Η Saponaria officinalis είναι ένα πολυετές ποώδες φυτό, ύψους από ενάμισι έως ογδόντα εκατοστά, με κοκκινωπές, σχετικά παχιές ρίζες.
Τα άνθη φυτρώνουν σε συστάδες και έχουν απαλό ροζ ή λευκό χρώμα, με ένα φωτεινό, διακριτικό και ευχάριστο άρωμα, που θυμίζει σαπούνι.
Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι η ονομασία της σαπωνάριας (Saponaria) οφείλεται στην υψηλή περιεκτικότητα του φυτού σε σαπωνίνες (ουσίες που παράγουν αφρό), οι οποίες χρησιμοποιούνταν παραδοσιακά ως φυσικό σαπούνι για το πλύσιμο ρούχων και υφασμάτων. Η λέξη προέρχεται από το λατινικό “sapo”, που σημαίνει σαπούνι. Αναπτύσσεται, κατά μήκος των όχθων ποταμών και ρεμάτων, ανάμεσα σε θάμνους, σε υγρές περιοχές και σπάνια βρίσκεται σε υψόμετρο άνω των 1000 μέτρων, πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Βρίσκεται στην Ευρώπη, τη Νότια Αμερική και την Κεντρική Ασία.
–Τί άποψη είχαν οι γιατροί της αρχαιότητος.
Ο Ιπποκράτης, ο Διοσκουρίδης και ο Γαληνός χρησιμοποιούσαν την Σαπωνάρια κυρίως για τις καθαριστικές και διουρητικές της ιδιότητες, καθώς και για τη θεραπεία ορισμένων δερματικών παθήσεων.
–Ιπποκράτης:
Είναι δύσκολο να βρεθούν άμεσες αναφορές στη σαπωνάρια από τον Ιπποκράτη, αλλά αυτός και οι οπαδοί του χρησιμοποιούσαν ευρέως βότανα με καθαριστικές και διουρητικές ιδιότητες.
Ο Ιπποκράτης διέκρινε τις θεραπευτικές ιδιότητες του φυτού και αναφέρεται στη χρήση του, μεταξύ άλλων, ως καθαριστικό για το πλύσιμο υφασμάτων (κυρίως μαλλιού) και ως φαρμάκου.
Η χρήση του ως απορρυπαντικό ήταν γνωστή από την εποχή του.
–Διοσκουρίδης & Γαληνός
Διοσκουρίδης:
Στο έργο του De Materia Medica, ο Διοσκουρίδης αναφέρει τη σαπωνάρια (πιθανώς με τα ονόματα “άγρια κάνναβη” ή “νερομολόχα”) ως φυτό με διάφορες εφαρμογές.
Αναγνώριζε τις καθαριστικές ιδιότητές της, καθώς η ρίζα της περιέχει σαπωνίνες που παράγουν αφρό σαν σαπούνι, όταν αναμειγνύονται με νερό.
–Γαληνός:
Ο Γαληνός, αργότερα, τον 2ο αιώνα μ.Χ., αναφέρει τη χρήση του φυτού (ή παρασκευασμάτων με βάση αυτό) για το πλύσιμο του σώματος, υποδηλώνοντας την υιοθέτηση του “σαπουνιού” (από το λατινικό sapo) στην προσωπική υγιεινή.
–Κοινές χρήσεις στην αρχαιότητα
Κοινές θεραπευτικές χρήσεις στην αρχαιότητα περιλάμβαναν: Καθαρισμός:
Χρησιμοποιήθηκε ευρέως για τον καθαρισμό των μαλλιών και των ευαίσθητων υφασμάτων, καθώς και για το πλύσιμο του σώματος.
Διουρητικές ιδιότητες:
Η ρίζα του θεωρούνταν καυστική και διουρητική, ωφέλιμη για όσους έπασχαν από ασθένειες του ήπατος ή είχαν ίκτερο και βήχα.
Δερματικές παθήσεις:
Εφαρμοζόταν, εξωτερικά, σε καταπλάσματα για την ανακούφιση από δερματικές παθήσεις όπως έκζεμα, ψωρίαση, ακμή, και δοθιήνες (καλόγερους).
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, παρόλο που χρησιμοποιήθηκε εσωτερικά για ορισμένες παθήσεις, η σαπωνάρια μπορεί να είναι ήπια τοξική σε υψηλές δόσεις και να λειτουργήσει ως ισχυρό καθαρτικό.
– Ιδιότητες του φυτού
Οι ρίζες αυτού του φυτού αποτελούν μια εξαιρετικά πολύτιμη φαρμακευτική πρώτη ύλη στην ιατρική και τη φαρμακολογία. Το Saponaria officinalis χρησιμοποιείται για αναπνευστικές παθήσεις, αραιώνοντας αποτελεσματικά τις παχύρρευστες βρογχικές εκκρίσεις, που σημαίνει ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αραίωση και την απομάκρυνση της βλέννας από τους βρόγχους.
Χρησιμοποιείται, επίσης, για γαστρεντερικές παθήσεις, ιδιαίτερα για παθήσεις του ήπατος και της χοληδόχου κύστης. Έχει καταπραϋντική δράση στον μετεωρισμό, καταπραΰνει την ενόχληση της καούρας (οισοφαγικό αντανακλαστικό) και καταπολεμά αποτελεσματικά τη ναυτία.
Τοπικά, το σαπωνόχορτο χρησιμοποιείται για δερματικές παθήσεις.
Οι ρίζες, αλεσμένες σε μορφή πάστας, εφαρμόζονται στις πληγείσες περιοχές και στους ερεθισμούς, που προκαλούνται από δοθιήνωση και δερματίτιδα.
