Τα Άδανα της Κιλικίας είναι πόλη της νότιας Μικράς Ασίας . Θεωρείται η αρχαιότερη πόλη της Κιλικίας. Η παρουσία του Ελληνισμού στα Άδανα της Κιλικίας, στη νοτιοανατολική Μικρά Ασία, υπήρξε διαχρονική, αν και συχνά επισκιαζόταν από τα μεγαλύτερα Ελληνικά κέντρα της Ιωνίας ή του Πόντου.
Η περιοχή αυτή αποτελούσε ένα κράμα πολιτισμών, όπου το ελληνικό στοιχείο διατηρήθηκε από την αρχαιότητα έως την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923. Η πόλη πήρε πιθανώς την ονομασία της από τον μυθολογικό βασιλιά Δαναό και την αρχαία ομώνυμη ελληνική φυλή. Στην ελληνιστική εποχή ήταν γνωστή κι ως Ἀντιόχεια της Κιλικίας.
ΤΑ ΑΔΑΝΑ ΕΙΝΑΙ Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ ΤΗΣ ΚΙΛΙΚΙΑΣ
Τα Άδανα δεν ήταν η παραδοσιακή πρωτεύουσα της Κιλικίας κατά την αρχαιότητα, καθώς ο τίτλος αυτός ανήκε ιστορικά στην Ταρσό. Η πόλη αναδείχθηκε σε διοικητικό κέντρο της περιοχής πολύ αργότερα, κατά τη νεότερη ιστορία.
Τα Άδανα έγιναν επίσημα πρωτεύουσα ομώνυμης επαρχίας (βιλαετίου) το 1867, στο πλαίσιο της διοικητικής αναδιοργάνωσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Μέχρι το 1868 υπάγονταν στο βιλαέτι του Χαλεπίου, αλλά η ανάγκη για έναν νέο διοικητικό πόλο στην εύφορη πεδιάδα της Κιλικίας οδήγησε στην αναβάθμισή τους.
Συγκριτικά πλεονεκτήματα έναντι άλλων πόλεων
Η κυριαρχία των Αδάνων έναντι της Ταρσού ή της Αναζάρβου οφείλεται κυρίως στους εξής παράγοντες:. Βρίσκονται στην καρδιά της εύφορης πεδιάδας της Κιλικίας (Τσουκούροβα) και πάνω στον στρατηγικό δρόμο που συνδέει τη Μικρά Ασία με τη Συρία μέσω των “Πυλών της Κιλικίας”.Στις αρχές του 20ού αιώνα, η διέλευση του σιδηροδρόμου έδωσε στα Άδανα άμεση σύνδεση με την Κωνσταντινούπολη και τη Μεσοποταμία, καθιστώντας τα το σημαντικότερο εμπορικό κέντρο της περιοχής.
Η περιοχή έγινε παγκόσμιο κέντρο παραγωγής βαμβακιού (ειδικά μετά τον Αμερικανικό Εμφύλιο), γεγονός που οδήγησε σε ραγδαία οικονομική και δημογραφική ανάπτυξη. Η θέση τους στις όχθες του πλωτού τότε ποταμού Σάρος (Seyhan) διευκόλυνε τις μεταφορές και την άρδευση της πεδιάδας.
ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΠΟΛΗ (ΣΥΜΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ )
Αν θα έπρεπε να ορίσουμε μια πόλη ως “συμπρωτεύουσα” ή ιστορικό αντίπαλο δέος, αυτή θα ήταν αναμφισβήτητα η Ταρσός. Η Ταρσός ήταν η μητρόπολη και πρωτεύουσα της ρωμαϊκής επαρχίας της Κιλικίας για αιώνες.
