Του Σταύρου Π , Καπλάνογλου Συγγραφέα -Ιστορικού ερευνητή
1. Ο ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ (1912-1923 )
Στα πρώτα χρόνια μετά την Απελευθέρωση της Κοζάνης (11 Οκτωβρίου 1912), ο τοπικός Τύπος γνώρισε άνθηση. Εκδόθηκαν σημαντικές εφημερίδες, . Τα έντυπα αυτά έδωσαν την εικόνα μιας κοινωνίας με υψηλό πνευματικό, εκπαιδευτικό και εθνικό επίπεδο.
Οι πρωτοεμφανιζόμενες τοπικές εφημερίδες και τα περιοδικά της πρώτης δεκαετίας λειτούργησαν ως καταλύτης κοινωνικής προόδου.
Οι εκδόσεις δεν είχαν απλώς ενημερωτικό χαρακτήρα, αλλά εστίαζαν στην πνευματική ανάπτυξη. Διαπνεόταν από έντονο εκπαιδευτικό προσανατολισμό με συχνές αναφορές στην ανάγκη εγγραμματισμού, την ενίσχυση της παιδείας και την ίδρυση σχολείων.
Ο εκδοτικός οργασμός υποστηρίχθηκε από μια ισχυρή χορεία λογίων, νομικών, δασκάλων και επιστημόνων που κατάγονταν από την πόλη, προσδίδοντας κύρος και υψηλό επίπεδο στη γραφή τους.
Εν μέσω ιστορικών γεγονότων όπως ο Β’ Βαλκανικός Πόλεμος και ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, οι εφημερίδες λειτούργησαν ως βασικός πυλώνας ενημέρωσης, τονώνοντας το ηθικό των κατοίκων, ενώ ταυτόχρονα προωθούσαν τον εκσυγχρονισμό των δημοτικών υποδομών
Έως το 1919 στην Κοζάνη κυκλοφορούσαν οι εφημερίδες η ΗΧΩ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ,ο σατυρικός ΚΟΠΑΝΟΣ ,η ΣΗΜΑΙΑ ,ΝΙΚΗ , ΑΓΩΝ , ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ και το περιοδικό ,ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ενδεχομένως και άλλες.
I. Η ΗΧΩ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ( Mιλτιάδη Tζώνης)
Mετά την απελευθέρωση της Kοζάνης και την έκδοση της πρώτης εφημερίδας, την HXΩ THΣ MAKEΔONIAΣ (1914), από τον Mιλτιάδη Tζώνη, ο K. Tσιτσελίκης εμφανίζεται στις στήλες της με άρθρα, χρονογραφήματα, σχόλια.
Το 1913, λίγο μετά την απελευθέρωση και την ενσωμάτωση της Δυτικής Μακεδονίας στο νέο και ελεύθερο πλέον ελληνικό κράτος, εγκαθίσταται στην Κοζάνη, επιστρέφοντας από την Κωνσταντινούπολη, όπου από τα χρόνια των σπουδών του βρισκόταν, ο Μιλτιάδης Κ. Τζώνης, απόφοιτος της Μεγάλης του Γένους Σχολής, άριστος γνώστης της γαλλικής, γερμανικής και τουρκικής γλώσσας και έμπειρος δημοσιογράφος, επί χρόνια συντάκτης του Νεολόγου του Στ. Βουτυρά και άλλων εφημερίδων της Πόλης.
* Η εφημερίδα «Νεολόγος» της Κωνσταντινούπολης.
Ο «Νεολόγος» εκπροσωπούσε τη σκληρή εθνική γραμμης ελληνορθόδοξης κοινότητας, παραμένοντας προσηλωμένος στο εθνικό κέντρο (Αθήνα).
Η εφημερίδα ασκούσε έντονη κριτική στην παραδοσιακή εκκλησιαστική ηγεσία. Ήταν γνωστή για την αταλάντευτη αντιπαράθεσή της με τον Πατριάρχη Ιωακείμ Γ΄.
Η εφημερίδα «Νεολόγος» της Κωνσταντινούπολης, με ιδρυτή, εκδότη και διευθυντή τον Σταύρο Ι. Βουτυρά (1841-1923), αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα, μακροβιότερα και πιο επιδραστικά έντυπα του ελληνισμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Παρότι η χρυσή και πιο σταθερή της περίοδος εντοπίζεται στο τελευταίο τρίτο του 19ου αιώνα (1867-1897), η πορεία της στις αρχές του 20ου αιώνα σημαδεύτηκε από πολιτικές αναταράξεις, διώξεις και αλλαγές στην ιδιοκτησία.
