Ο Παναγιώτης Λιούφης περιγράφει την Κοζάνη από την απελευθέρωση έως το 1920 - Του Σταύρου Καπλάνογλου

Του Σταύρου Καπλάνογλου:

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στο σημερινό μας αφιέρωμα, το 54ο κατά σειρά για την Ιστορία της Κοζάνης, στρέφουμε το βλέμμα μας σε μια από τις εμβληματικότερες μορφές των γραμμάτων της πόλης μας: τον Παναγιώτη Λιούφη.

Μέσα από το σπουδαίο ιστορικό του έργο, το οποίο εκδόθηκε το 1924, δανειζόμαστε την πολύτιμη περιγραφή της Κοζάνης όπως εκείνος τη βίωσε αμέσως μετά την απελευθέρωση, από το 1912 έως και το 1920.

Η εργασία αυτή αποτελεί καρπό προσωπικής μεταφραστικής προσπάθειας από την καθαρεύουσα στη νεοελληνική, με αναδιάταξη της ύλης για την ευκολότερη ανάγνωσή της.
Η πολυετής ενασχόλησή μας με τις Αλησμόνητες Πατρίδες της Μικράς Ασίας αποτέλεσε τον οδηγό μας για την παρουσίαση αυτής της ιστορικής μαρτυρίας, συμπληρωμένης με το βιογραφικό του συγγραφέα, ο οποίος υπήρξε ένας από τους ελάχιστους που κατέγραψαν με τέτοια πληρότητα την ιστορία της πόλης μας.

II. Η ΚΟΖΑΝΗ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΛΙΟΥΦΗ
Η θέση της πόλης βρίσκεται μεταξύ των παραλλήλων 40 – 41, σχεδόν στη μέση, και ανάμεσα στον 21ο – 22ο παράλληλο ως προς το ανατολικό μήκος, υπό σειράν αντηρίδων του Βερμίου όρους, δεκαπέντε περίπου χιλιόμετρα πάνω από τον ποταμό Αλιάκμονα, στη βορειοδυτική άκρη της Αρχαίας Ελίμειας (Τσιαρτσαμπάς) μέσα σε μια επιμήκη χοάνη· από την Ανατολή, τη Δύση και τον Βορρά περικλείεται με ορεινή σειρά που έχει σχήμα όμοιο με συμπιεσμένο πέταλο· από την πλευρά του Νότου, ορίζεται εκατέρωθεν από χαμηλότερους λόφους και εξάρσεις του εδάφους, σε κάποια σημεία· γι’ αυτό και η θέση χαρακτηρίστηκε στρατηγική, παραβαλλόμενη προς εκείνη την Πνεύνας. >>

<< Η πολύ βρίσκεται σε υψόμετρο 720 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας (από το έδαφος του Γυμνασίου 674 μ.)· παρουσιάζει βαρομετρική πίεση που κυμαίνεται μεταξύ 759-763, μέση θερμοκρασία κατά το θέρος 24-30 και μέγιστη, σε περίπτωση καυσώνων, 36-40 βαθμούς Κελσίου· τον χειμώνα έχει 8-12 και επί δριμύτερου ψύχους και παγετώνων 14-18 βαθμούς. Διαπνέεται περισσότερο από βόρειους και νότιους ανέμους, και ουχί κανονικώς από ΝΔ και ΝΑ· μερικές φορές φυσάει Λίβας. Γι’ αυτούς τους λόγους το κλίμα της αποβαίνει εύκρατο και υγιεινό, λίγο ψυχρό στη διάρκεια του χειμώνα. Επειδή βρίσκεται σε επικλινή τοποθεσία, τα ύδατα έχουν κλίση προς τα νότια και έξω από την πόλη· σχηματίζουν δυνατά ρεύματα, διαχέονται στην πεδιάδα και συρρέουν στον ποταμό Αλιάκμονα. Εμφανίζονται αρκετές πηγές πόσιμων υδάτων, δεν είναι όμως άφθονες και χρησιμοποιείται νερό από πηγάδια. >>

ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ
Η Κοζάνη είναι πρωτεύουσα και έδρα του ομώνυμου νομού, έχει περίπου 12.000 χιλιάδες κατοίκους, άπαντες Έλληνες
Παναγιώτης Λιούφης περιγράφει την Κοζάνη της περιόδου 1912-1920, παρουσιάζοντας μια πόλη με στρατηγική θέση στις υπώρειες του Βερμίου, εύκρατο κλίμα και πληθυσμό 12.000 Ελλήνων. Το έργο, που εκδόθηκε το 1924, προσφέρει μια λεπτομερή αποτύπωση της πόλης αμέσως μετά την απελευθέρωση.

ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ
Είναι έδρα Οικονομικής Εφορείας, Ταμείου, Στρατ. Γραφείου, Γραφείου Εποικισμού, Φρουραρχείου, Αστυνομίας, Ταχυδρομείου- Τηλεγραφείου και Δημαρχείου. Στρατιωτικώς, υπήρξε έδρα Μεραρχίας.
Είναι έδρα εισαγγελίας Πρωτοδικείου, Ειρηνοδικείου, Πλημμελειοδικείου, Πταισματοδικείου,

ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ –
Στην Κοζάνη υφίσταται υποκατάστημα της Εθνικής Τράπεζας, το οποίο προσφέρει σπουδαία βοήθεια στις εμπορικές συναλλαγές· αλλά και ιδιωτικές τράπεζες συνεπικουρούν στην εμπορική διευκόλυνση, ενώ η εργασία αρκετών συμβολαιογραφείων μόλις ανταποκρίνεται στις ανάγκες των πολιτών.

ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ
— Καλλιέργεια της γης
<< Το έδαφος της Κοζάνης σε λίγα μέρη είναι αργιλούχο, ενώ σε πολλές περιοχές είναι σιδηρούχο και πλούσιο σε φώσφορο, κάλλιο, ανθρακικές ουσίες και διάφορα άλατα· γι’ αυτό είναι κατάλληλο (επιτήδειο) για φυτείες αμπελιών, δημητριακών, οπωροφόρων δέντρων και καπνοφυτεία. Σε κάποιες περιοχές, εμπεριέχει στοιχεία κατάλληλα προς καλλιέργεια κρόκου, ο οποίος ευδοκιμεί μόνον σε ορισμένα εδάφη. Η χλωρίδα της περιοχής είναι πλούσια σε βλάστηση κι εμφανίζει μεγάλη ποικιλία ιαματικών βοτάνων. Στη θέση Γαλαζόπετρα, φαίνονται στρώματα αμιάντου λίθου, μαζί με ίχνη γραφίτη και γαληνίτη. >>.

Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ -ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ
Λόγω της θέσης της, η οποία είναι ενδιαφέρουσα για τον τόπο και την κυβέρνηση, η πόλη στράφηκε σε πλουτοπαραγωγικά έργα και, συν τω χρόνω, καλλωπίστηκε με δρόμους κι έργα ρυμοτομίας, σύμφωνα με σχεδιάγραμμα που έγινε ήδη από τον μηχανικό κ. Γ. Στράτο με δαπάνες του Δήμου Κοζάνης· εισήχθη ακόμη ο ηλεκτροφωτισμός και αναπτύσσεται μέριμνα για τις σιδηροδρομικές συγκοινωνίες, την ίδρυση λουτρώνων, θεάτρου, κέντρων αναψυχής, Γυμναστηρίου, σκοπευτηρίου κλπ· έτσι, η πόλη παρέχει τις εγγυήσεις για μια ακμαιότερη μελλοντική πρόοδο και ανάπτυξη.
Απέκτησε ακόμη επαρκή εστιατόρια, ξενοδοχεία ύπνου, καφενεία, ζαχαροπλαστεία και πανδοχεία.

ΘΡΗΣΚΕΙΑ
Το σύνολο του πληθυσμού είναι Χριστιανοί ορθόδοξοι.
Από το 1882, ως έδρα της Μητρόπολης Σερβίων και Κοζάνης, εκκλησιαστικώς υπάγεται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, επειδή όμως δεν εκδόθηκαν ακόμα τα έγγραφα (ο τόμος) της χειραφέτησης, κανονίζει τα ζητήματα της δικαιοδοσίας της σύμφωνα με τους ελληνικούς νόμους·
Ναούς έχει 12, από τους οποίους οι τέσσερις βρίσκονται εντός της πόλεως.