Κατά τη βυζαντινή περίοδο, όταν η Κιλικία χωρίστηκε στα δύο, η Ταρσός ήταν πρωτεύουσα της Cilicia Prima, ενώ η Ανάζαρβος (Anazarbus) ορίστηκε πρωτεύουσα της Cilicia Secunda.Σήμερα, η Μερσίνη λειτουργεί ως το επίνειο και το σύγχρονο οικονομικό συμπλήρωμα των Αδάνων, με τις δύο πόλεις να αποτελούν μια ενιαία μητροπολιτική ζώνη.
ΘΕΣΗ
Τα Άδανα βρίσκονται στο ιστορικό κέντρο της πεδιάδας της Κιλικίας (σημερινή Çukurova). Στην νοτιοανατολική Μικρά Ασία, κτισμένα στις όχθες του ποταμού Σάρου ( Σεϊχάν σήμερα ).
Ο ποταμός Σάρος (τουρκικά: Seyhan, Σεϊχάν) έχει μήκος 560 χλμ., πηγάζει από τον Αντίταυρο, διαρρέει την Καππαδοκία και την πεδιάδα της Κιλικίας και εκβάλλει στη Μεσόγειο, 6 μίλια ανατολικά του Κύδνου στο σημερινό Σεϊχάν, Η πόλη απλώνεται σε μια εξαιρετικά εύφορη πεδιάδα, νότια της οροσειράς του Ταύρου και περίπου 30-40 χιλιόμετρα από τις ακτές της Μεσογείου.
Τα Άδανα αποτελούν συγκοινωνιακό κόμβο και συνδέονται οδικώς και σιδηροδρομικώς με τα γύρω αστικά κέντρα .
Απέχει: 43 χλμ από την Ταρσό, 80 χλμ από την Μερσίνα,, 130 χλμ από την Αλεξανδρέττα , 190 χλμ από την Αντιόχεια ,495 χλμ από την Άγκυρα , 900 χλμ από την Σμύρνη και 550 χλμ από την Σπάρτη της Μικράς Ασίας.
Συντεταγμένες: 37°00′N 35°19′E.
ΟΝΟΜΑ
Διαχρονικα ονόματα :: Uru Adania – Άδανα — Αντιόχεια της Κιλικίας – Αντιόχεια η προς Σάρον — Ατάνα ή Άδανα.
Τα Άδανα, ένα από τα αρχαιότερα αστικά κέντρα της Κιλικίας με συνεχή κατοίκηση για περισσότερες από τέσσερις χιλιετίες, έχουν αλλάξει ελάχιστα την ονομασία τους. Διαχρονικά έχουν καταγραφεί ως Uru Adania (στη γλώσσα των Χετταίων), Άδανα (από την Ομηρική εποχή), Αντιόχεια της Κιλικίας (ή Αντιόχεια η προς Σάρον κατά την Ελληνιστική περίοδο), και Ατάνα ή Άδανα από το Αρμενικό Βασίλειο της Κιλικία.
Η ονομασία των Αδάνων παρουσιάζει μια εντυπωσιακή συνέχεια, καθώς παραμένει σχεδόν αναλλοίωτη για πάνω από 3.000 χρόνια.
Ι. Ιστορικές Ονομασίες
-Εποχή των Χετταίων (14ος-13ος αι. π.Χ.):
Στα κείμενα των Χετταίων η πόλη και η γύρω περιοχή αναφέρονται ως Adaniya (Αδανία). Ήταν μέρος του βασιλείου Kizzuwatna.
-Ομηρική & Κλασική Εποχή:
Η πόλη καταγράφεται ως Άδανα. Σύμφωνα με τη μυθολογία, ιδρύθηκε από τον Άδανο, γιο του Ουρανού και της Γης.
-Ελληνιστική & Ρωμαϊκή Περίοδος:
Διατηρεί το όνομα Άδανα. Για ένα μικρό διάστημα κατά τη βασιλεία του Αντίοχου Δ’, ονομάστηκε Αντιόχεια η προς Σάρον (Adana on the Sarus).
-Βυζαντινή Περίοδο:
Παραμένει ως Άδανα (αραβικά: Adana).
