ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΟ ΖΥΓΟ ΩΝ ΣΕΡΒΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ 10 & 11/10/1912 (48o Ιστορία της Κοζάνης )
Του Σταύρου Π. Καπλάνογλου Συγγραφέα – Ιστορικού ερευνητή.
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος, ο οποίος οδήγησε στην απελευθέρωση της Κοζάνης, ξέσπασε τον Οκτώβριο του 1912.
Οι βαλκανικές χώρες (Ελλάδα, Σερβία, Βουλγαρία, Μαυροβούνιο) κήρυξαν τον πόλεμο κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Το Μαυροβούνιο κήρυξε τον πόλεμο στις 25 Σεπτεμβρίου (8 Οκτωβρίου με το νέο ημερολόγιο) 1912.
Ο ελληνικός στρατός, μετά τη νίκη του στη μάχη του Σαρανταπόρου, εισήλθε και απελευθέρωσε την Κοζάνη στις 11 Οκτωβρίου 1912.
Η απελευθέρωση της πόλης αποτέλεσε έναν από τους πρώτους μεγάλους σταθμούς της ελληνικής προέλασης στη Μακεδονία κατά τον πόλεμο εκείνο.
Ο Βενιζέλος τις ημέρες της απελευθέρωσης της πόλης ήταν Πρωθυπουργός της Ελλάδος και συγχρόνως υπουργός Εθνικής άμυνας και είναι φυσικό η τιμή να ανήκει και σε εκείνον.
Για να δούμε με λίγα λόγια, ποιος ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος και γιατί θεωρείται ο άνθρωπος στον οποίο, η Κοζάνη και η Μακεδονία, του οφείλει την απελευθέρωσή της
ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (1864-1935 )
Ο σημαντικότερος Έλληνας πολιτικός,,ρεαλιστής και οραματιστής, ευέλικτος και τολμηρός .
Γεννήθηκε στην Κρήτη το 1864. Στα νεανικά του χρόνια η οικογένειά του κατέφυγε στην Ελλάδα, καθώς ο πατέρας του υφίστατο τις συνέπειες της επαναστατικής του δράσης.
Μετά την αποφοίτησή του από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών άσκησε τη δικηγορία στα Χανιά αλλά σύντομα τον απορρόφησε η πολιτική ως μέλος της φιλελεύθερης παράταξης.
Οι ηγετικές και πολιτικές του ικανότητες αναδείχθηκαν κατά την επανάσταση του 1897 στην Κρήτη.
Την περίοδο της Κρητικής πολιτείας (1898-1912) συνέβαλε στη διαμόρφωση του Κρητικού Συντάγματος, συγκρούσθηκε με τον Αρμοστή Γεώργιο για τις φιλελεύθερες αρχές του, κατέφυγε σε ένοπλη επανάσταση στο Θέρισο (1905) και πέτυχε την αντικατάσταση του Αρμοστή.
Το 1910 ανέλαβε την πρωθυπουργία στην Ελλάδα και συγκρότησε το «Κόμμα των Φιλελευθέρων».
Υπήρξε ο πρωτεργάτης της πολιτικής και οικονομικής ανόρθωσης της Ελλάδας και της νικηφόρας έκβασης των Βαλκανικών Πολέμων (1912-1913).
Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ήρθε σε ρήξη με το στέμμα αλλά με κόστος τον Εθνικό Διχασμό (1915-1917) επέβαλε την πολιτική του για είσοδο της χώρας στον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων.
Η Ελλάδα ανταμείφθηκε για τη συμβολή της με την παραχώρηση της Αρμοστείας της Σμύρνης (1919)
Στις κρίσιμες εκλογές του Νοεμβρίου 1920 ο Βενιζέλος ηττήθηκε, αποσύρθηκε από την πολιτική, για να επιστρέψει μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922.
Με δύο ριζοσπαστικές πρωτοβουλίες του (1923) -την υποχρεωτική ανταλλαγή Ελλήνων και Τούρκων και τη Συνθήκη της Λωζάννης, που καθόρισε τα σύνορα ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία- άλλαξε τον προσανατολισμό της ελληνικής πολιτικής και έβαλε τα θεμέλια της ειρηνικής ανάπτυξης.
Η τελευταία τετραετία της διακυβέρνησής του (1928-1932) ήταν περίοδος σταθερότητας και δημιουργίας.