ΠΑΙΔΕΙΑ
Παιδεία. Διοίκηση. Τράπεζες.
Είναι η έδρα της ΙΑ’ εκπαιδευτικής περιφέρειας και έδρα επιθεωρητή της Δημοτικής Εκπαίδευσης.
Εκπαιδευτήρια έχει αρκετά, όπως
Πλήρες Γυμνάσιο,
Εξατάξιο Παρθεναγωγείο,
Διδασκαλείο αρρένων,
Διδασκαλείο θηλέων,
Τρεις Αστικές Σχολές,
Νηπιαγωγείο,
Η Κοζάνη αναπτύχθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα μέσω έργων ρυμοτομίας, ηλεκτροφωτισμού και υποδομών αναψυχής, ενισχύοντας τον ρόλο της ως εκπαιδευτικό και διοικητικό κέντρο με έδρα Μητρόπολης και εκτεταμένο εκπαιδευτικό δίκτυο. Η πόλη, με αμιγώς χριστιανικό ορθόδοξο πληθυσμό, διέθετε 12 ναούς και σύγχρονες υποδομές φιλοξενίας που προοιώνιζαν περαιτέρω ανάπτυξη.

ΤΥΠΟΣ
*Εφημερίδες
Από το 1914, άρχισε να εκδίδεται εφημερίδα στην Κοζάνη και αναπτύχθηκε σπουδαία πρόοδος και αναμόρφωση με τις ενέργειες του Τύπου, ενώ η δημοσιογραφική επίδραση συντέλεσε και στην ευρύτερη κοινωνική ανάπτυξη.

*- << Ηχώ >>, εκδότης Μιλτ. Τζώνης
Πρώτος επιχειρήσας την αξιόλογον ταύτην μεταρρύθμισιν ην ο εκ Σελίτσης Μιλτ. Τζώνης, ος τας σπουδάς εν Κων/πόλει περατώσας και εν τη δημοσιογραφία ασκηθείς, πλείστον δ’ εις το ανώτατον Εκκλ. Κέντρον αναστραφείς, ήλθεν εις Κοζάνην και ενθαρρυνόμενος υπό σημαινόντων αυτόθι στοιχείων, ίδρυσε τυπογραφείον, μετεκαλέσατο στοιχειοθέτας και λοιπόν προσωπικόν και εξέδωκε την εφημερίδα «Ηχώ» κατά το 1914. Ούτος νυμφευθείς την θυγατέραν του δημάρχου Σελίτσης εξηκολούθησεν εν Κοζάνη δημοσιογραφών, και μεθ’ όλας τας συμπαρομαρτούσας τω είδει του έργου δυσκο-λίας αντεπεξήλθε καρτερικώς· διά της εργασίας του δε και της φιλογενείας απέβη ωφέλιμος πάνυ και χρήσιμος τη Κοινοτήτι παράγων.
* «Αγών» Εκδοτης Στεφάνος Παπακωνσταντίνου
Πλην της «Ηχούς» εξεδόθησαν και άλλαι τινές κατά καιρούς εφημερίδες ως «Αγών» υπό Στεφάνου Πα-πακωνσταντίνου,
* «Σημαία >> Έκδοτης Χριστοδούλου,
Η «Σημαία» υπό Ευστ. Χριστοδούλου, και
*Εφημερίς του τόπου»Έκδοτης Στοϊκος.
«Εφημερίς του τόπου», υπό του ρέκτου ιερέως Παπαμιχαήλ Στοϊκού.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΉ ΔΡΑΣΤΗΡΙΌΤΗΤΑ
Επιπλέον, η πόλη κοσμείται από ποικίλα ωφέλιμα και μορφωτικά σωματεία, όπως :
Γεωργικοί συνεταιρισμοί,
Εμπορικός Σύλλογος,
Ένωση των συντεχνιών.
Σύλλογο πολεμιστών.
Φιλόπτωχο Αδελφότητα Κυριών,
Πατριωτικός Σύνδεσμο
Μορφωτική Αδελφότητα Πανδώρα.
Δικηγορικό Σύλλογος.
Λέσχη. Δημ. Υπαλλήλων

Από το 1914, η Κοζάνη εισέρχεται σε μια νέα εποχή πνευματικής και κοινωνικής εγρήγορσης με την άνθηση του τοπικού Τύπου. Η εφημερίδα «Ηχώ» του Μιλτιάδη Τζώνη υπήρξε ο πρωτοπόρος αυτής της κίνησης, φέρνοντας ευρωπαϊκό αέρα δημοσιογραφίας στην πόλη, ενώ ακολούθησαν αξιόλογες εκδόσεις όπως ο «Αγών», η «Σημαία» και η «Εφημερίς του Τόπου».

