ως υποτελείς βασιλείς/σατράπες στον Πέρση Μεγάλο Βασιλιά.
Η εύφορη πεδιάδα της και η Ταρσός λειτουργούσαν ως κύριο ορμητήριο για τους Πέρσες. Από τα λιμάνια της Κιλικίας ξεκινούσαν συχνά οι περσικές ναυτικές και στρατιωτικές εκστρατείες εναντίον του ελληνικού κόσμου.
περιοχή έγινε θέατρο μαχών κατά τους Περσικούς Πολέμους, όπως η περίφημη ναυμαχία στον ποταμό Ευρυμέδοντα το 467 π.Χ., όπου οι Αθηναίοι με επικεφαλής τον Κίμωνα καταναυμάχησαν τους Πέρσες. Αργότερα, κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του Κύρου του Νεότερου (401 π.Χ.), ο τότε βασιλιάς της Κιλικίας Συέννεσις Γ΄ υποχρεώθηκε να συνταχθεί μαζί του.
ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ
Η περσική κυριαρχία έλαβε οριστικά τέλος το 333 π.Χ., όταν ο Μέγας Αλέξανδρος νίκησε τον Δαρείο Γ΄ στη Μάχη της Ισσού, απελευθερώνοντας την Κιλικία.
Ο Μέγας Αλέξανδρος εισέβαλε στην Κιλικία το 333 π.Χ.. Διέβη τις Κιλίκιες Πύλες, μια στρατηγική ορεινή διάβαση, και κατέλαβε την πρωτεύουσα Ταρσό. Εκεί αρρώστησε βαριά, αλλά αφού ανάρρωσε, βάδισε νότια όπου συνέτριψε τον Περσικό στρατό του Δαρείου Γ’ στη θρυλική Μάχη της Ισσού.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της εκστρατείας του εκεί περιλαμβάνουν:
Κιλίκιες Πύλες: Το πέρασμα αυτό ξεκλειδώθηκε χάρη στην πρόωρη κατάληψή του από τον στρατηγό Παρμενίωνα.
Η Ασθένεια στην Ταρσό: Κολύμπησε στα παγωμένα νερά του ποταμού Κύδνου από υπερβολική ζέστη ή κόπωση, παθαίνοντας πνευμονία που παραλίγο να του στοιχίσει τη ζωή.
Μάχη της Ισσού (Νοέμβριος 333 π.Χ.): Ο Αλέξανδρος νίκησε τον υπεράριθμο στρατό των Περσών, αναγκάζοντας τον Δαρείο να τραπεί σε φυγή, γεγονός που άνοιξε τον δρόμο του προς τη Συρία και την Αίγυπτο.
ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ & ΟΙ ΠΕΙΡΑΤΕΣ
Σελευκίδες & Πειρατές: Μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η πεδινή Κιλικία πέρασε στους Σελευκίδες, οι οποίοι ίδρυσαν ελληνικές πόλεις (π.χ. μετονομάζοντας τα Άδανα σε Αντιόχεια η προς Σάρω). Στη δε ορεινή Κιλικία, βρήκαν καταφύγιο οι διαβόητοι Κίλικες Πειρατές, οι οποίοι λυμαίνονταν τη Μεσόγειο μέχρι την εξόντωσή τους από τον Ρωμαίο στρατηγό Πομπήιο.
Η Κιλικία (στη νοτιοανατολική Μικρά Ασία) γνώρισε τεράστια πολιτιστική και οικονομική ανάπτυξη κατά την Ελληνιστική και Ρωμαϊκή περίοδο. Από ορμητήριο πειρατών εξελίχθηκε σε ζωτικό εμπορικό κόμβο με πλούσια πολιτιστική κληρονομιά, ακμαίες πόλεις και στρατηγική σημασία για τη Μεσόγειο.
Μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η Κιλικία ενσωματώθηκε στον ελληνιστικό κόσμο. Χωρίστηκε στην Κιλικία Πεδιάδα (στα ανατολικά, εύφορη και εξελληνισμένη) και την Κιλικία Τραχεία (στα δυτικά, ορεινή και δυσπρόσιτη).
Οι πόλεις υιοθέτησαν έντονα ελληνικά χαρακτηριστικά. Πόλεις όπως η Ταρσός, τα Άδανα και η Μοψουεστία αναπτύχθηκαν σημαντικά, αποτελώντας μέρη της επικράτειας των διαδόχων και κυρίως του Βασιλείου των Σελευκιδών.