* Οι περιπέτειες της εφημερίδας από το 1897-1923
Η Μεγάλη Διακοπή (1897): Στις 9 Απριλίου 1897, μόλις 4 ημέρες μετά την έκρηξη του «ατυχούς» Ελληνοτουρκικού Πολέμου, η οθωμανική λογοκρισία έκλεισε την εφημερίδα και ο Σταύρος Βουτυράς απελάθηκε από την Κωνσταντινούπολη.
Η Επανέκδοση (1900-1901): Στις αρχές του 20ου αιώνα, η εφημερίδα επιχειρεί να επανακάμψει. Εμφανίζεται με τον τίτλο «Νεολόγος Κωνσταντινουπόλεως – Αθηνών» και εκδότη τον Φρ. Βιρβίλη.
Η Εποχή των Νεότουρκων (1908 και μετά): Μετά την Επανάσταση των Νεότουρκων το 1908 και την παραχώρηση συνταγματικών ελευθεριών, ο «Νεολόγος» εκδίδεται ξανά στην Κωνσταντινούπολη. Συνεχίζει την κυκλοφορία του κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων και του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (μέχρι περίπου το 1920).
Η Διαδοχή:
Μετά τον θάνατο του Σταύρου Βουτυρά το 1923, η εφημερίδα συνέχισε να εμφανίζεται σποραδικά κατά τις δεκαετίες του 1920 και 1930 από τους απογόνους του (Α.Σ. Βουτυράς και Αρίστ. Βουτυράς).
* Μιλτιάδης Τζωνος
Ο Μιλτιάδης Τζώνος γεννήθηκε στην Εράτυρα (Σέλιστα) Βοΐου, στην Περιφερειακή Ενότητα Κοζάνης
Με καταγωγή από τη Σέλιτσα, τη σημερινή Εράτυρα της επαρχίας Βοΐου, ο Τζώνης επιστρέφει το 1913 στην πατρίδα, φέρνοντας μαζί του ένα χειροκίνητο πιεστήριο και το όνειρο έκδοσης μίας εφημερίδας σ’ έναν χέρσο από εφημερίδες τόπο και περισσή γνώση και τόλμη. Ο Τζώνης ήξερε καλά τη δουλειά του κι είχε όλα τα απαραίτητα προσόντα, μαζί με τα πλεονεκτήματα, που η εποχή και η περιοχή του προσέφεραν, για να σταδιοδρομήσει σ’ έναν τομέα, που γνώριζε ήδη πολύ καλά. Κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες και σ’ έναν τόπο που διψούσε για γνώση και ενημέρωση, ο Μιλτιάδης Τζώνης κυκλοφορεί στις 31 Αυγούστου 1914 το πρώτο φύλλο της ΗΧΟΥΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, της πρώτης εφημερίδας που κυκλοφόρησε στη Δυτική Μακεδονία.
η εφημερίδα κυκλοφόρησε μέχρι το 1939 -19 χρόνια.
Στις 31 Αυγούστου 1914, κυκλοφόρησε το πρώτο φύλλο της εφημερίδας «Ηχώ της Μακεδονίας». Πρόκειται για την πρώτη εφημερίδα που εκδόθηκε ποτέ στη Δυτική Μακεδονία.
Ο Τζώνης έφερε μαζί του ένα χειροκίνητο πιεστήριο και ίδρυσε στην Κοζάνη σύγχρονο για την εποχή τυπογραφείο και βιβλιοπωλείο.Από το τυπογραφείο του εκδόθηκαν και πολλά λογοτεχνικά έργα τοπικών λογίων.
Η εφημερίδα υπήρξε η μακροβιότερη προπολεμική έκδοση της περιοχής, καθώς κυκλοφορούσε (με κάποιες διακοπές) έως τον Οκτώβριο του 1933.
Ο Τζώνης ήταν άνθρωπος μαχητικός με έντονη πολιτική ανάμειξη.
Πολιτικά η εφημερίδα του χαρακτηριζόταν ως «Εφημερίς φιλελευθέρων αρχών».