Παράλληλα, η πόλη επιδεικνύει μια σφύζουσα κοινωνική δραστηριότητα, η οποία οργανώνεται μέσα από ένα δίκτυο συλλόγων και αδελφοτήτων. Από τον Εμπορικό Σύλλογο και τις επαγγελματικές ενώσεις, μέχρι τη φιλόμουση «Πανδώρα» και τη Φιλόπτωχο Αδελφότητα Κυριών, η Κοζάνη της εποχής εκείνης συνδυάζει την οικονομική ανασυγκρότηση με την κοινωνική αλληλεγγύη και τον πολιτισμό.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ
Είναι έδρα Οικονομικής Εφορείας, Ταμείου, Στρατ. Γραφείου, Γραφείου Εποικισμού, Φρουραρχείου, Αστυνομίας, Ταχυδρομείου- Τηλεγραφείου και Δημαρχείου. Στρατιωτικώς, υπήρξε έδρα Μεραρχίας. Είναι έδρα εισαγγελίας Πρωτοδικείου, Ειρηνοδικείου, Πλημμελειοδικείου, Πταισματοδικείου,

Η ΚΟΖΑΝΗ ΟΝΤΑΣ ΚΟΜΒΙΚΟ ΣΗΜΕΙΟ ΣΤΗΝ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝ ΤΗΣ
ΔΙΝΕΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΛΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑ & ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟΝ
<<Η πόλη είναι χτισμένη (ιδρυμένη) σε σημείο επίκαιρο και αποτελεί το γεωγραφικό κέντρο μεταξύ Ιωαννίνων και Θεσσαλονίκης, και Μοναστηρίου και Λάρισας αφ’ ετέρου. Εξαιτίας αυτού, η εμπορική επικοινωνία των πόλεων που αναφέρθηκαν γινόταν μέσω αυτού του κέντρου, ενώ χαράχτηκαν και δρόμοι για αμάξια (αμαξιτοί οδοί) προς αυτές τις πόλεις, για να διεξάγονται ευχερέστερα οι εμπορικές συναλλαγές. Το Μοναστήρι σήμερα υπάγεται στην επικράτεια της Γιουγκοσλαβίας και η συγκοινωνία με την Θεσσαλονίκη κατά το πλείστον διεξάγεται μέσω Σόροβιτς (Αμυνταιου) , το οποίο έχει σιδηροδρομική σύνδεση με την πόλη (υπάρχει και άλλη οδός διά Βεροίας). >>
Η Κοζάνη της εποχής εκείνης αναδεικνύεται σε ένα πανίσχυρο διοικητικό και δικαστικό κέντρο, φιλοξενώντας το σύνολο των κρατικών υπηρεσιών, από την Οικονομική Εφορεία και το Στρατιωτικό Γραφείο μέχρι το Πρωτοδικείο και την Εισαγγελία. Η παρουσία της Μεραρχίας και των αστυνομικών αρχών υπογραμμίζει τη στρατηγική της σημασία για το ελληνικό κράτος αμέσως μετά την απελευθέρωση.
Το μεγαλύτερο όμως πλεονέκτημα της πόλης παραμένει η κομβική γεωγραφική της θέση. Ως το «σταυροδρόμι» που συνδέει τα Ιωάννινα με τη Θεσσαλονίκη και το Μοναστήρι με τη Λάρισα, η Κοζάνη αποτελεί τον φυσικό εμπορικό ενδιάμεσο. Παρά τις γεωπολιτικές αλλαγές στα βόρεια σύνορα (Γιουγκοσλαβία) και την ανάπτυξη του σιδηροδρόμου μέσω Αμυνταίου, η χάραξη νέων αμαξιτών οδών ενισχύει τον ρόλο της ως οικονομικού πνεύμονα της ευρύτερης περιοχής.

ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ
Στην Κοζάνη υφίσταται υποκατάστημα της Εθνικής Τράπεζας, το οποίο προσφέρει σπουδαία βοήθεια στις εμπορικές συναλλαγές· αλλά και ιδιωτικές τράπεζες συνεπικουρούν στην εμπορική διευκόλυνση, ενώ η εργασία αρκετών συμβολαιογραφείων μόλις ανταποκρίνεται στις ανάγκες των πολιτών.

ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ
— Καλλιέργεια της γης
<< Το έδαφος της Κοζάνης σε λίγα μέρη είναι αργιλούχο, ενώ σε πολλές περιοχές είναι σιδηρούχο και πλούσιο σε φώσφορο, κάλλιο, ανθρακικές ουσίες και διάφορα άλατα· γι’ αυτό είναι κατάλληλογια φυτείες αμπελιών, δημητριακών, οπωροφόρων δέντρων και καπνοφυτεία. Σε κάποιες περιοχές, εμπεριέχει στοιχεία κατάλληλα προς καλλιέργεια κρόκου, ο οποίος ευδοκιμεί μόνον σε ορισμένα εδάφη. Η χλωρίδα της περιοχής είναι πλούσια σε βλάστηση κι εμφανίζει μεγάλη ποικιλία ιαματικών βοτάνων. Στη θέση Γαλαζόπετρα, φαίνονται στρώματα αμιάντου λίθου, μαζί με ίχνη γραφίτη και γαληνίτη. >>

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ
*– Επιστήμες.
<< Λόγω της ζωηρής εκπαιδευτικής δράσης, η Κοζάνη απέκτησε ικανό αριθμό επιστημόνων, σε όλους σχεδόν τους κλάδους -χωρίς να υπολογίσουμε και τους ξένους ομογενείς επιστήμονες που εγκαταστάθηκαν στην πόλη- κι εμφανίζεται ως κοινωνία προηγμένη, η οποία συμμετέχει στην πρόοδο και τον πολιτισμό.
— Γιατροί
Νικ. Ρεπανάς, Νικ. Μουμουζιάς, Γεώργιος Μεταξάς, Νικ.Γκιουλέκας, Χαρίλαος Κούιας, Ιωάννης Κατσικάς, Κωνστ. Χαιδόπουλος, Ηλίας Κ. Φασνάκης, Δημ. Σπ. Τιόλης, Γεώργ. Δ. Δεληβάνης, Νικ. Μπαντής, Ελένη Κ. Μπαντή, Δημ. Τέρπου,
— Φαρμακοποιοί,
Αστέριος Τέρπου, Βας. Γκίμπας,, Ν. Καπαρούσος, Κωνστ. Γκέρτσος,
— Φιλολογοι
Γ.Δ. Μικρού, Αθ. Διάφας, Εμμ. Βαλλαγιάννης, Λαζ. Χαρισιάδης, Όλγα Κρανιώτου
–Θεολόγοι
Ι. Σιώπης, Ι. Γαζής, Νικ. Μαλούτας,
— Φυσικοί
Δημ. Στέφου, Αργ. Χατζημάνθου, Μιχ. Γιαννούλης (φυσικοί),
— Δικηγόροι.
Χρ. Παναγιωτίδης, Κωνστ. Τσιτσιλίκης, Γεώργ. Βαρβούτης, Γεωργ. Πολυζούλης, Στεφ. Παπακωνσταντίνου, Στεφ. Γκορτσούλης, Θωμ. Γκορτσούλης, Παυσανίας Διάφας, Ευστάθ. Χριστοδούλου, Γ. Κωτούλας, Νικ. Λιόντας, Δημοσθ. Δόκος, Ηλ. Γ. Μεταξάς, Χαρ. Κωτσόπουλος, Εμμ. Δαρδούφας, Γ. Θ. Χασάπης,
— Γεωπόνος
, Στοϊκός (γεωργικός),
— Μηχανικός
Στεφ. Ευάγ. Βαμβακάς (μηχανικός),
— Καθηγητές Γαλλικής γλωσσάς
. Κ. Βαμβακάς, Εδμόνδ Σασαρόλης