Πειρατεία:
Στα τέλη της ελληνιστικής εποχής, η απρόσιτη Τραχεία Κιλικία έγινε το κύριο κρησφύγετο πανίσχυρων πειρατών που λυμαίνονταν τη Μεσόγειο, εκμεταλλευόμενοι την αποδυνάμωση των Σελευκιδών.
ΡΩΜΑΙΟΙ
Τελικά, η Κιλικία προσαρτήθηκε πλήρως στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία το 64 π.Χ. και έγινε επίσημη επαρχία της. Η ρωμαϊκή κυριαρχία έδωσε οριστικό τέλος στην πειρατεία και μεταμόρφωσε την Κιλικία σε επαρχία με μεγάλη οικονομική ευημερία.
Καταστολή Πειρατών: Το 67 π.Χ., ο Ρωμαίος στρατηγός Πομπήιος εκκαθάρισε την περιοχή. Ίδρυσε την Πομπηϊούπολη (πρώην Σόλοι) και οργάνωσε την Κιλικία σε ρωμαϊκή επαρχία.
Το 74 μ.Χ., επί αυτοκρατορίας Φλαβίων, τα δύο τμήματα της Κιλικίας ενώθηκαν σε ενιαία επαρχία με διοικητική πρωτεύουσα την Ταρσό.
Η περιοχή έγινε σπουδαίο παραγωγικό κέντρο. Πρόσφατες αρχαιολογικές ανασκαφές στη Σύεδρα (αρχαία ελληνική πόλη της Κιλικίας) έχουν αποκαλύψει ένα κολοσσιαίο δίκτυο με πάνω από 100 εργαστήρια ελαιολάδου, αναδεικνύοντάς την σε κέντρο ελαιοπαραγωγής παγκόσμιας εμβέλειας για τη Μεσόγειο εκείνης της εποχής.
Κατασκευάστηκαν εντυπωσιακά δημόσια έργα, γυμνάσια, θέατρα, ρωμαϊκοί δρόμοι και υδραγωγεία, με πολλές πόλεις να μετονομάζονται σε τιμή των αυτοκρατόρων (όπως ο Σελινούντας που έγινε Τραϊανούπολη).
Η Ταρσός αναδείχθηκε σε σπουδαίο πνευματικό και φιλοσοφικό κέντρο της ύστερης αρχαιότητας, γενέτειρα του Αποστόλου Παύλου, με έντονη παρουσία στωικών φιλοσόφων.
ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ
Η Κιλικία, η νοτιοανατολικότερη παράλια περιοχή της Μικράς Ασίας, αποτέλεσε στρατηγική συνοριακή επαρχία για τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Λόγω των κρίσιμων ορεινών περασμάτων της, όπως οι Σιδηρές Πύλες, λειτούργησε ως ασπίδα και ορμητήριο, μετατρεπόμενη συχνά σε θέατρο σφοδρών συγκρούσεων.
Η ιστορική της πορεία κατά τους βυζαντινούς χρόνους ξεχωρίζει για τρία βασικά χαρακτηριστικά:
Στους πρώτους βυζαντινούς αιώνες διαιρέθηκε σε Πρώτη και Δεύτερη Κιλικία. Αποτελούσε τόπο στρατολόγησης ικανότατων ναυτών για τον βυζαντινό στόλο.
Μετά τις μουσουλμανικές κατακτήσεις του 7ου αιώνα, έγινε μεθοριακή περιοχή. Τον 10ο αιώνα, ο αυτοκράτορας Νικηφόρος Β΄ Φωκάς την ανακατέλαβε οριστικά (965 μ.Χ.), απομακρύνοντας τις επιδρομές των Αράβων Χαμδανιδών.
ΑΡΜΕΝΙΟΙ
Τον 11ο και 12ο αιώνα, η βυζαντινή κυριαρχία υποχώρησε λόγω της εγκατάστασης Αρμενίων προσφύγων. Εκεί δημιουργήθηκε το ισχυρό κρατίδιο της Μικρής Αρμενίας, το οποίο διατήρησε δεσμά με τους Βυζαντινούς και τους Σταυροφόρους.
ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΟΙ ΣΤΗΝ ΚΙΛΙΚΙΑ
Οι Σταυροφόροι συνάντησαν τους Αρμένιους στην Κιλικία (σημερινή νοτιοανατολική Τουρκία) κατά την Α΄ Σταυροφορία (1097). Οι ντόπιοι Αρμένιοι υποδέχθηκαν τους Σταυροφόρους ως συμμάχους, οδηγώντας στη μακροχρόνια συμμαχία των δύο πλευρών και τη δημιουργία του Αρμενικού Βασιλείου της Κιλικίας, το οποίο διήρκεσε από το 1198 έως την πτώση του το 1375.