Αν και στα πρώτα χρόνια (πριν τον Εθνικό Διχασμό) κράτησε μια πιο ουδέτερη ή φιλοβασιλική στάση, στη συνέχεια μετατράπηκε σε φανατικό υποστηρικτή του Ελευθερίου Βενιζέλου και του Κόμματος των Φιλελευθέρων.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου είδαμε ότι η Κοζάνη αποτέλεσε έδρα συμμαχικών στρατευμάτων (Γάλλων κ. α.). Ο Τζώνος, μέσω της «Ηχούς της Μακεδονίας», προσέφερε εκτενέστατες και πολύτιμες περιγραφές για την καθημερινότητα, τις στρατιωτικές παρελάσεις και τις πολιτικές ζυμώσεις της περιόδου.
Λόγω των αναταραχών του Εθνικού Διχασμού (Βενιζελικοί εναντίον Κωνσταντινικών), η εφημερίδα του αντιμετώπισε προβλήματα κυκλοφορίας και υποχρεώθηκε σε προσωρινές διακοπές εξαιτίας της αυστηρής στρατιωτικής λογοκρισίας.
Αργότερα, κατά τον Μεσοπόλεμο, προσέγγισε πολιτικά το αριστερόστροφο Αγροτοεργατικό Κόμμα του Αλέξανδρου Παπαναστασίου. Πολιτεύτηκε μάλιστα και ο ίδιος ως υποψήφιος βουλευτής.
Το 1923, αμέσως μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, ο Τζώνης συνεργάστηκε στενά με τον Μητροπολίτη και τον Δήμαρχο Κοζάνης. Πρωτοστάτησε στην καταγραφή των αναγκών των προσφύγων και πίεσε μέσω της εφημερίδας του για την κατασκευή των πρώτων αστικών προσφυγικών συνοικισμών στην πόλη.
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η Κοζάνη δέχτηκε χιλιάδες πρόσφυγες από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία. Ο Μιλτιάδης Τζώνος χρησιμοποίησε την «Ηχώ της Μακεδονίας» ως εργαλείο ανθρωπιστικής παρέμβασης:
Δημοσίευε καθημερινά λίστες με τις ελλείψεις σε τρόφιμα, ρούχα και φάρμακα, πιέζοντας το κράτος για άμεση αποστολή βοήθειας. Ήταν ο πρώτος που απαίτησε δημόσια από τη Γενική Διοίκηση Μακεδονίας τη δημιουργία μόνιμων αστικών προσφυγικών συνοικισμών στην Κοζάνη, ερχόμενος σε ρήξη με ντόπιους γαιοκτήμονες που αντιδρούσαν στην παραχώρηση γης. Μέσα από τα άρθρα του, υπερασπίστηκε τους πρόσφυγες απέναντι σε ρατσιστικά φαινόμενα της εποχής, τονίζοντας την πνευματική και οικονομική αξία που θα έφερναν στην περιοχή.
Η δημοσιογραφική και εκδοτική πορεία του Μιλτιάδη Κ. Τζώνη αποκαλύπτει τη δράση ενός μάχιμου διανοούμενου, ο οποίος μετέφερε την κοσμοπολίτικη εμπειρία του «Νεολόγου» της Κωνσταντινούπολης στην επαρχιακή πραγματικότητα της απελευθερωμένης Μακεδονίας.
— Η οριστική διακοπή κυκλοφορίας της εφημερίδας
Η οικονομική κρίση του Μεσοπολέμου και η ανάδυση νέων πολιτικών εντύπων ( περιόρισαν την εμβέλεια της εφημερίδας του.
Μετά από 19 χρόνια συνεχούς προσφοράς, η «Ηχώ της Μακεδονίας» σταμάτησε οριστικά την έκδοσή της τον Οκτώβριο του 1933.
Το τυπογραφείο του ωστόσο συνέχισε να λειτουργεί ως ιστορικό ορόσημο της πόλης.