Οι αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες του σαπωνόχορτου έχουν επίσης βρει εφαρμογή στη θεραπεία του πονόλαιμου και των αμυγδαλών.
Επιπλέον, οι αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες συμπληρώνονται από αντιικές και αντιμικροβιακές ιδιότητες, ενισχύοντας περαιτέρω την αποτελεσματικότητά του έναντι διαφόρων ιογενών φλεγμονών.
Η ρίζα της σαπωνάριας συλλέγεται το φθινόπωρο, αν και είναι δυνατή η συγκομιδή και την άνοιξη.
Τα ριζώματα καθαρίζονται από το χώμα, πλένονται καλά και κόβονται σε μικρά κομμάτια, έως και δέκα εκατοστά σε μέγεθος.
–Λαϊκή ιατρική
Στη λαϊκή ιατρική, ένα έγχυμα που παρασκευάζεται από τις ρίζες και τα φύλλα αυτού του φυτού χρησιμοποιείται για πνευμονία, επίμονο βήχα, πονόλαιμο, βρογχιολίτιδα, λαρυγγικούς πόνους, καταρροή, χολοστεάτωμα ρευματισμούς και διάφορες γαστρεντερικές παθήσεις
–Σημερινή ιατροφαρμακευτική χρήση
Οι ρίζες αυτού του φυτού αποτελούν εξαιρετικά πολύτιμες φαρμακευτικές πρώτες ύλες στην ιατρική και τη φαρμακολογία. Τοπικά, το σαπωνόχορτο χρησιμοποιείται για δερματικές παθήσεις.
Οι αντιφλεγμονώδεις ιδιότητές του έχουν επίσης βρει εφαρμογή στη θεραπεία του πονόλαιμου και των αμυγδαλών, όπως η αμυγδαλίτιδα.
Η σαπωνάρια χρησιμοποιείται σήμερα ως αποχρεμπτικό, για ηπατικές παθήσεις (αραιώνει τη βλέννα), χάρη στις σαπωνίνες της, οι οποίες δημιουργούν αφρό και καθαρίζουν απαλά χωρίς να ερεθίζουν το δέρμα.
–Ιπποκρατική χρήση
Η σαπωνάρια, πλούσια σε σαπωνίνες (φυσικά “σαπούνια”), πιθανότατα χρησιμοποιούνταν στη λαϊκή ιατρική ως καθαριστικό και θεραπευτικό μέσο.
–Προφυλάξεις
Αυτό το φυτό πρέπει να χρησιμοποιείται με εξαιρετική προσοχή, όταν χρησιμοποιείται για ιατρικούς σκοπούς, καθώς είναι εξαιρετικά τοξικό και η υπερδοσολογία μπορεί να οδηγήσει σε δυσάρεστες τοξικές επιδράσεις όπως οξύ κοιλιακό άλγος, ναυτία, έμετο και οξεία στομαχική διαταραχή.
Όπως κάθε φάρμακο, το σαπωνόχορτο μπορεί να είναι ωφέλιμο, αλλά μπορεί επίσης να γίνει τοξικό, εάν δεν τηρηθεί η σωστή δοσολογία ή εάν η αυτοθεραπεία είναι ανεξέλεγκτη.
–Άλλες χρήσεις
Η σαπωνάρια δεν είναι μόνο ένα φαρμακευτικό φυτό. Χρησιμοποιείται σε καλλυντικά (σαμπουάν, λοσιόν) και στη βιομηχανία τροφίμων (χαλβάς, μπύρα)
–Καλλωπιστικό φυτό
Χάρη στο υπέροχο άρωμά της, τα όμορφα άνθη της και τη συνολικά ελκυστική της εμφάνιση, μερικές φορές καλλιεργείται και ως καλλωπιστικό φυτό.
Η καλλιέργεια της σαπωνάριας απαιτεί μικρή προσπάθεια, καθώς είναι σχετικά ανθεκτική σε ασθένειες και παράσιτα. Ωστόσο, είναι σημαντικό να θυμάστε ότι οι καλλωπιστικές ποικιλίες σαπωνάριας προτιμούν ηλιόλουστες περιοχές και μέτριο πότισμα.
-Καλλυντικά:
Καθαρισμός:
Τα αφεψήματα των ριζών χρησιμοποιούνται για το πλύσιμο του προσώπου και των μαλλιών, ιδιαίτερα των λιπαρών, λόγω των απαλών αφριστικών ιδιοτήτων τους.
–Μάσκες:
Συστατικό σε μάσκες για λιπαρό και κανονικό δέρμα.
– Βιομηχανία Τροφίμων:
Τα εκχυλίσματα χρησιμοποιούνται ως αφριστικός παράγοντας σε ανθρακούχα ποτά, μπύρα και στην παραγωγή χαλβά και κρεμών.
Σαν φυσικό απορρυπαντικό για το πλύσιμο μάλλινων και μεταξωτών υφασμάτων.
Συστατικό στην ομοιοπαθητική και την κτηνιατρική. Εντομοκτόνο.
Οι ρίζες και τα ριζώματα του σαπωνιού περιέχουν πολλές σαπωνίνες, οι οποίες, όταν συνδυάζονται με νερό, σχηματίζουν έναν αφρό παρόμοιο με το σαπούνι, αλλά πιο ήπιο.
Έχουν αποχρεμπτική δράση και βοηθούν επίσης στον απαλό , καθαρισμό του δέρματος χωρίς ερεθισμό
ΠΡΟΣΟΧΗ Η ΠΑΡΟΥΣΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΕΧΕΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ. ΓΙΑ ΟΠΟΙΑΔΗΠΟΤΕ ΧΡΗΣΗ, ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΕΙΤΕ ΤΟ ΓΙΑΤΡΟ ΣΑΣ.