Η παρουσία και η αλληλεπίδραση των Σταυροφόρων στην περιοχή αναπτύχθηκε σε τρεις βασικούς άξονες:
Α΄ Σταυροφορία (1097):
Εξουθενωμένοι από τη διάσχιση της Μικράς Ασίας, οι Σταυροφόροι έφτασαν στην Κιλικία. Οι Αρμένιοι τους παρείχαν τρόφιμα, οδηγούς και καταφύγιο. Η αμοιβαία ανάγκη για προστασία από τους κοινούς εχθρούς (Σελτζούκοι Τούρκοι, Βυζαντινοί) δημιούργησε ισχυρούς δεσμούς.
Ίδρυση του Βασιλείου:
Η συμμαχία εδραιώθηκε πολιτικά όταν ο πάπας Κελέστιος Γ΄ και ο αυτοκράτορας Ερρίκος ΣΤ΄ αναγνώρισαν τον Λέοντα Β΄ ως τον πρώτο Βασιλιά της Αρμενικής Κιλικίας (1198).
Παρά τη συμμαχία, υπήρξαν ανταγωνισμοί, όπως ο Πόλεμος της Αντιοχικής Διαδοχής (1201–1219), όπου η Κιλικία διεκδικούσε εδάφη από τους Σταυροφόρους της Αντιόχειας. Με το πέρασμα του χρόνου, οι δεσμοί ενισχύθηκαν με γάμους και υιοθέτηση δυτικών φεουδαρχικών θεσμών.
Σε βάθος χρόνου, οι δύο πλευρές συνεργάστηκαν στρατιωτικά ενάντια στους Μαμελούκους της Αιγύπτου, οι οποίοι τελικά κατέλυσαν το χριστιανικό αρμενικό βασίλειο το 1375.
ΟΙ ΟΘΩΜΑΝΟΙ ΣΤΗΝ ΚΙΛΙΚΙΑ
Η Κιλικία, περιοχή της νοτιοανατολικής Μικράς Ασίας, ενσωματώθηκε πλήρως στην Οθωμανική περίοδος το 1515.
Παρά τον οθωμανικό ζυγό, οι χριστιανοί πληθυσμοί (κυρίως Αρμένιοι) διατήρησαν την ταυτότητά τους μέχρι το τέλος της αυτοκρατορίας, όπου ακολούθησαν τραγικά γεγονότα, όπως η σφαγή στα Άδανα (1909) και η Γενοκτονία (1915).
Η κυριαρχία των Οθωμανών στην Κιλικία χωρίζεται σε τέσσερις βασικές περιόδους:
– Κατάκτηση (15ος – 16ος αιώνας):
Τουρκικές φυλές προωθήθηκαν στην περιοχή και η ενσωμάτωσή της στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ολοκληρώθηκε το 1515. Οι κάτοικοι οργανώθηκαν ως ξεχωριστή θρησκευτική κοινότητα (μιλλέτι) με επικεφαλής τον Αρμένιο Πατριάρχη της Κωνσταντινούπολης. Η περιοχή λειτουργούσε ως κομβικό σημείο διασύνδεσης με τον αραβικό κόσμο, διατηρώντας το πολυεθνοτικό της προφίλ.
-Ταραγμένα Τέλη (1878 – 1915):
Η άνοδος του εθνικισμού οδήγησε τους Οθωμανούς σε καταπιεστικά μέτρα εναντίον του αρμενικού στοιχείου. Σημαντικότεροι σταθμοί η μεγάλη Σφαγή των Αδάνων το 1909 και τα γεγονότα του Ζεϊτούν κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (1915).
-Γαλλοκρατία (1918 – 1921):
Μετά την ήττα των Οθωμανών στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Κιλικία πέρασε υπό γαλλικό έλεγχο (Δεκέμβριος 1918). Με τη Συνθήκη της Άγκυρας (1921) και τον Γαλλοτουρκικό πόλεμο, η περιοχή παραχωρήθηκε τελικά στο νεοϊδρυθέν τουρκικό κράτος.
ΠΟΛΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΙΛΙΚΙΑΣ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ 19ΟΥ ΜΕ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ
Στα τέλη του 19ου αιώνα, η Κιλικία (τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας) διέθετε σημαντικό χριστιανικό πληθυσμό, κυρίως από Αρμένιους και Έλληνες. Οι κυριότερες πόλεις με έντονη χριστιανική παρουσία ήταν τα Άδανα, η Ταρσός, η Μερσίνη (İçel), και το Σις (Kozan), που αποτελούσαν τα βασικά κέντρα της περιοχής.
Ακολουθούν αναλυτικά οι σημαντικότερες πόλεις:
-Άδανα:
Η μεγαλύτερη πόλη της περιοχής. Στα τέλη του 19ου αιώνα είχε πολυπληθή Αρμενική κοινότητα και σημαντική παρουσία Ελλήνων, οι οποίοι δραστηριοποιούνταν έντονα στο εμπόριο.
-Ταρσός:
Γνωστή για τη μακραίωνη ιστορία της. Στο τέλος του 19ου αιώνα κατοικούνταν από μουσουλμάνους, αλλά διατηρούσε ισχυρές αρμενικές και ελληνορθόδοξες κοινότητες.
-Μερσίνη (Mersin):
Παραλιακό αστικό και εμπορικό κέντρο. Ο χριστιανικός πληθυσμός εκεί ήταν ιδιαίτερα ανεπτυγμένος, με μεγάλο ποσοστό Ελλήνων και Αρμενίων εμπόρων.
-Σις (Sis):
Η σημερινή πόλη Kozan. Υπήρξε ιστορική πρωτεύουσα του Αρμενικού Βασιλείου της Κιλικίας και έδρα του Αρμενικού Πατριαρχείου (Καθολικάτου). Ο πληθυσμός της ήταν κατά βάση αρμενικός.
-Σελεύκεια (Silifke) & Αλεξανδρέтта (İskenderun):
Παραλιακές πόλεις με μεικτό πληθυσμό όπου οι χριστιανοί είχαν αξιοσημείωτη οικονομική και κοινωνική παρουσία. Η δημογραφία εκείνης της περιόδου είναι τεκμηριωμένη και μέσα από τα επίσημα στατιστικά δεδομένα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΑΡΜΕΝΙΟΙ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΛΩΖΑΝΗΣ ΚΑΙ Η ΤΥΧΗ ΤΟΥΣ
Η Συνθήκη της Λωζάνης το 1923 επισφράγισε τον τραγικό επίλογο για τον Ελληνισμό και τον Αρμενισμό της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης. Για τους Έλληνες σήμανε τον βίαιο ξεριζωμό, ενώ για τους Αρμένιους την οριστική απώλεια της πατρίδας τους και τη διάσπαση στη διασπορά.
-Η Κοινή Πορεία Αρμενίων – Ελλήνων
Πριν τη Συνθήκη (1914 – 1922):
Έλληνες και Αρμένιοι συνυπήρχαν για αιώνες στα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Αρμένιοι υπέστησαν φρικτή Γενοκτονία από το Νεοτουρκικό καθεστώς. Η κατάρρευση του μετώπου και η Μικρασιατική Καταστροφή (1922) επέφεραν διωγμούς και εξόντωση και για τους Έλληνες του Πόντου και της Μικράς Ασίας.
Η Καταστροφή της Σμύρνης: Τον Σεπτέμβριο του 1922, στις φλόγες της Σμύρνης, Έλληνες και Αρμένιοι ρίχτηκαν μαζί στη θάλασσα, αναζητώντας σωτηρία στα συμμαχικά πλοία.
-Η Τύχη των Ελλήνων: Η Υποχρεωτική Ανταλλαγή
Η Σύμβαση της Λωζάνης:
Στις 30 Ιανουαρίου 1923, υπεγράφη η Ελληνοτουρκική Σύμβαση Ανταλλαγής Πληθυσμών.
-Η Τύχη τους:
Έλληνες Χριστιανοί της Τουρκίας υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να εγκατασταθούν στην Ελλάδα, ενώ Μουσουλμάνοι έφυγαν από την Ελλάδα. Εξαιρέθηκαν μόνο οι Έλληνες της Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τενέδου.
Η άφιξη του τεράστιου αυτού κύματος προσφύγων δημιούργησε τεράστιες ανθρωπιστικές κρίσεις. Πολλοί έχασαν τη ζωή τους από αρρώστιες και υποσιτισμό μέχρι την ενσωμάτωσή τους.