II. ΑΓΩΝ ( Στέφανος Παπαγεωργίου)
Κυκλοφόρησε 5/6/1917 αρχικό εκδότη Στέφανο Παπαγεωργίου τυπογράφο και μετά τον δικηγόρο Στέφανο Παπακωνσταντινου
Κυκλοφόρησε με συγκεκριμένους στόχους
α) Ίδρυσε επιμελητηρίων -πιστωτικών ιδρυμάτων που θα βοηθούν επαγγελματικότητες τάξεις συγκρότηση συνεταιρισμένων
β)Καθορισμό σχέσεων εργοδότη-εργαζόμενου
γ)Καθορισμό σχέσεων κολλήγων τσιφλικάδων
δ)Κατάργηση της δεκάτης και νέα χαμηλότερη φορολογία
ε)Αυστηρή εφαρμογή της υποχρεωτικής εκπαίδευσης
Κυκλοφορούσε σε 600 φύλλα άλλα η σοσιαλιστική της κατεύθυνση και ο πόλεμος που της έγινε περιόρισε τον χρόνο ζωής της
III. «ΣΗΜΑΙΑ ( Ευστράτιος Χριστοδούλου )
«Σημαία»: Κυκλοφόρησε κατά την ίδια περίοδο ως η κύρια αντιπολιτευόμενη εφημερίδα της πόλης. Εξέφραζε τη συντηρητική/βασιλική παράταξη, λειτουργώντας • ως ο αντίλογος στην προοδευτική και βενιζελική γραμμή της «Ηχούς της • Μακεδονίας». Αρχισυντάκτης ο δικηγόρος Ευστράτιος Χριστοδούλου απόψεις Λαϊκού κομματιστώ και Βασιλόφρων
IV. ΚΟΠΑΝΟΣ 1917 (Γεώργιος Σάμιος ή Σαμ )
Σατιρικό φύλλο μικρών διαστάσεων
Ο «Κόπανος» ήταν σατιρική εφημερίδα που κυκλοφόρησε στην Κοζάνη κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Συγκεκριμένα, το 2ο φύλλο της κυκλοφόρησε στις 21 Ιουνίου 1917, σε μια ταραγμένη περίοδο που σημαδεύτηκε από τον Εθνικό Διχασμό. Διευθυντής: Την έκδοση διηύθυνε ο Κωνσταντινουπολίτης δημοσιογράφος Γεώργιος Σάμιος.
Ο Σάμιος είχε προηγουμένως εκδώσει το φιλολογικό περιοδικό «Αύρα» το οποίο ανέστειλε τη λειτουργία του για οικονομικούς λόγους, οπότε και αντικαταστάθηκε από τον σατιρικό «Κόπανο».
Αποτελούσε τοπικό μέσο καυστικού σχολιασμού και σάτιρας της εποχής, επηρεασμένο από τις πολιτικές και κοινωνικές ζυμώσεις της περιόδου.
Υπάρχει η πληροφορία οτι και το Σατιρικό φίλο που κυκλοφόρησε αργότερα με το όνομα << Κουνούπι >> το έγραφε ο ίδιος
*Ποιος ήταν ο Γεώργιος Σάμιος (Σαμ )
«Είχα τη μεγάλη χαρά να γνωρίσω τον κ. Γιώργο Σάμιο (Σαμ) σε μικρή ηλικία, καθώς διατηρούσε ψιλικατζίδικο στην οδό 11ης Οκτωβρίου. Ακριβώς δίπλα, είχε μια αποθήκη-εργαστήριο όπου σχεδίαζε και έγραφε καλλιτεχνικές ταμπέλες για καταστήματα, απέναντι από το σημερινό συγκρότημα του ΟΤΕ, κατά τη δεκαετία του 1950.
Πελάτης του ήταν και ο πατερας μου ο ξακουστός παγωτατζής του δρόμου, ο Παντελής. Εκείνος, κάθε χρόνο, στο μπροστινό μέρος από το καρότσι που είχε για τη διάθεση του παγωτού, ζωγράφιζε τον Λευκό Πύργο και από πάνω έγραφε “Μερακλής”. Ο Παντελής τον θαύμαζε πολύ και μου έλεγε πολλά για εκείνον. Θυμάμαι να αναφέρει ότι ο κ. Γιώργος είχε καταγωγή από τη Σμύρνη. Στην έρευνα που έκανα, ωστόσο, συναντώ ότι ήρθε από την Κωνσταντινούπολη μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους. Το ίδιο του το επίθετο βέβαια παραπέμπει στη Σάμο, η οποία βρίσκεται απέναντι από τη Σμύρνη. Όπως και να έχει, ανεξάρτητα από την καταγωγή του, ήταν ένας άνθρωπος ευγενικότατος που έδειχνε πάντα μεγάλη αδυναμία στα παιδιά.
Με το πέρασμα των χρόνων, συνεργάστηκα με τον μεγάλο του γιο, τον Νίκο, ο οποίος είχε κληρονομήσει πολλά από τα χαρίσματα του πατέρα του, και ειδικότερα τις καλλιτεχνικές του τάσεις. Ο αείμνηστος Νίκος, μεγαλύτερος από μένα, συμμετείχε στην πρώτη Έκθεση Κοίλων με δικό του περίπτερο, εκθέτοντας βιτρό που σχεδίαζε και κατασκεύαζε ο ίδιος.