Το τέλος της σταδιοδρομίας του σημαδεύτηκε από την απόπειρα κατά της ζωής του (Ιούνιος 1933) και το αποτυχημένο κίνημα του Μαρτίου 1935.
Αυτοεξορίστηκε στο Παρίσι, όπου πέθανε στις 18 Μαρτίου 1936.
Η ΔΙΟΡΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΒΟΗΘΗΣΕ, ΩΣΤΕ Η ΕΛΛΑΔΑ ΝΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΘΕΙ ΜΕ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ ΚΑΙ ΣΕΡΒΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΑΙΩΝΙΟΥ ΕΧΘΡΟΥ
Ανάμεσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και το Βασίλειο της Ιταλίας, τον Σεπτέμβριο του 1911 ξέσπασε πόλεμος και τελείωσε τον Οκτώβριο του 1912, με νίκη των Ιταλών.
Σαν αποτέλεσμα αυτής της σύγκρουσης, η Ιταλία κατέλαβε τις οθωμανικές επαρχίες Τριπολίτιδας, Φεζάν και Κυρηναϊκής.
Αυτές οι επαρχίες αργότερα σχημάτισαν τα εδάφη της σημερινής Λιβύης. Μετά την νίκη της Ιταλίας οι Νεότουρκοι έχασαν την εξουσία μετά από πραξικόπημα.
Οι Βαλκανικές χώρες το είδαν ως ευκαιρία να επιτεθούν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και να εκπληρώσουν τις επιθυμίες τους για επέκταση.
Με την αρχική ενθάρρυνση Ρώσων αντιπροσώπων, το Μάρτιο του 1912 η Σερβία και η Βουλγαρία υπέγραψαν συμμαχία εναντίον της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.
Βάσει της συμφωνίας, σε περίπτωση νίκης επί των Τούρκων, η Βουλγαρία θα προσαρτούσε τα εδάφη ανατολικά του Στρυμόνα, η Σερβία τα εδάφη βόρεια του όρους Σκάρδος.
Οι δύο χώρες δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν για το μοίρασμα των εδαφών της Μακεδονίας.
Στην συμμαχία προστέθηκε αργότερα και το Μαυροβούνιο.
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος που ήταν τότε πρωθυπουργός της Ελλάδας, θεωρώντας ότι, αν ξεσπάσει ένοπλη σύγκρουση στα Βαλκάνια, χωρίς Ελληνική συμμετοχή θα χανόταν για πάντα η δυνατότητα να υλοποιηθούν οι ελληνικές εθνικές διεκδικήσεις στη Μακεδονία και τη Θράκη, υπέγραψε, τον Μάιο του 1912, αμυντική συμμαχία με τη Βουλγαρία.
Οι δύο χώρες, επίσης, κατάφεραν να συμφωνήσουν για το μοίρασμα των εδαφών της Μακεδονίας και συναίνεσαν απλώς στο να κρατήσει κάθε χώρα όσα εδάφη θα κατάφερνε να αποσπάσει από την Οθωμανική αυτοκρατορία.
Με τις τολμηρές του διπλωματικές πρωτοβουλίες ο Βενιζέλος ήρθε σε αντίθεση με την ηγεσία του Υπουργείου Εξωτερικών, το οποίο λόγω και του πρόσφατου Μακεδονικού αγώνα θεωρούσε πιο επικίνδυνο αντίπαλο την Βουλγαρία και εξέταζε την περίπτωση συμμαχίας με την Τουρκία. Με δεδομένη την πρόσφατη περίοδο του Μακεδονικού αγώνα, την αντιπαλότητα με τη Βουλγαρία και γενικότερα με τους φορείς των ιδεών του πανσλαβισμού, στην ελληνική πολιτική ζωή κυριαρχούσε από τα τέλη του 19ου αιώνα η ιδέα του σλαβικού κινδύνου.
Η Ελλάδα αντιμετώπιζε το δίλημμα, εάν θα ήταν προτιμότερη η συμμαχία με τους Χριστιανούς Σλάβους εναντίον των Τούρκων ή εάν η σλαβική απειλή ήταν τόσο επικίνδυνη, ώστε θα έπρεπε να προτιμηθεί η συμμαχία με την καταρρέουσα Οθωμανική αυτοκρατορία, η οποία μετεξελισσόμενη θα μπορούσε ίσως και να κυβερνηθεί από Έλληνες. Τελικά, ο
Ε.Βενιζελος κατάφερε να υπερνικήσει τις αντιδράσεις της διπλωματικής γραφειοκρατίας, φροντίζοντας, ταυτόχρονα να καταστήσει την χώρα ετοιμοπόλεμη, ώστε να μην επαναληφθεί η τραυματική εμπειρία του 1897.