Η Τύχη των Αρμενίων: Η Διασπορά
Οι Αρμένιοι δεν αναγνωρίστηκαν ως μειονότητα στη νέα Συνθήκη της Λωζάνης και η ιδέα για δημιουργία ανεξάρτητης Αρμενικής Δημοκρατίας εγκαταλείφθηκε οριστικά, παρά τη μεγάλη συνεισφορά τους στον αγώνα κατά των Οθωμανών.
Χωρίς πλέον πατρίδα στην περιοχή της Μικράς Ασίας, μεγάλο μέρος του εναπομείναντος αρμενικού πληθυσμού πήρε τον δρόμο της προσφυγιάς. Περίπου
Αρμένιοι βρήκαν καταφύγιο στην Ελλάδα, ενώ χιλιάδες άλλοι διασκορπίστηκαν στη Γαλλία, στις ΗΠΑ, στον Λίβανο και σε άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής.
Η ΚΙΛΙΚΙΑ ΚΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ
Η Κιλικία συνδέεται άρρηκτα με τον Χριστιανισμό ήδη από τα πρώτα αποστολικά χρόνια, καθώς αποτελεί τη γενέτειρα του κορυφαίου Αποστόλου Παύλου και τόπο καταγωγής ή μαρτυρίου δεκάδων σπουδαίων Αγίων της Εκκλησίας.
Η Σύνδεση με την Καινή Διαθήκη
Απόστολος Παύλος: Ο «Απόστολος των Εθνών» γεννήθηκε στην Ταρσό της Κιλικίας. Μετά τη μεταστροφή του, κήρυξε το Ευαγγέλιο στην πατρίδα του και ίδρυσε τις πρώτες χριστιανικές κοινότητες της περιοχής.
Αναφορές στις Πράξεις: Η Κιλικία αναφέρεται 6 φορές στις Πράξεις των Αποστόλων ως βασικός σταθμός της πρώιμης εξάπλωσης του Χριστιανισμού.
Σπουδαίοι Άγιοι από την Κιλικία
Η περιοχή ανέδειξε πολλούς μάρτυρες και θεολόγους, κυρίως κατά τους διωγμούς των Ρωμαίων αυτοκρατόρων Διοκλητιανού και Μαξιμιανού:
-Άγιος Ιουλιανός ο εν Κιλικία: Καταγόταν από την Ανάζαρβο (ή τη Διοκαισάρεια) της Κιλικίας. Μαρτύρησε σε ηλικία 18 ετών, όταν τον έβαλαν σε σάκο γεμάτο άμμο και δηλητηριώδη ερπετά και τον έριξαν στη θάλασσα.
-Άγιοι Κοσμάς και Δαμιανός (οι Ανάργυροι): Σύμφωνα με μία από τις παραδόσεις της Εκκλησίας, οι γιατροί αυτοί που θεράπευαν χωρίς χρήματα κατάγονταν και μαρτύρησαν στην Κιλικία.
-Άγιος Θάλλέλαιος: Ιατρός και αυτός, ο οποίος βασανίστηκε και αποκεφαλίστηκε στην Κιλικία (στην πόλη Αιγές) λόγω της πίστης του.
-Αγία Πελαγία η Ταρσία: Μια νεαρή γυναίκα από την Ταρσό που αρνήθηκε να παντρευτεί τον γιο του αυτοκράτορα Διοκλητιανού για να μείνει πιστή στον Χριστό, και μαρτύρησε μέσα σε χάλκινο πυρακτωμένο βόδι.
-Άγιος Ζηνόβιος και Αγία Ζηνοβία: Αδέλφια από τις Αιγές της Κιλικίας που μοίρασαν την περιουσία τους στους φτωχούς και πέθαναν μαρτυρικά για τον Χριστιανισμό.
Εκκλησιαστική Ιστορία
Όταν ο Χριστιανισμός επικράτησε στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η Κιλικία οργανώθηκε σε δύο μεγάλες εκκλησιαστικές επαρχίες υπό το Πατριαρχείο Αντιοχείας:
-Την Πρώτη Κιλικία με έδρα την Ταρσό.
-Τη Δευτέρα Κιλικία με έδρα την Ανάζαρβο.
Αργότερα, κατά τον Μεσαίωνα, στην περιοχή ιδρύθηκε το Αρμενικό Βασίλειο της Κιλικίας, γεγονός που εξηγεί γιατί μέχρι και σήμερα ο τίτλος του επικεφαλής της Αρμενικής Εκκλησίας ονομάζεται Αρμενικό Καθολικάτο της Κιλικία