Σε βίντεο της εποχής, μάλιστα, πέτυχα τον τότε Υπουργό Εμπορίου, Βασίλη Κεδίκογλου, να συζητά με τον Νίκο για τα μυστικά της τέχνης του.
Ο Νίκος πήγε την οικογενειακή παράδοση ένα βήμα παραπέρα, καθώς το βιτρό (η τέχνη του διακοσμητικού γυαλιού) απαιτεί τεράστια σχεδιαστική ακρίβεια, λεπτότητα και αίσθηση.»
Το γεγονός ότι έφυγε από τη ζωή πριν από περίπου μια δεκαετία κλείνει έναν μεγάλο κύκλο της παλιάς καλλιτεχνικής Κοζάνης.
«Παραθέτω στη συνέχεια μια μικρή αναφορά στις εμπειρίες που είχα από την οικογένεια του Γεωργίου Σαμίου (ή Σαμ). Όταν κάποτε δημοσίευα μια σειρά άρθρων για την οδό 11ης Οκτωβρίου, έγραψα το συγκεκριμένο κείμενο λαμβάνοντας υπόψη μόνο τις δικές μου εμπειρίες. Τελικά δεν το δημοσίευσα, επειδή δεν μπόρεσα να βρω περισσότερες πληροφορίες γι’ αυτόν.
— Ένα ανέκδοτο σημείωμά μου για τον Σαμ.»
<< Υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που δεν περνούν απλώς από μια πόλη, αλλά γίνονται το ίδιο της το μελάνι, το χρώμα και το γέλιο της. Αν περπατήσει κανείς σήμερα στο τέλος της οδού 11ης Οκτωβρίου, εκεί που ο σύγχρονος θόρυβος σκεπάζει το παρελθόν, δύσκολα μπορεί να φανταστεί ότι κάποτε εκεί χτυπούσε η καρδιά της πιο μποέμ, ευφυούς και ανατρεπτικής Κοζάνης. Εκεί βρισκόταν το καταφύγιο του Γεώργιου Σαμίου. Ή μάλλον, του «Σαμ», όπως τον ήξεραν όλοι. Γιατί στην Κοζάνη, τα επίσημα ονόματα περισσεύουν όταν η αγάπη γίνεται υποκοριστικό.
Καταγόμενος από την κοσμοπολίτικη Σμύρνη, και έχοντας εργασθεί στην στην Κωνσταντινούπολη από οποί έφτασε στην Κοζάνη, ο γερο-Σαμ κουβαλούσε στις αποσκευές του το ελεύθερο πνεύμα της Ιωνίας. Το 1917, μέσα στη δίνη του Εθνικού Διχασμού, τάραξε τα νερά της πόλης εκδίδοντας τον «Κόπανο», ένα εβδομαδιαίο σατιρικό φύλλο που πολλοί Κοζανίτες μπέρδευαν με το θρυλικό αθηναϊκό «Σκριπ». Δεν ήταν απλώς ένας εκδότης· ήταν ένας καλλιτέχνης που μετέτρεπε την πολιτική και την καθημερινότητα σε σάτιρα και γελοιογραφία.
Το μυαλό του έτρεχε πιο γρήγορα από την εποχή του. Λέγεται πως κάποτε, θέλοντας να δοκιμάσει την κοινωνία γύρω του, σκηνοθέτησε τον ίδιο του τον θάνατο. Κόλλησε ένα κηδειόχαρτο με το όνομά του και, κρυμμένος, παρατηρούσε τις αντιδράσεις των περαστικών. Ήθελε να δει ποιος θα δακρύσει και ποιος θα χαρεί. Αυτός ήταν ο Σαμ: ένας άνθρωπος που σάρκαζε ακόμα και τον χάρο, ένας φιλόσοφος του δρόμου.
Στο μικρό του ατελιέ, δίπλα στο μαγαζάκι με τα ψιλικά και τις εφημερίδες, ο Σαμ ήταν ο ένας από τους δύο μεγάλους «ταμπλοποιούς» της Κοζάνης. Σε χρόνια που δεν υπήρχαν ψηφιακές εκτυπώσεις, οι ταμπέλες των καταστημάτων της πόλης ήταν έργα τέχνης, ζωγραφισμένα ένα προς ένα στο χέρι.
