Σε προηγούμενη δημοσίευση αναφερθήκαμε στην ανίχνευση της νοθείας του Κρόκου Κοζάνης και κυρίως στους ελέγχους που μπορεί να κάνει ο καθένας με πολύ απλά μέσα, περιγράψουμε τις αιτίες του προβλήματος και δώσουμε μερικά παραδείγματα υλικών νόθευσης.
Στην παρούσα δημοσίευση, θα επικεντρωθούμε αναλυτικά στα υλικά της νοθείας, καθώς και στις συνέπειες που μπορεί να έχει η αλλοίωση αυτού του πολύτιμου προϊόντος.
1. ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΤΗΣ ΝΟΘΕΙΑΣ -ΤΑ ΦΥΤΙΚΑ ΥΠΟΚΑΣΤΑ
Υπάρχουν διάφορα υλικά και τροπή νοθείας του γνήσιου κρόκου. Ανάμιξη ή αντικατάσταση των νημάτων του κρόκου με άλλα φυτά παρόμοιας εμφάνισης,.
Τα κυριότερα φυτικά υποκατάστατα που χρησιμοποιούνται για τη νοθεία του γνήσιου κρόκου (Crocus sativus), είτε σε μορφή νηματιδίων είτε σε σκόνη, είναι το ατρακτυλίδα, η καλέντουλα, ο κουρκουμάς, η γαρδενια και το αννάτο. κ.α.
Πίνακας Φυτικών Υποκατάστατων νοθείας
-Ελληνική Ονομασία 8] Λατινική / Βοτανική Ονομασία Μέρος Φυτού που Χρησιμοποιείται
-Ατρακτυλίδα(Αγριοσαφράνι / Ψευδοσαφράν) Carthamus tinctoriusL. Αποξηραμένα πέταλα άνθους
-Καλέντουλα(Νεκρολούλουδο) Calendula officinalisL. Αποξηραμένα πέταλα άνθους
-Κουρκουμάς(Κιτρινόριζα) Curcuma longaL. Αλεσμένο ρίζωμα (σκόνη)
-Γκαρντένια Gardenia jasminoidesJ.Ellis Εκχύλισμα καρπού
-Αννάτο(Αχιότε) Bixa orellanaL. Εκχύλισμα ή σκόνη σπόρων
-Άρνικα Arnica montanaL. Αποξηραμένα πέταλα άνθους
-Στήμονες Κρόκου Crocus sativusL. Κίτρινοι στήμονες του ίδιου του φυτού
-Στίγματα Καλαμποκιού Zea maysL. Τεχνητά βαμμένες ίνες καλαμποκιού
Η ΧΕΙΡΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΠΙΟ ΕΠΙΚΥΝΔΙΝΗ ΝΟΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΜΕ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ ΚΟΛΧΙΚΟΝ
Το Κολχικό (Colchicum autumnale), γνωστό και ως «φθινοπωρινός κρόκος», χρησιμοποιείται συχνά για τη νοθεία του αυθεντικού σαφράν (Crocus sativus) λόγω της οπτικής τους ομοιότητας, αλλά αυτή η πρακτική είναι εξαιρετικά επικίνδυνη.
Η νοθεία γίνεται κυρίως με την ανάμειξη των αποξηραμένων τμημάτων του άνθους του κολχικού με τα στίγματα του αυθεντικού κρόκου.
Τα άνθη του κολχικού μοιάζουν πολύ με εκείνα του κρόκου, καθώς και τα δύο έχουν ιώδες χρώμα και ανθίζουν το φθινόπωρο.
Οι επιτήδειοι χρησιμοποιούν μέρη του κολχικού (όπως οι στήμονες ή πέταλα) για να αυξήσουν το βάρος και τον όγκο του προϊόντος, μειώνοντας έτσι το κόστος παραγωγής του πανάκριβου ΚΡΟΚΟΥ ΚΟΖΑΝΗ.
Γιατί είναι επικίνδυνο:
Το κολχικό περιέχει κολχικίνη, ένα εξαιρετικά τοξικό αλκαλοειδές που μπορεί να αποβεί θανατηφόρο ακόμα και σε μικρές ποσότητες.
Η κατανάλωση κολχικού προκαλεί συμπτώματα παρόμοια με εκείνα του αρσενικού, όπως έντονο εμετό, διάρροια, πολυοργανική ανεπάρκεια και, σε σοβαρές περιπτώσεις, θάνατο.
Συχνά η νοθεία ή η τυχαία δηλητηρίαση συμβαίνει επειδή οι ερασιτέχνες συλλέκτες μπερδεύουν τα δύο φυτά στη φύση.