-Οθωμανική Εποχή έως σήμερα:
Η ονομασία παγιώθηκε επίσημα ως Adana.
ΙΙ. Ετυμολογία
Υπάρχουν τρεις κύριες θεωρίες για την προέλευση του ονόματος:
-Χεττιτική/Λουβική προέλευση:
Η επικρατέστερη επιστημονική άποψη συνδέει το όνομα με τη λέξη Adanya, που πιθανότατα προέρχεται από την ινδοευρωπαϊκή ρίζα για το “νερό” ή τον ποταμό (λόγω του ποταμού Σάρου/Seyhan), ή σχετίζεται με την τοπική φυλή των Danuna (πιθανώς οι βιβλικοί Danites ή οι ομηρικοί Δαναοί).
Ελληνική Μυθολογία: Το όνομα αποδίδεται στον Άδανο, ο οποίος μαζί με τον αδελφό του Σάρο (Saros) έχτισαν την πόλη δίπλα στον ομώνυμο ποταμό.
-Σημιτική/Ακκαδική ρίζα: Ορισμένοι ερευνητές το συνδέουν με τη λέξη Adan (Εδέμ), που σημαίνει “ευχάριστος τόπος” ή “παράδεισος”, λόγω της εξαιρετικά εύφορης πεδιάδας (Κιλικία).
Η ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΣΕ ΑΡΙΘΜΟΥς ΕΩΣ ΤΟ 1923
Η Ελληνική παρουσία στα Άδανα και την ευρύτερη περιοχή της Κιλικίας, ήταν έντονη και αυξανόμενη κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα.
Oι αριθμοί των Ελληνορθοδόξων στην περιοχή εξελίχθηκαν ως εξής:
Η περιοχή των Αδάνων
-1881/82 (Οθωμανική Στατιστική): Καταγράφηκαν 3.453 Ελληνορθόδοξοι σε όλο το βιλαέτι.
-Τέλη 19ου αιώνα (Vital Cuinet): Ο Γάλλος γεωγράφος υπολόγισε τον ελληνικό πληθυσμό σε 46.200 άτομα.
-1906 (Οθωμα ική Στατιστική): Ο αριθμός των Ελληνορθοδόξων ανήλθε σε 11.067.
-1912 (Στατιστική Πατριαρχείου): Οι Έλληνες στην ευρύτερη περιοχή της Κιλικίας υπολογίζονταν σε περίπου 60.000 έως 70.000. 1914 (Οθωμανική Στατιστική):
Λίγο πριν την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, η επίσημη καταγραφή έδειχνε 8.537 Ελληνορθόδοξους, αριθμός που θεωρείται υποτιμημένος σε σχέση με την πραγματική παρουσία.
Η πόλη των Αδάνων
Η ελληνική κοινότητα στην πόλη των Αδάνων αριθμούσε περίπου 2.500 – 3.000 άτομα στις αρχές του 20ού αιώνα.
-Μετά το 1893 και την έλευση του σιδηροδρόμου, οι Έλληνες (μαζί με τους Αρμένιους) κυριάρχησαν στο εμπόριο και τη βιομηχανία βάμβακος.
-1919-1921: Κατά τη διάρκεια της γαλλικής κατοχής της Κιλικίας, πολλοί Έλληνες επέστρεψαν ή εγκαταστάθηκαν στην περιοχή ελπίζοντας σε προστασία.
-1921 (Συμφωνία Άγκυρας): Με την αποχώρηση των Γάλλων, ο ελληνικός πληθυσμός εγκατέλειψε μαζικά την Κιλικία φοβούμενος αντίποινα.