Η τέχνη του όμως δεν κλείστηκε σε τοίχους. Κατηφόριζε στους δρόμους της Κοζάνης κάθε καλοκαίρι, πάνω στο χειροποίητο καροτσάκι ενός ντόπιου παγωτατζή.
Με απίστευτη καλλιγραφία και μεράκι, ο Σαμ είχε ζωγραφίσει πάνω του τη λέξη «Μερακλής» και μαζί τον Λευκό Πύργο, κάνοντας τα παιδιά της δεκαετίας του ’50 να λαχταρούν το παγωτό όχι μόνο για τη γεύση, αλλά και για την ομορφιά αυτού του κινητού πίνακα ζωγραφικής.
Όταν ο γερο-Σαμ έφυγε από τη ζωή γύρω στο 1960, η Κοζάνη δεν έχασε μόνο έναν καλλιτέχνη, αλλά ένα κομμάτι από τη ζωντάνια της. Όμως το τιμόνι του μαγαζιού ανέλαβε η σύζυγός του, η κυρά Περιστέρα. Μια γυναίκα πανέξυπνη, δυναμική, Κοζανίτισσα βέρα, που κράτησε ζωντανό το πόστο της 11ης Οκτωβρίου, αποδεικνύοντας τη δύναμη των γυναικών εκείνης της εποχής.
Και το γονίδιο; Το καλλιτεχνικό αίμα του Μικρασιάτη δεν χάθηκε. Ο μεγάλος του γιος, ο Νίκος (γεννημένος το 1938), κληρονόμησε το πινέλο του πατέρα του, έγινε κι αυτός «Σαμ», εξελίσσοντας την τέχνη σε υπέροχα βιτρό που στόλισαν την πόλη, πριν «φύγει» κι αυτός πριν από μια δεκαετία. Ο μικρότερος, ο Ανδρέας (γεννημένος το 1946), ακολούθησε τη δική του μυθιστορηματική διαδρομή. Οδηγός φορτηγού, είχε ένα ατύχημα στη Σερβία, όμως εκεί η μοίρα τού χάρισε τον έρωτα μιας Σέρβας κι έμεινε εκεί, μεταφέροντας ένα κομμάτι της Κοζάνης στα ξένα.
Αν η ιστορία μιας πόλης είναι τα ντουβάρια της, η ψυχή της είναι οι άνθρωποι σαν την οικογένεια Σαμίου. Άνθρωποι που έφεραν χρώμα στις γκρίζες μέρες, που γέλασαν με τα σοβαρά και σοβάρεψαν το γέλιο. Κοζανίτες, μην ξεχνάτε τον «Σαμ». Γιατί αν ξεχαστεί ο Σαμ, θα ξεχαστεί το μεράκι, η αυθεντικότητα και η ομορφιά της παλιάς μας πόλης. >>
V. ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ (Ιωάννης Ηλιάκης, )
Το περιοδικό «Εθνική Πολιτική» κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1920 στην Κοζάνη. Ιδρύθηκε και εκδιδόταν από τον Γενικό Διοικητή Δυτικής Μακεδονίας, Ιωάννη Ηλιάκη, αποτελώντας το επίσημο περιοδικό και όργανο προβολής της πολιτικής, εκπαιδευτικής και διοικητικής του δράσης κατά την περίοδο του Εθνικού Διχασμού. Σε τοπικό επίπεδο, η έκδοση λειτούργησε σε μια ταραγμένη ιστορικά στιγμή, ενώ ο ίδιος ο Ηλιάκης εξέδιδε κείμενα που στόχευαν στην αφομοίωση και στον εκδημοκρατισμό των ντόπιων πληθυσμών (όπως οι μουσουλμάνοι Βαλαάδες).
O Γενικός Διοικητής Δυτικής Μακεδονίας, Ηλιάκης, θέλοντας να επιβάλει την τάξη σε μια περίοδο εντάσεων λόγω του Εθνικοί Διχασμού υπήρξε αυστηρός στην συμπεριφορά του και οι αντίπαλοι του του απέδιδαν δικτατορικές τάσεις.
Ο ίδιος, προκείμενου να προσεταιρισθεισών την πλειοψηφία των Κοζανιτων το 1920, εκδίδει στην Κοζάνη ένα μηνιαίο πολιτικό περιοδικό, την «Εθνική Πολιτική», με θεωρητικά άρθρα πολιτικής μονομέρειας.