Υπάρχει ένας βασικός κανόνας για να διακρίνετε τα δύο φυτά στο χωράφι
Α.Αριθμός στημόνων:
Ο αυθεντικός κρόκος έχει 3 στήμονες, ενώ το κολχικό έχει 6 στήμονες.
Β.Χρώμα στο νερό:
Αν τοποθετήσετε στίγματα σε νερό, ο αυθεντικός κρόκος χρειάζεται 10-15 λεπτά για να βγάλει κίτρινο χρώμα, ενώ το ίδιο το στίγμα παραμένει κόκκινο.
Οι νοθευμένες απομιμήσεις συχνά βάφουν το νερό αμέσως και τα στίγματα ξεθωριάζουν
Δείτε στο δεύτερο κολάζ τις διάφορες και τις ομοιότητες του Κολχικού με τον Κρόκο Κοζάνης
2. ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ (2 Νόθευση με συνθετικές και χημικές χρωστικές )
Η νόθευση του κρόκου με συνθετικές και χημικές χρωστικές αποτελεί μια από τις πιο επικίνδυνες μορφές απάτης. Οι χρωστικές αυτές χρησιμοποιούνται για να βάψουν φθηνές φυτικές ίνες (π.χ. στίγματα καλαμποκιού) ή για να ενισχύσουν τεχνητά το χρώμα σε υποβαθμισμένης ποιότητας ή μπαγιάτικη σκόνη κρόκου .
Οι κυριότερες συνθετικές χρωστικές που ανιχνεύονται εργαστηριακά στη νοθεία του κρόκου ταξινομούνται ως εξής:
1. Κίτρινες και Πορτοκαλί Αζωχρωστικές
Αυτές οι χρωστικές μιμούνται το λαμπερό χρυσό-κίτρινο χρώμα που αφήνει ο γνήσιος κρόκος στο νερό.
Ταρτραζίνη (Tartrazine / E102): Η πιο συχνή συνθετική χρωστική που χρησιμοποιείται παγκοσμίως για τη νόθευση του κρόκου σε σκόνη.
Κίτρινο Sunset (Sunset Yellow FCF / E110): Δίνει μια έντονη πορτοκαλί απόχρωση παρόμοια με τις φυσικές κροκίνες.
Κίτρινο Κινολίνης (Quinoline Yellow / E104): Χρησιμοποιείται για να διορθώνει το χρώμα σε μείγματα χαμηλής ποιότητας.
2. Κόκκινες και Ροζ Χρωστικές (Για Νηματίδια)
Χρησιμοποιούνται κυρίως για να βάφουν ξένες ίνες, ώστε να μοιάζουν με τα πολύτιμα κόκκινα στίγματα του Crocus sativus.
Πονσώ 4R (Ponceau 4R / E124): Μια έντονη κόκκινη αζωχρωστική.
Αζωρουμπίνη / Καρμοϊσίνη (Azorubine / Carmoisine / E122): Δίνει βαθύ κόκκινο χρώμα.
Ερυθροσίνη (Erythrosine / E127): Συνθετική χρωστική που προσφέρει ζωηρό ροζ-κόκκινο χρώμα.
Αλλούρα Κόκκινο (Allura Red AC / E129): Μια ακόμη ευρέως διαδεδομένη βιομηχανική κόκκινη χρωστική.
3. Μη Εγκεκριμένες / Βιομηχανικές Χρωστικές (Υψηλή Τοξικότητα)
Οι ουσίες αυτές απαγορεύονται αυστηρά στα τρόφιμα λόγω της αποδεδειγμένης καρκινογόνου ή τοξικής δράσης τους, όμως δυστυχώς ανιχνεύονται σε παράνομες αγορές:
-Χρωστικές Σουδάν (Sudan Dyes / Sudan I, II, III, IV): Βιομηχανικές χρωστικές για διαλύτες και πλαστικά, με έντονο κόκκινο-πορτοκαλί χρώμα.
-Ροδαμίνη Β (Rhodamine B): Φθορίζουσα χημική χρωστική που απαγορεύεται στα τρόφιμα, αλλά χρησιμοποιείται παράνομα για να δώσει τη χαρακτηριστική «ζωντάνια» του κρόκου.
-Πικρικό Οξύ (Picric Acid): Μια εκρηκτική και τοξική χημική ουσία που χρησιμοποιήθηκε ιστορικά για να δίνει κίτρινο χρώμα.