Οι προαναφερθέντες αλλά και άλλοι αποτελούν χορεία επιστημόνων που κατάγονται απ΄την πόλη.
Η Κοζάνη των αρχών του 20ού αιώνα αναδεικνύεται σε μια πόλη με στέρεες οικονομικές βάσεις και εντυπωσιακό πνευματικό κεφάλαιο. Η παρουσία υποκαταστήματος της Εθνικής Τράπεζας και ιδιωτικών τραπεζικών σχημάτων τροφοδοτεί την εμπορική κίνηση, ενώ η γη της —πλούσια σε ιχνοστοιχεία και άλατα— ευνοεί την καλλιέργεια δημητριακών, αμπελιών και του μοναδικού κρόκου, που ήδη αποτελεί σήμα κατατεθέν της περιοχής.
Το πιο αξιοσημείωτο στοιχείο όμως, σύμφωνα με τον Λιούφη, είναι η πολυπληθής χορεία των επιστημόνων που γεννά η πόλη. Η μακρά εκπαιδευτική παράδοση της Κοζάνης καρποφορεί, επανδρώνοντας την κοινωνία με δεκάδες ιατρούς, φαρμακοποιούς, δικηγόρους και καθηγητές.
Τα ονόματα που παρατίθενται δεν είναι απλώς μια λίστα, αλλά η απόδειξη μιας κοινωνίας που συμμετέχει ενεργά στην πρόοδο και τον πολιτισμό του νέου Ελληνικού κράτους.

– Εμπόριο
Η πόλη απέκτησε ακόμη πληθώρα εμπορικών καταστημάτων και τεχνικά εργαστήρια, και δύο φορές την εβδομάδα συρρέουν προς την αγορά από τις γύρω κωμοπόλεις και τα χωριά· κατά δε τις εμπορικές πανηγύρεις του Αγ. Γεωργίου και του Μαΐου, η Κοζάνη συγκεντρώνει επισκέπτες και προμηθευτές από τις πέριξ επαρχίες και διεξάγεται εμπόριο ζώων (βοσκημάτων).
Στον έξοχο Οδηγό της Ελλάδας του Ιγγλέση αναφέρονται κατά επάγγελμα όλα σχεδόν τα ονόματα αυτών που ασκούν στην πόλη εμπορικές και άλλες βιοποριστικές δραστηριότητες·

— Ονόματα επαγγελματιών και εμπόρων
<< Δημ. Ν. Μπλιούρας, Κωνστ. Ρακάς, Γεωργ. Χατζηανδρέου, υιοί Ηλίας και Κωνστ. Βαμβακάς, αδελφοί Ι. και Κωνστ. Γκοβεδάρου, Νικ. Κωνσταντίνου, Ι. Τερζής και Κωνστ. Στογιάννης, Αλεξ. Γκιουλέκας, Γεωργ. Θωμ. Τσουμής, Νικολ. Στεργίου, αδελφοί Κωνστ. Μπλιούρα, Κωνστ. Αργ. Χαλκιάς , Αθαν. Κανδύλης (Τσιώρας), Ιωάνν. Αθ. Χαλκιάς, Θ. Χασάπης, αδελφοί Ραπτούλη, Αστερ. Καραγκούνης, Κωνστ. Λουλόπουλος, Αστερ. Δεληαλής, Ιωαν. Γκατζογιάννης, αδελφοί Τόλιου, Μ. Ζάβαλης, υιοί Θωμ. Χαλκιά, Στερ. Παπαργυρούδη, υιοί Κατσικά, Θωμ. Παπαδέλης, Κωνστ. Κοκομπέσης, Θεοδ. Παπαδέλης, υιοί Μ. Κανδύλη, υιοί Αθ. Γκέρτσου, υιοί Εμμ. Στεργίου, Τριανταφ. Μεσημέρης, Γ. Δημοξένης, Χατζηαργυρίου Πιτένης, Ανδρ. Γκατζόφλιας, αδελφοί Μουμουζιά, Εμμ. Μπητιάς, Λαζ. Μαλούτας, Κωνστ. Γρίμπας, αδελφοί Σταμπουλή, Μ. Ματιάκης, Αθ. Καλλιακούδας, Θ. Δεβώρας, Λαζ. Κουτλής, Βας. Χατζημάνθου, Κωνστ. Στ. Παπακωνσταντίνου, Ι. Γκουντιώ, αδελφοί Κώστα Βαξεβάνου, Θωμ. Καραδήμος, Ιωαν. Φασνάκης, Γ. Παγκαρλιώτας, Φ. Κοντουράς, Θ. Γκιάτας, αδελφοί Μανώλα, Χατζηγιαννάκη, Αντ. Πατύκας, Δημ. Βουχάρας, Κ. Καρδαλής, Αργ. Δραγατσίκας, Αντ. Τζέλλος, Γ. Σιακαβάρας, Δημ. Ρούσσος, Λ. Παγούνης, αδελφοί Σαρχατλή, Ν. Δακής, Ι. Γκορτούλης, Αργ. Πλάκας, Αθ. Χασάπης κλπ. >>