-1923 Η Συνθήκη Λωζάνης επικύρωσε τον οριστικό ξεριζωμό. χιλιάδες πρόσφυγες από την Κιλικία εγκαταστάθηκαν κυρίως στη Μακεδονία και την Αττική
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΡΜΕΝΙΚΗ
Τα Άδανα, ως κομβικό σημείο της Κιλικίας, είχαν μια σαφή κοινωνική διαστρωμάτωση με τις χριστιανικές συνοικίες να συγκεντρώνονται στο κεντρικό και βόρειο τμήμα της παλιάς πόλης.
1. Η Ελληνική Συνοικία (Ρωμαίικη Μαχαλάς)
Η ελληνική παρουσία στα Άδανα ήταν συγκεντρωμένη κυρίως γύρω από την εκκλησία του Αγίου Νικολάου.
Τοποθεσία: Βρισκόταν στην περιοχή που σήμερα ονομάζεται Kuruköprü. Ήταν μια εύπορη γειτονιά με πέτρινα σπίτια, πολλά από τα οποία ανήκαν σε εμπόρους και βιομηχάνους βάμβακος.
-Άγιος Νικόλαος: Ο κεντρικός ναός των Ελλήνων χτίστηκε το 1845. Μετά το 1923 και την Ανταλλαγή, ο ναός εγκαταλείφθηκε και αργότερα χρησιμοποιήθηκε ως μουσείο (Αρχαιολογικό και στη συνέχεια Εθνογραφικό). Σήμερα σώζεται ως ιστορικό κτήριο.
-Πολιτιστικά Κέντρα: Κοντά στην εκκλησία λειτουργούσε η Αστική Σχολή Αδάνων (Ελληνικό Σχολείο) και το Παρθεναγωγείο, τα οποία αποτελούσαν τους φάρους της ελληνικής παιδείας στην περιοχή.
2. Η Αρμενική Συνοικία
Οι Αρμένιοι αποτελούσαν τη μεγαλύτερη χριστιανική κοινότητα των Αδάνων (περίπου 12.000 – 15.000 στην πόλη προ του 1909).
Τοποθεσία: Η κύρια αρμενική συνοικία βρισκόταν στην περιοχή Tepebağ, πάνω σε έναν λόφο που δέσποζε στην πόλη. Ήταν η καρδιά της πνευματικής και οικονομικής ζωής τους.
Σφαγή των Αδάνων (1909): Η συνοικία αυτή υπέστη τεράστιες καταστροφές κατά τη διάρκεια των σφαγών του 1909. Μεγάλο μέρος των αρμενικών σπιτιών και καταστημάτων κάηκε ολοσχερώς.
Κτήρια: Στην περιοχή υπήρχαν σημαντικοί ναοί, όπως ο Καθεδρικός του Αγίου Στεφάνου, και σχολεία όπως η Σχολή Αμπκαριάν. Πολλά από τα αρχοντικά που σώζονται σήμερα στο Tepebağ ανήκαν σε πλούσιες αρμενικές οικογένειες.
-Η Κατάσταση Μετά το 1923
Μετά την αποχώρηση των Γάλλων (1921) και τη Συνθήκη της Λωζάνης (1923):
Εγκατάλειψη: Οι συνοικίες άδειασαν από τους αυτόχθονες κατοίκους τους.
Εποικισμός: Στα σπίτια των Ελλήνων και των Αρμενίων εγκαταστάθηκαν μουσουλμάνοι πρόσφυγες από τα Βαλκάνια και την Κρήτη (Ανταλλάξιμοι).
-Σήμερα:
Η περιοχή του Kuruköprü και του Tepebağ διατηρεί ακόμα κάποια από τα παλιά ελληνικά και αρμενικά κτίσματα, τα οποία λειτουργούν πλέον ως καφέ, μουσεία ή ιδιωτικές κατοικίες, μαρτυρώντας τον πλούτο της παλιάς Κιλικίας.
Η ελληνική παρουσία στα Άδανα στις αρχές του 20ού αιώνα χαρακτηρίστηκε από μια δυναμική αστική τάξη που κυριάρχησε στην οικονομική ζωή της Κιλικίας, ιδιαίτερα στον τομέα του βαμβακιού και της βιομηχανίας.