Ανιχνεύονται Εργαστηριακά με την φασματοσκοπία UV-Vis και FT-IR: Καταγράφει το μοναδικό «αποτύπωμα» απορρόφησης του φωτός ή με .Υγρή Χρωματογραφία Υψηλής Απόδοσης (HPLC): Διαχωρίζει και ταυτοποιεί με ακρίβεια κάθε μεμονωμένη συνθετική χρωστικήΣε αντίθεση με τη φυτική νοθεία, η χημική νοθεία δεν μπορεί να εντοπιστεί με γυμνό μάτι. Οι επίσημοι φορείς ελέγχου (όπως το Γενικό Χημείο του Κράτους) χρησιμοποιούν εξειδικευμένες μεθόδους, όπως:
ΥΛΙΚΑ ΓΙΑ ΤΕΧΝΙΤΗ ΑΥΞΗΣΗ ΒΑΡΟΥΣ
Βύθιση του φυτικού υλικού σε διάφορα υλικά για να αυξηθεί τεχνητά το βάρος του. Τα νήματα του κρόκου ψεκάζονται με διαλύματα που στεγνώνουν, αφήνοντας πίσω τους ένα βαρύ, αόρατο στρώμα:
-Γλυκερίνη (Glycerol): Κρατάει τα νήματα ελαστικά, εμποδίζει την ξήρανση και προσθέτει βάρος.
-Φυτικά έλαια: Ψεκάζονται για να δώσουν βάρος και μια τεχνητή «γυαλάδα».
-Μέλι ή Σιρόπι ζάχαρης / γλυκόζης: Αυξάνουν σημαντικά το βάρος, αλλά κάνουν τα νήματα να κολλάνε μεταξύ τους.
-Ανόργανα άλατα: Διαλύματα από θειικό νάτριο (\(Na_{2}SO_{4}\)), θειικό μαγνήσιο (\(MgSO_{4}\) – άλατα Epsom) ή ανθρακικό ασβέστιο. Όταν στεγνώσουν, οι κρύσταλλοι κάθονται πάνω στα νήματα αυξάνοντας τη μάζα τους.2. Στερεά και Μεταλλικά Στοιχεία (Για σκόνη και νήματα)
Χρησιμοποιούνται κυρίως για τη νόθευση του κρόκου σε σκόνη, καθώς αναμιγνύονται εύκολα:
-Άμυλο, Αλεύρι ή Δεξτρίνες: Φτηνά υλικά που διογκώνουν τον όγκο της σκόνης.
-Γύψος ή Κιμωλία (Σκόνη ανθρακικού ασβεστίου): Προστίθενται σε σκόνη κρόκου χαμηλής ποιότητας.
-Ψιλή άμμος ή Σκόνη γης: Σε ακραίες περιπτώσεις, πολύ ψιλή κόκκινη ή κίτρινη σκόνη ορυκτών αναμιγνύεται για να βαρύνει το μείγμα.
3. Ζωικά Υποπροϊόντα
Ινες κρέατος (αποξηραμένες): Πολύ λεπτές ίνες από αποξηραμένο κρέας βάφονται κόκκινες και αναμιγνύονται με τα νήματα του κρόκου για να αυξήσουν τον όγκο και το βάρος.
ΓΙΑΤΙ Η ΤΥΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗΣ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΡΟΚΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ ΜΑΣ ΕΞΑΣΦΑΛΙΖΕΙ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΚΙΝΔΥΝΟ ΝΟΘΕΙΑΣ
Η τυποποιημένη συσκευασία του Κρόκου Κοζάνης προστατεύει από τη νοθεία μέσω αυστηρών ελέγχων, μοναδικών χαρακτηριστικών ασφαλείας και της επίσημης πιστοποίησης του προϊόντος.
Γιατί η συσκευασία αποκλείει τη νοθεία:
-Σφραγίδα ΠΟΠ: Φέρει την επίσημη ένδειξη Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης.
-Μονοπώλιο διάθεσης: Συσκευάζεται αποκλειστικά από τον Αναγκαστικό Συνεταιρισμό Κροκοπαραγωγών Κοζάνης.
-Ταινία γνησιότητας: Κάθε συσκευασία κλείνει με ειδική ταινία ασφαλείας.
-Αριθμός παρτίδας: Επιτρέπει την πλήρη ιχνηλασιμότητα από το χωράφι στο ράφι.
-Έλεγχος ποιότητας: Το προϊόν ελέγχεται εργαστηριακά πριν τη συσκευασία.
-Αεροστεγές περιβάλλον: Προστατεύει ταυτόχρονα το άρωμα, το χρώμα και τη γεύση.
Οι κίνδυνοι του χύμα κρόκου
Ο κρόκος ( σαφράν) είναι το πιο ακριβό μπαχαρικό στον κόσμο, γεγονός που τον καθιστά συχνό στόχο νοθείας. Όταν αγοράζετε χύμα κρόκο, υπάρχει μεγάλος κίνδυνος να είναι αναμεμειγμένος με στήμονες άλλων φυτών, νήματα από καλαμπόκι, ή τεχνητές χρωστικές ουσίες.