11η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912 ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ
Η πόλη της Κοζάνης απελευθερώθηκε στις 11 Οκτωβρίου του 1912, όταν ο ελληνικός στρατός εισήλθε στην πόλη, ύστερα από τη μάχη του Σαραντάπορου.
Όλα αυτά συνέβησαν, όταν οι Βαλκανικές χώρες Βουλγαρία, Σερβία,και Ελλάδα συνασπιστήκαν και κήρυξαν πόλεμο, κατά των Οθωμανών.
Οι Τούρκοι, αρχικά έλπιζαν ότι η Ελλάς δεν θα συμμετάσχει στον πόλεμο.
Παρόλα αυτά, κρατούσαν μια επιφύλαξη για την συμμετοχή των Ελλήνων και απεφάσισαν, σε περίπτωση πολεμικών επιχειρήσεων,
ν’ αμυνθούν στο Σαραντάπορο, με μικρές δυνάμεις, επειδή υπολόγιζαν ότι η θέση ήταν οχυρή και απόρθητη.
Επικέντρωσαν την προσοχή τους στα βόρεια μέτωπα της Βουλγαρίας και της Σερβίας.
5 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912
Η Ελλάδα απεφάσισε την συμμετοχή της στον πόλεμο και στις αρχές Οκτωβρίου άρχισαν οι πολεμικές επιχειρήσεις στο νότιο μέτωπο (5 Οκτωβρίου), ενώ προς την κατεύθυνση του βορρά, οι εχθροπραξίες είχαν ήδη ξεκινήσει.
Μετά την έναρξη των εχθροπραξιών, οι Τούρκοι προέβαλαν μικρή αντίσταση στα σύνορα.
Ο Ελληνικός στρατός ξεκίνησε από τον Προφήτη Ηλία, το Μπουρνάζι του Τυρνάβου, το Ρεσένι και τη Μελούνα και προέλασε, χωρίς ουσιαστική αντίσταση, προς την Τσαριτσάνη (Μελούνα), στα περίχωρα της Ελασσόνας.
6 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912 ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΣΟΝΑΣ
Στις 6 Οκτωβρίου, ύστερα από τετράωρη πεισματώδη μάχη προ των τουρκικών οχυρώσεων, ο Ελληνικός στρατός , κατέλαβε την Ελασσόνα, όπου του επιφυλάχθηκε ενθουσιώδης υποδοχή.
Την ίδια στιγμή οι τουρκικές δυνάμεις αποσύρθηκαν στα στενά του Σαρανταπόρου, τις Σιδηρές Πύλες.
Ο ελληνικός στρατός άρχισε να χτυπάει τις τουρκικές οχυρώσεις και συγχρόνως οι Έλληνες έκαναν μεγάλη κυκλωτική κίνηση στα όρια του σημερινού νομού Κοζάνης, από τα χωριά Μόκρο (Λιβαδερό), Ράχοβο (Πολύραχο) και Μεταξάδες.
Τα πρώτα τμήματα είχαν περάσει τις δασωμένες κορυφές αυτών των βουνών και μπορούσαν να βλέπουν την Κοζάνη, όπου ακούγονταν οι βολές των πυροβόλων, αφού η απόσταση δεν ήταν παραπάνω από τριάντα χιλιόμετρα.
7-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912
Στις 7-8 Οκτωβρίου 1912, κατά τις πρώτες ημέρες του Α’ Βαλκανικού Πολέμου, ο Ελληνικός Στρατός (Στρατιά Θεσσαλίας) πραγματοποίησε την αποφασιστική προέλασή του από την Ελασσόνα, η οποία είχε απελευθερωθεί στις 6 Οκτωβρίου, προς τα Σέρβια Κοζάνης, σπάζοντας την οθωμανική αμυντική γραμμή
Στις 7 και 8 Οκτωβρίου, οι ελληνικές μεραρχίες (1η, 2η, 3η, 4η και 5η) συγκεντρώθηκαν και προετοιμάστηκαν για την επίθεση, με τους Ευζώνους να πραγματοποιούν σημαντικές προωθήσεις.
Στόχος ήταν η διάσπαση των στενών του Σαρανταπόρου για να ανοίξει ο δρόμος προς τα Σέρβια και την Κοζάνη.