VI. ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΝΙΚΗ 1921 ( Λάζαρος Παπαδέλη )
Εκδότης ο Λάζαρος Παπαδέλης. Απηχούσε τις απόψεις του Λαϊκού Κόμματος.
Η εφημερίδα «Νίκη» κυκλοφόρησε στην Κοζάνη το 1921, με εκδότη τον Λάζαρο Παπαδέλη και αποτελούσε το βασικό εκφραστικό όργανο των αντιβενιζελικών/φιλοβασιλικών απόψεων του Λαϊκού Κόμματος στην περιοχή.
Τα χαρακτηριστικά της έκδοσης περιλαμβάνουν:
Η εφημερίδα ιδρύθηκε σε μια περίοδο έντονου Εθνικού Διχασμού και στήριζε ανοιχτά τη φιλοβασιλική παράταξη, αντιπαρατιθέμενη με τον βενιζελικό τοπικό τύπο της Δυτικής Μακεδονίας.
Η κυκλοφορία της το 1921 συνέπεσε με την κορύφωση της Μικρασιατικής Εκστρατείας και την κυβερνητική θητεία των αντιβενιζελικών δυνάμεων.
Οικογένεια Παπαδέλη:
Το επώνυμο συνδέεται στενά με την επιχειρηματική, κοινωνική και εκδοτική δραστηριότητα της Κοζάνης κατά τον 20ό αιώνα.
VII. ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ( Παπαμιχαήλ Στόικος )
Κυκλοφόρησε στις 12/12/1921. Είχε θρησκευτικό περιεχόμενο και εκδότη τον παπαδάσκαλο Παπαμιχαήλ Στόικο, γνωστό για τη δράση του στον Μακεδονικό Αγώνα.
Η εφημερίδα που αναζητάτε είναι η «Εφημερίς του Τόπου», η οποία κυκλοφόρησε στην Κοζάνη κατά τη δεκαετία του 1920. [1]
Βασικά στοιχεία της έκδοσης:
Ιδρυτής / Εκδότης: ηταν ο ιερέας Παπαμιχαήλ Στοΐκος, γνωστός για την πνευματική του δράση.
Επρόκειτο για μια ειδησεογραφική εφημερίδα ποικίλης ύλης.
Αποτελούσε μια από τις σημαντικότερες προσπάθειες του τοπικού Τύπου της εποχής για την ενημέρωση της κοινωνίας της Δυτικής Μακεδονίας.
2. ΕΒΕ ΚΟΖΑΝΗΣ (Ίδρυση 1918 )
Το ομώνυμο Περιφερειακό Επιμελητήριο ιδρύθηκε στην Κοζάνη το 1918. Συγκεκριμένα, με το Βασιλικό Διάταγμα της 16ης Νοεμβρίου 1918 του βασιλέα Αλεξάνδρου (ΦΕΚ 241 Τεύχος Α’), ορίστηκε ως έδρα του νεοσύστατου Επιμελητηρίου η πόλη της Κοζάνης.
Η εξέλιξη αυτή έφερε τεράστιο κύρος και στρατηγικά πλεονεκτήματα στην πόλη, εδραιώνοντάς την ως το αδιαμφισβήτητο κέντρο της ευρύτερης περιοχής.
Να σημειώσουμε δε οτι η Κοζάνη δεν ορίστηκε απλώς έδρα ενός τοπικού γραφείου, αλλά η περιφέρεια ευθύνης του νεοσύστατου Επιμελητηρίου Κοζάνης περιλάμβανε ολόκληρο τον Νομό Κοζάνης, τον Νομό Φλώρινας, αλλά και την Κορυτσά. Αυτό την κατέστησε τον κεντρικό οικονομικό ρυθμιστή της Δυτικής Μακεδονίας και τμημάτων της ευρύτερης γεωγραφικής ζώνης.
επιλογή της πόλης, μόλις έξι χρόνια μετά την Απελευθέρωσή της (1912), αποτέλεσε επίσημη κρατική επιβράβευση της ισχυρής εμπορικής της ταυτότητας.
Οι Κοζανίτες έμποροι είχαν ήδη αναπτύξει από τον 18ο αιώνα ισχυρά δίκτυα με την Κεντρική Ευρώπη (π.χ. Αυστροουγγαρία). Η ίδρυση του θεσμού αναγνώρισε αυτό το ιστορικό υπόβαθρο.