Το εμπόριο αποτελεί την καρδιά της Κοζάνης, η οποία λειτουργεί ως ένας ζωντανός μαγνήτης για όλη την ευρύτερη περιοχή. Η αγορά της σφύζει από ζωή δύο φορές την εβδομάδα, ενώ οι μεγάλες εμπορικές πανηγύρεις του Αγίου Γεωργίου και του Μαΐου μετατρέπουν την πόλη σε κομβικό σημείο συναλλαγών, ιδιαίτερα για το εμπόριο ζώων.
Η πληθώρα των ονομάτων που παρατίθενται —από τους αδελφούς Γκοβεδάρου και τους υιούς Βαμβακά μέχρι τους οίκους Μπλιούρα, Χαλκιά και τόσους άλλους— δεν είναι μια απλή απαρίθμηση. Είναι η καταγραφή της αστικής τάξης και των εργατικών ανθρώπων που θεμελίωσαν την οικονομική ευρωστία της πόλης.
Όπως σημειώνει ο Λιούφης, η δραστηριότητα αυτή είναι τόσο έντονη που καταγράφεται λεπτομερώς ακόμη και στον ονομαστό «Οδηγό της Ελλάδος» του Ιγγλέση, επιβεβαιώνοντας την επαγγελματική οργάνωση και την τεχνική κατάρτιση των εργαστηρίων της Κοζάνης.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΛΙΟΥΦΗ (1869–1920)
Ο Παναγιώτης Λιούφης υπήρξε διαπρεπής Κοζανίτης φιλόλογος, ιστορικός και ο πρώτος Γυμνασιάρχης του ιστορικού Βαλταδωρείου Γυμνασίου.
Αναγνωρίζεται ως μια από τις κορυφαίες πνευματικές προσωπικότητες της Κοζάνης κατά την κρίσιμη περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα και της Απελευθέρωσης.

ΤΟΠΟΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ – ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
Γεννήθηκε τον Νοέμβριο του 1869 στην Κοζάνη, με γονείς τον Νικόλαο και την Ελένη. Στην προσωπική του ζωή στάθηκε άτυχος, καθώς η πρώτη σύζυγός του, Ελένη Στ. Μανιάτη, την οποία παντρεύτηκε αφού εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, απεβίωσε μετά από μακρά και επώδυνη ασθένεια.

ΣΠΟΥΔΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ
Τα πρώτα του γράμματα τα έμαθε στην Κοζάνη υπό την καθοδήγηση του θείου του, Ιωάννη Παυλίδη. Συνέχισε τις σπουδές του στο Α’ Γυμνάσιο Αθηνών και ακολούθως εισήχθη στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών ως υπότροφος του Μουράτειου κληροδοτήματος, με τη στήριξη του θείου του, Ιωάννη Λιούφη. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του με την αναγόρευσή του σε Διδάκτορα της Φιλοσοφίας.

ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΌ ΈΡΓΟ
* Η Ιστορία της Κοζάνης
Είναι ο συγγραφέας του εμβληματικού έργου «Ιστορία της Κοζάνης» (εκδόθηκε μετά θάνατον, το 1924), το οποίο αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη καταγραφή της ιστορίας της πόλης και παραμένει βασική πηγή αναφοράς για τους ερευνητές.
. Στις 374 σελίδες του, ο Λιούφης καταγράφει με επιστημονική ακρίβεια: Την ίδρυση και την οικιστική εξέλιξη της πόλης.Την πνευματική κίνηση, τα σχολεία και τους λόγιους της Κοζάνης.Λαογραφικά στοιχεία, παραδόσεις, ήθη και έθιμα της περιοχής.Σημαντικές προσωπικότητες και οικογένειες που σφράγισαν την ιστορία του τόπου.

*Μελέτες και ποιήματα
Εκτός από την ιστορία, δημοσίευσε ποικίλα άρθρα και μελέτες σε περιοδικά της εποχής, καθώς και ποιήματα, αναδεικνύοντας την πολυδιάστατη προσωπικότητά του.
Αξίζει να τονιστεί ότι ο Λιούφης δεν γράφει απλώς ιστορία, αλλά βιώνει την ιστορία που περιγράφει.
Είναι η “ζωντανή μαρτυρία” ενός ανθρώπου που είδε την πόλη του να ελευθερώνεται και να αλλάζει πρόσωπο. Η εκτενής αναφορά σε ονόματα εμπόρων και επιστημόνων δείχνει ότι η Κοζάνη δεν ήταν μια τυχαία επαρχιακή πόλη, αλλά ένα πνευματικό και οικονομικό προπύργιο με συγκροτημένη αστική τάξη
* Μελέτες και ποιήματα .