9 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912 Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΑΡΑΝΤΑΠΟΡΟΥ
Η κορύφωση της προέλασης ήρθε με τη νικηφόρα Μάχη του Σαρανταπόρου (9 Οκτωβρίου), η οποία επέτρεψε στον ελληνικό στρατό να προελάσει προς τα Σέρβια, τα οποία απελευθερώθηκαν στις 10 Οκτωβρίου 1912.
Στις 9 Οκτωβρίου έγινε σοβαρή μάχη. Ύστερα από πείσμονα αντίσταση, οι Οθωμανοί εγκατέλειψαν πυροβόλα και πλούσια λεία στο πεδίο της μάχης, υποχώρησαν και επειδή αδυνατούσαν να σταθμεύσουν στα Σέρβια, κατέλαβαν άλλη αμυντική γραμμή, πάνω από τον ποταμό Αλιάκμονα, στην ανωφέρεια μεταξύ Πετρανών και Βαθυλάκκου.
Με την έναρξη των εχθροπραξιών οι Τούρκοι συνέλαβαν 73 τοπικούς άρχοντες των Σερβίων και της περιοχής και τους κρατήσανε ομήρους , ανάμεσα στους οποίους βρίσκονταν κάποιοι ιερείς και δάσκαλοι.
Μετά την ήττα των Τούρκων και την υποχώρηση από τα Σέρβια, σκότωσαν τους ομήρους, που κρατούσαν.
Η αγγελία της υποχώρησης κατατάραξε τους Οθωμανούς στην Κοζάνη και σκόρπισε πανικό.
Η περίοδος αυτή χαρακτηρίστηκε από την ορμητική προέλαση των Ελλήνων στρατιωτών, οι οποίοι παρά τη λάσπη και τις κακές καιρικές συνθήκες, έσπασαν τις τουρκικές γραμμές, οδηγώντας στην απελευθέρωση της Δυτικής Μακεδονίας
10 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912 Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΣΕΡΒΙΩΝ
Την 10η Οκτωβρίου, σε όλη τη διάρκεια της ημέρας, συνοδείες ανδρών, γυναικών και παιδιών από τα Σέρβια προχωρούσαν, μέσω της Κοζάνης για την Πτολεμαΐδα (Καϊλάρια), ενώ η βιασύνη (σπουδή) με την οποία έφευγαν και ο τρόμος, που ήταν αποτυπωμένος στην όψη τους προκαλούσαν τον οίκτο.
11 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912 ΠΡΩΙΝΕΣ ΩΡΕΣ Η ΚΟΖΑΝΗ ΓΛΥΤΩΝΕΙ ΑΠΟ ΟΛΟΣΧΕΡΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ
Το πρωινό της 11ης Οκτωβρίου, ημέρα Πέμπτη, σε πολεμικό συμβούλιο του τουρκικού επιτελείου, ο επιτελής Ομέρ μπέης υποστήριξε τον βομβαρδισμό της Κοζάνης, ενώ και άλλοι δύο ήταν οπαδοί της ίδιας γνώμης.
Ευτυχώς, η σύνεση του Ταχσίν πασά, ο οποίος για τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων στο μέτωπο προς την Ελλάδα, είχε διορισθεί αρχιστράτηγος ,και ο οποίος γύρω στα μέσα Σεπτεμβρίου είχε φθάσει στην Κοζάνη , ματαίωσαν τα σχέδια περί καταστροφής της πόλης·
Συγκεκριμένα:
Λίγο πριν την απελευθέρωση της Κοζάνης στις
11 Οκτωβρίου 1912, η πόλη κινδύνευσε με ολοσχερή καταστροφή λόγω ενός σχεδίου του Οθωμανικού επιτελείου για τον βομβαρδισμό της.
Το πρωινό εκείνης της ημέρας, ο σκληροπυρηνικός επιτελής Ομέρ Μπέης πρότεινε στο τουρκικό πολεμικό συμβούλιο να βομβαρδιστεί η πόλη πριν την αποχώρηση των δυνάμεών τους.
Σύμφωνα με ιστορικές αναφορές, η καταστροφή αποφεύχθηκε χάρη στην παρέμβαση άλλων αξιωματικών (όπως ο αρχίατρος Χουσείν και ο χριστιανός αρχιφαρμακοποιός Πιναρδάκης) οι οποίοι αντέδρασαν, καθώς και στην ταχύτατη προέλαση του ελληνικού στρατού.