-Σημαντικές Ελληνικές Οικογένειες και Επιχειρήσεις
Η κοινωνική ιεραρχία της κοινότητας περιελάμβανε ισχυρές οικογένειες, πολλές από τις οποίες είχαν καταγωγή από την Καππαδοκία (κυρίως από το Ζιντζίντερε):
Οικογένεια Συμεώνογλου: Από τις πλέον διακεκριμένες οικογένειες εμπόρων βαμβακιού.
Αριστείδης Συμεώνογλου & Σία: Διηύθυνε ένα τεράστιο κλωστήριο και υφαντήριο με 1.500 αργαλειούς.
Κοσμάς Συμεώνογλου: Μαζί με τον Ποδούρογλου, λειτουργούσαν αλευρόμυλο και εκκοκκιστήριο βάμβακος.
Κοινωνική προσφορά: Η οικογένεια χρηματοδότησε την ίδρυση νηπιαγωγείου το 1910.
Οικογένεια Τρυπάνη: Πρωτοπόροι της βιομηχανικής ανάπτυξης στην περιοχή.
Τρυπάνης και Υιοί: Λειτουργούσαν εργοστάσια (εκκοκκιστήρια, κλωστήρια, αλευρόμυλους) με την εμπορική ονομασία «Hamidiye».
Οικογένεια Μαυρομμάτη: Με καταγωγή από την Κύπρο, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην οικονομία της Ταρσού και των Αδάνων.
Κωνσταντίνος Μαυρομμάτης: Ιδιοκτήτης του οίκου «Kydnos», ο οποίος περιελάμβανε κλωστήριο, μεγάλο αλευρόμυλο και εκκοκκιστήριο.
Ηλίας Αβανιάς: Συνεργάτης του οίκου Μαυρομμάτη και ένας από τους πιο ονομαστούς εμπόρους της Ταρσού.
-Άλλοι Επιχειρηματίες:
Χ. Παρασκευάς: Ιδιοκτήτης δύο αλευρόμυλων στα Άδανα.
Μποδοσάκης Αθανασιάδης: Ο μετέπειτα γνωστός μεγιστάνας, ο οποίος αγόρασε το λεγόμενο «Αγγλικό Εργοστάσιο» (Ingiliz fabrikası), έναν μεγάλο αλευρόμυλο στα Άδανα.
Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού +4
Επαγγελματική Δραστηριότητα
Εκτός από τους μεγαλοβιομηχάνους, η κοινότητα περιελάμβανε:
Εμπόρους και κτηματίες.
Επιστήμονες: Διακεκριμένους γιατρούς (με σπουδές στην Αθήνα και τη Βηρυτό) και χημικούς.
Εκπαιδευτικούς: Όπως η Μαρία Αλεξανδρίδου, δασκάλα στο χωριό Γκιουρούμζε (Gürümze) της επαρχίας Αδάνων, η οποία βοήθησε στη μεταφορά ορφανών στην Ελλάδα μετά τις καταστροφές
-Σύλλογοι και Οργάνωση
Αδελφότητα «Πρόοδος»: Εκπαιδευτική και φιλανθρωπική αδελφότητα που δρούσε για τη στήριξη της παιδείας.
Εμπορικό Επιμελητήριο: Το 1911 καταγράφονταν τουλάχιστον 16 ισχυρές ελληνικές εμπορικές επιχειρήσεις στην πόλη των Αδάνων.
Μετά την ανταλλαγή του 1923, πολλές από αυτές τις οικογένειες και οι κάτοικοι περιοχών όπως το Γκιουρούμζε εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα, σε μέρη όπως ο Νέος Μυλότοπος Πέλλας.