Το Επιμελητήριο έδωσε στους τοπικούς εμπόρους, βιοτέχνες και επαγγελματίες μια ενιαία, νομικά ισχυρή φωνή απέναντι στο κράτος (Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου).
Αυτό επέτρεψε στην Κοζάνη να διεκδικεί αυτόνομα κονδύλια, υποδομές και φορολογικές ελαφρύνσεις, αναβαθμίζοντας τη διαπραγματευτική της ισχύ με την Αθήνα.
Η ύπαρξη μιας τέτοιας οργανωμένης δομής προσέδωσε ασφάλεια στις συναλλαγές και προσέλκυσε νέες επιχειρήσεις, μετατρέποντας την Κοζάνη σε κομβικό διαμετακομιστικό κέντρο της περιοχής.
–ΓΕΩΡΓΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ
Στον αγροτικό τομέα ιδρυθήκαν τα Γεωργικά επιμελητήρια.
o Γεωργικό Επιμελητήριο Κοζάνης ιδρύθηκε νομοθετικά το 1927 και ξεκίνησε τη δραστηριότητά του στις 16 Δεκεμβρίου 1928, αποτελώντας έναν πρωτοποριακό θεσμό για την προστασία και την ανάδειξη των αγροτικών συμφερόντων της περιοχής.
Η ανάγκη για έναν τέτοιο θεσμό γεννήθηκε κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου, όταν η αγροτική παραγωγή έπρεπε να εκσυγχρονιστεί και να οργανωθεί σε επιστημονικές βάσεις.
Τα Γεωργικά Επιμελητήρια εκείνης της εποχής λειτουργούσαν ως Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου και είχαν ευρύτατες, καθοριστικές αρμοδιότητες για την αγροτική οικονομία:
Στόχος τους ήταν η οργάνωση των παραγωγών, η διασφάλιση δίκαιων τιμών και η αποτροπή της εκμετάλλευσής τους από μεσάζοντες και χονδρεμπόρους.
Εισήγαγαν νέες καλλιεργητικές μεθόδους, σύγχρονα εργαλεία και λιπάσματα στους αγρότες.
Λειτουργούσαν ως επίσημοι σύμβουλοι του Υπουργείου Γεωργίας (υπό την πολιτική επιρροή του Αλέξανδρου Παπαναστασίου), μεταφέροντας τις ανάγκες της υπαίθρου απευθείας στα κέντρα λήψης αποφάσεων.
Διοργάνωναν σεμινάρια, οργάνωναν γεωργικές εκθέσεις και παρείχαν τεχνικές συμβουλές στους καλλιεργητές και κτηνοτρόφους.
ΟΙ ΑΙΤΙΕΣ ΕΞΑΦΑΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΕΠΙΜΕΛΝΤΗΡΙΩΝ
Αυτού του είδους τα αυτοτελή Γεωργικά Επιμελητήρια καταργήθηκαν οριστικά κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου και της δικτατορίας του Μεταξά (στα τέλη της δεκαετίας του 1930).
* Οι βασικοί λόγοι της «εξαφάνισής» τους ήταν οι εξής:
Στην Ελλάδα άρχισε να αναπτύσσεται ραγδαία το κίνημα των συνεταιρισμών (όπως οι Ενώσεις Αγροτικών Συνεταιρισμών και αργότερα η ΠΑΣΕΓΕΣ). Οι συνεταιρισμοί αποδείχθηκαν πολύ πιο ευέλικτοι και αποτελεσματικοί στην καθημερινή εμπορική διαχείριση (συγκέντρωση προϊόντων, πώληση, παροχή δανείων) από ό,τι ένας κρατικός επιμελητηριακός θεσμός.
*Το κράτος προτίμησε να ελέγχει την αγροτική πολιτική κεντρικά μέσω των Διευθύνσεων Γεωργίας των Νομαρχιών και της Αγροτικής Τράπεζας της Ελλάδος (ΑΤΕ – ιδρύθηκε το 1929), περιθωριοποιώντας τα επιμελητήρια.
* Τα Γεωργικά Επιμελητήρια είχαν μετατραπεί σε πεδίο έντονης κομματικής και συνδικαλιστικής αντιπαράθεσης μεταξύ των αγροτικών κομμάτων, γεγονός που οδήγησε το καθεστώς της εποχής στην κατάργησή τους για τον έλεγχο των μαζών της υπαίθρου.