Τα κύρια γεγονότα που οδήγησαν στη σωτηρία της πόλης περιλαμβάνουν:
Απόρριψη του σχεδίου βομβαρδισμού:
Οι μετριοπαθείς φωνές εντός του τουρκικού επιτελείου και ο φόβος των αντιποίνων απέτρεψαν την υλοποίηση της πρότασης του Ομέρ Μπέη.
Αναγνωριστική αποστολή:
Τμήμα του Ελληνικού Ιππικού πραγματοποίησε αναγνώριση στην οδό Σερβίων-Κοζάνης, επιταχύνοντας την αποχώρηση των Οθωμανών.
Ειρηνική παράδοση: Στο Δημαρχείο της πόλης, οι Τούρκοι αξιωματικοί παρέδωσαν τα ξίφη τους, σφραγίζοντας την απελευθέρωση χωρίς περαιτέρω αιματοχυσία εντός του αστικού ιστού.
11 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912 ΤΟ ΜΕΣΗΜΕΡΙ Η ΠΟΛΗ ΕΛΕΥΘΕΡΗ
Αφού αναπτερώθηκε το ηθικό ,από τις αγγελίες περί μη καταστροφής της Κοζάνης το μεσημέρι της Πέμπτης, η πόλη απελευθέρωσε όσους βρίσκονταν έγκλειστοι στις φυλακές.
Πολλοί δε από τους πολίτες άνοιξαν τις ιματιοθήκες και παρέλαβαν είδη του στρατού, άλλοι πήραν όπλα από τους στρατώνες, ενώ τα καταστήματα της αγοράς, που παρέμεναν κλειστά λόγω της κατάστασης, έδιναν μια περίεργη εντύπωση.
Οι περισσότεροι όμως από τους κατοίκους, γεμάτοι προσδοκίες και χαρά, προετοιμάζονταν να υποδεχτούν τους αδελφούς ελευθερωτές και έφτιαχναν ελληνικές σημαίες, μέσα σε κλίμα χαρμόσυνης συγκίνησης.
Κι ενώ μετά το μεσημέρι της Πέμπτης 11 Οκτωβρίου τα πλήθη ήταν έτοιμα να ξεχυθούν στους δρόμους με αλαλαγμούς, μεταδίδεται ξαφνικά η είδηση ότι τουρκικός στρατός από τα νότια προελαύνει προς την πόλη· η είδηση αποδείχθηκε αληθινή και πράγματι δυο τάγματα οθωμανικού στρατού, όχι πλήρη και σε αξιοθρήνητη κατάσταση, έφτασαν πανικόβλητα στην Κοζάνη, μετά από μάχη κοντά στους Λαζαράδες.
Αυτά, όμως, δεν σταμάτησαν καθόλου και αναχώρησαν προς τα βόρεια, διαλυόμενα εν τω μεταξύ, λόγω της λιποταξίας πολλών στρατιωτών.
Τα σώματα αυτά τάχθηκαν ως δεξιά οπισθοφυλακή του τουρκικού μετώπου, αλλά διαλύθηκαν, μετά από βίαιη επίθεση της Ε’ Ελληνικής Μεραρχίας και τράπηκαν σε φυγή.
Στις 4.40 μ.μ, ένας Έλληνας καβαλάρης που προχωρούσε στο δρόμο εμφανίζεται ως πρόσκοπος ανιχνευτής και δέχεται τους ασπασμούς και τις αγκαλιές (περιπτύξεις) των πολιτών, οι οποίοι ήταν αλλόφρονες από τη συγκίνηση και τη χαρά· οι κάτοικοι, μέσα σε κωδωνοκρουσίες, συνεχείς πυροβολισμούς, και ακράτητο ενθουσιασμό, καταπλημμυρίζουν ακαριαία την αμαξιτή οδό προς τα Σέρβια, από την οποία εισέρχονται με περήφανο, χαρμόσυνο και ελαφρύ καλπασμό πρώτα ένα τμήμα προσκόπων ιππέων με επικεφαλής τον ανθυπίλαρχο Στάικο και έπειτα μια ημιταξιαρχία ιππικού υπό τους Σούτσο και Πιερράκο Μαυρομιχάλη, Παπαφλέσσα, Πηχεώνα, Παπά και άλλους.