Η ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΔΟΧΗ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΟΥΝ ΤΑ ΑΔΑΝΑ ΜΕΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ
Στοιχεία από την ελληνική μυθολογία συνδέουν την ίδρυση των Αδάνων με έναν συγκεκριμένο μύθο που εξηγεί τόσο το όνομα της πόλης όσο και του ποταμού που τη διαρρέει.
-Ο Μύθος του Αδάνου και του Σάρου
Σύμφωνα με την παράδοση, η πόλη ιδρύθηκε από δύο αδέλφια, τον Άδανο και τον Σάρο. Τα δύο αδέλφια ήταν γιοι του Ουρανού και της Γης (ή κατ’ άλλους γιοι του Ηρακλή).
Τα δύο αδέλφια έφτασαν στην εύφορη πεδιάδα της Κιλικίας και αποφάσισαν να χτίσουν μια πόλη.
Ο Άδανος έδωσε το όνομά του στην πόλη (Άδανα), ενώ ο Σάρος έδωσε το όνομά του στον ποταμό που τη διασχίζει (ο αρχαίος ποταμός Σάρος, ο σημερινός Seyhan).
Είναι ο θεός του νερού και δημιουργός των ωκεανών, του νερού, των ζώων, των δέντρων, της φύσης και των περισσότερων πολιτισμένων φυλών. Οι οπαδοί του λένε ότι ο Άδανος διδάσκει να είσαι ευγενικός με τους πιο αδύναμους από εσένα και να βοηθάς πάντα όσους έχουν ανάγκη. Συχνά θεωρείται ως ο θεός της τάξης.
Ο μύθος αυτός αντικατοπτρίζει την αρχέγονη σχέση της πόλης με το νερό. Η πόλη (Άδανος) δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τον ποταμό της (Σάρο), καθώς η επιβίωση και η ευημερία της εξαρτώνταν απόλυτα από την άρδευση της πεδιάδας.
-Η Σχέση με τους Δαναούς
Μια άλλη σημαντική μυθολογική και ιστορική διάσταση συνδέει το όνομα με τους Δαναούς. Οι Δαναοί αποτελούν ένα από τα αρχαιότερα Ελληνικά ή προελληνικά φύλα που κατοίκησαν στην Πελοπόννησο, κυρίως στην περιοχή του Άργους και των Μυκηνών, κατά την εποχή του Χαλκού.
Αν και συχνά αναφέρονται μαζί με άλλους «προελληνικούς» πληθυσμούς (όπως οι Πελασγοί, Λέλεγες, Κάρες) που κατοικούσαν στον ελλαδικό χώρο πριν από την κάθοδο των Δωριέων ή την κυριαρχία των Αχαιών, οι Δαναοί θεωρούνται ένα από τα πρώτα Ελληνικά φύλα.
Πολλοί μελετητές συσχετίζουν τον Άδανο με τον Δαναό, τον μυθικό βασιλιά του Άργους. Υπάρχει η θεωρία ότι οι Danuna (που αναφέρονται σε ιερογλυφικά των Χετταίων και των Φοινίκων στην περιοχή) ταυτίζονται με τους ομηρικούς Δαναούς, οι οποίοι μετά τον Τρωικό πόλεμο ή σε προγενέστερες μετακινήσεις, εγκαταστάθηκαν στην Κιλικία, φέροντας μαζί τους τη λατρεία του «Αδάνου».
Στην ουσία, ο μύθος του Αδάνου λειτούργησε ως ένας τρόπος για τους αρχαίους κατοίκους να «Ελληνοποιήσουν» μια προϋπάρχουσα τοπική ονομασία (Adaniya), συνδέοντάς την με το Ελληνικό πάνθεον και τη γενεαλογία των Τιτάνων.
ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΑΔΑΝΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΧΕΤΤΑΙΟΥΣ ΕΩΣ ΤΟ ΜΕΓΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΕΩΣΤΟ 1923
Η ιστορία των Αδάνων είναι μια διαδρομή 3.500 ετών σε ένα από τα πιο στρατηγικά περάσματα της Μικράς Ασίας.