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ
Πρώτα βήματα:
Εργάστηκε αρχικά για μια τριετία στο φημισμένο Λύκειο του Κοζανίτη Ζήση Αγραφιώτη στον Πειραιά.
Η προσφορά στο Βαλταδώρειο:
Υπηρέτησε ως ο πρώτος Γυμνασιάρχης του Βαλταδωρείου Γυμνασίου Κοζάνης για 15 συνολικά έτη (1900–1910 και 1911–1916). Υπό τη διεύθυνσή του, το σχολείο λειτούργησε ως πλήρες εξατάξιο γυμνάσιο και απέκτησε πανμακεδονική φήμη για το υψηλό ακαδημαϊκό του επίπεδο.

Οργανωτικό έργο:
Ο Λιούφης έθεσε τις βάσεις της λειτουργίας του Γυμνασίου, συντάσσοντας τον πρώτο εσωτερικό Κανονισμό, οργανώνοντας το γραφείο και το αρχείο της Σχολής και επιβάλλοντας υποδειγματική πειθαρχία.
Αθήνα:
Μετά την αποχώρησή του από την Κοζάνη το 1916, συνέχισε το εκπαιδευτικό του έργο διδάσκοντας στο 8ο Γυμνάσιο Αθηνών μέχρι το τέλος της ζωής του.

ΕΝΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ Π.ΛΙΟΥΦΗ
Προκείμενου να δούμε ποιος πραγματικά ήταν ο άνθρωπος που έγραψε την μοναδική και πληρέστατα ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ που δημοσιεύθηκε το 1924,
αλιεύσαμε από την εφημερίδα των Αθηνών ΣΦΑΙΡΑ μια δημοσίευση με ημερομηνία 16/10/1912 και αναφερόταν στο συγχαρητήριο τηλεγράφημα που έστειλε ο αείμνηστος Γυμνασιάρχης Παν. Λίουφης στον Ελευθέριο Βενιζέλο επ’ ευκαιρία της απελευθέρωσης της Κοζάνης, και το τοποθετήσαμε αυτούσιο στο κολάζ φωτογραφιών μαζί με 2 μεταχρωματισμένες φωτογραφίες εκείνης της εποχής της Κοζάνης , χωρίς μετάφραση από την καθαρεύουσα από το φόβο ότι θα χαλούσαμε την μαγεία των λέξεων που χρησιμοποιεί όταν αναφέρεται στο Π. Λίουφη που ήταν γνωστός στην Αθηνά και ιδιαίτερα στον Πειραιά όπου είχε εργασθεί στο σχολείο του Κοζανίτη Λυκειάρχη Ζήση Αγραφιώτη πριν 15 χρονιά .

Ο δημοσιογράφος που το έγραψε δεν φείδεται επαίνων για τον Λιούφη. Τον χαρακτηρίζει <<..ευπαύδευτον και πατριωτικώτατο… >> ,<<…ηγέτη της εθνικής ιδέας και δράσεως…) , << .. τεμιμένο και φιλόπατρη… >> << ευρημαθής και φιλόπατρις … >> <<…φλογερό πατριώτη…>> και άλλα πολλά ..
*Η εφημερίδα «Σφαίρα» ήταν μια σημαντική εφημερίδα που εκδιδόταν στην Αθήνα κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.
Στο πλαίσιο του 1912, η εφημερίδα αυτή

Κάλυψε τους Βαλκανικούς Πολέμους: Όπως και ο υπόλοιπος ελληνικός τύπος της εποχής, η «Σφαίρα» αποτελούσε πηγή ενημέρωσης για τις εξελίξεις στο μέτωπο κατά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο, ο οποίος ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 1912.

Ο Παναγιώτης Λιούφης περιγράφει την Κοζάνη από την απελευθέρωση έως το 1920 – Του Σταύρου Καπλάνογλου

Σχολιάστε Ακύρωση απάντησης