1. Από τους Χετταίους έως τον Μέγα Αλέξανδρο (1650 – 333 π.Χ.)
Χετταίοι & Κιζουβάτνα: Τα Άδανα (ως Adaniya) αποτελούσαν μέρος του βασιλείου της Κιζουβάτνα, το οποίο αρχικά ήταν αυτόνομο και αργότερα υποτάχθηκε στους Χετταίους. Ήταν το αγροτικό κέντρο της εύφορης πεδιάδας.
Σκοτεινοί Αιώνες & Danuna: Μετά την κατάρρευση των Χετταίων (1200 π.Χ.), στην περιοχή κυριαρχούν οι Danuna (πιθανώς οι ομηρικοί Δαναοί), δημιουργώντας ένα μωσαϊκό λουβικών και ελληνικών στοιχείων.
Ασσύριοι & Πέρσες: Η πόλη πέρασε στον έλεγχο των Ασσυρίων και αργότερα των Περσών (6ος αι. π.Χ.), αποτελώντας μέρος της Σατραπείας της Κιλικίας.
Μέγας Αλέξανδρος: Το 333 π.Χ., ο Αλέξανδρος κατέλαβε τα Άδανα λίγο πριν την ιστορική Μάχη της Ισσού. Η έλευσή του σηματοδότησε την πλήρη ένταξη της πόλης στον ελληνικό κόσμο.
2. Ελληνιστική Εποχή έως τη Βυζαντινή Περίοδο (333 π.Χ. – 1071 μ.Χ.)
Σελευκίδες: Μετά τον Αλέξανδρο, τα Άδανα ήκμασαν υπό τους Σελευκίδες. Ονομάστηκαν προσωρινά Αντιόχεια η προς Σάρον.
Ρωμαίοι: Το 67 π.Χ., ο Πομπήιος κατέστειλε την πειρατεία στην Κιλικία και μετέτρεψε τα Άδανα σε σημαντικό ρωμαϊκό σταθμό. Τότε χτίστηκε η περίφημη Πέτρινη Γέφυρα (Taşköprü) από τον Αδριανό, που σώζεται ως σήμερα.
Βυζάντιο: Η πόλη ήταν σημαντική έδρα επισκοπής. Λόγω της θέσης της, έγινε το πεδίο συνεχών συγκρούσεων ανάμεσα στους Βυζαντινούς και τους Άραβες (Χαλιφάτο των Αββασιδών) για αιώνες.
3. Μεσαίωνας & Οθωμανική Κυριαρχία (1071 – 1918)
Αρμενικό Βασίλειο: Μετά την ήττα στο Μαντζικέρτ, τα Άδανα έγιναν μέρος του Αρμενικού Βασιλείου της Κιλικίας.
Ραμαζανίδες & Οθωμανοί: Το 1359 η πόλη πέρασε στην τουρκική δυναστεία των Ραμαζανιδών και το 1517 ενσωματώθηκε οριστικά στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.
19ος Αιώνας: Η πόλη αναπτύχθηκε ραγδαία λόγω της καλλιέργειας βαμβακιού, προσελκύοντας πολλούς Έλληνες και Αρμένιους εμπόρους.
4. Η πορεία προς το 1923
Σφαγή των Αδάνων (1909): Μια τραγική σελίδα με χιλιάδες θύματα μεταξύ του αρμενικού και χριστιανικού πληθυσμού από τους Νεότουρκους.
Γαλλική Κατοχή (1918-1921): Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα Άδανα καταλήφθηκαν από τη Γαλλία.
Συνθήκη της Λωζάνης (1923): Με την ανταλλαγή των πληθυσμών, το ισχυρό ελληνικό στοιχείο της πόλης (που αριθμούσε χιλιάδες μέλη) αναγκάστηκε να αποχωρήσει, τερματίζοντας την πολυπολιτισμική ιστορία της πόλης