Οι Δημοτικές και Κοινοτικές αρχές, με τον Μητροπολίτη και τον Δήμαρχο έκαναν τις κατάλληλες προσφωνήσεις, δέχθηκαν τα συγχαρητήρια των ελευθερωτών και αφού παρέλαβαν αυτούς που έφτασαν στην πόλη, τους οδήγησαν στο ναό του Αγίου Νικολάου, όπου εψάλλει δοξολογία .
* Ο Δήμαρχος Νικόλαος Αρμενούλης
Στις 11 Οκτωβρίου 1912, ημέρα απελευθέρωσης της Κοζάνης από τον τουρκικό ζυγό , δήμαρχος της πόλης ήταν ο Νικόλαος Αρμενούλης. Που έπαιξε στην συνεχεία καθοριστικό ρόλο στην ομαλή μετάβαση την Κοζάνης στο Ελλάνικο κράτος σηματοδοτώντας το τέλος της πεντακοσάχρονης οθωμανικής κυριαρχίας.
Ήταν ένας από τους ανθρώπους που βοήθησε να γλυτώσει η πόλη από την καταστροφή, πείθοντας μαζί με άλλους Κοζανίτης τους Τούρκους, λίγες ώρες πριν την 11η Οκτωβρίου του 1912, να την εγκαταλείψουν χωρίς να τη βομβαρδίσουν .
Ο Νικόλαος Αρμενούλης παρέμεινε στη θέση του Δημάρχου και μετά την απελευθέρωση, κατά την περίοδο 1912-1913.– Πέθανε δυστυχώς νεότατος σε ηλικία μόλις 38 ετών .
*Ο Μητροπολίτης Σερβιτόρων και Κοζάνης Φώτιος .(Μανιάτης),
Ο Μητροπολίτης Σερ βίων και Κοζάνης την ήμερα της απελευθέρωσης ήταν ο Φώτιος (Μανιάτης), Η θητεία του στην Μητρόπολη είχε διάρκεια 13 ετών περίπου , από το 1910 έως το 1923, διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στην υποδοχή του ελληνικού στρατού κατά την απελευθέρωση της πόλης στις 11 Οκτωβρίου 1912
ΟΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ ΤΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ
Οι κάτοικοι της Κοζάνης, τις κρίσιμες ώρες πριν και κατά τη διάρκεια της απελευθέρωσης στις 11 Οκτωβρίου 1912, επέδειξαν μια συγκλονιστική στάση που συνδύαζε την αγωνία, την ενεργό συμμετοχή στη σωτηρία της πόλης και, τελικά, την απόλυτη εθνική ανάταση.
–Η υποδοχή του Ελληνικοί στρατοί
Με την εμφάνιση των πρώτων Ελλήνων ιππέων στις 5 το απόγευμα, οι κάτοικοι ξεχύθηκαν στους δρόμους (στη σημερινή οδό 11ης Οκτωβρίου).
Το πλήθος ξέσπασε σε ζητωκραυγές και χειροκροτήματα, ενώ πολλοί έσκιζαν τα φέσια τους, σύμβολο της μακροχρόνιας σκλαβιάς, και τα πετούσαν στον δρόμο για να ποδοπατηθούν από τα άλογα του ιππικού
Οι γυναίκες της πόλης έραιναν τους στρατιώτες με λουλούδια και δάκρυα χαράς, ενώ οι καμπάνες των εκκλησιών (με πρώτη αυτή του Αγίου Νικολάου) ηχούσαν ασταμάτητα
Οι νεότεροι έτρεχαν στα σπίτια για να αναγγείλουν στους ηλικιωμένους το νέο με τη φράση «Παππού, ήρθε το Ελληνικό!», με τους γέροντες να απαντούν συγκινημένοι «Τώρα ας πεθάνουμε», νιώθοντας ότι εκπληρώθηκε ο σκοπός της ζωής τους
Μετά την παράδοση της πόλης και την είσοδο του ελληνικού στρατού, η τύχη των Οθωμανών αξιωματούχων και η πορεία των ελληνικών δυνάμεων σφράγισαν την ιστορία της περιοχής.
— Η τύχη των Οθωμανών Αξιωματούχων
Η παράδοση της Κοζάνης έγινε με σχετική τάξη, σε αντίθεση με τη σφαγή που είχαν διαπράξει οι υποχωρούντες Οθωμανοί στα κοντινά Σέρβια λίγες ημέρες νωρίτερα.
Στο Δημαρχείο της πόλης, οι Τούρκοι αξιωματικοί παρέδωσαν τα ξίφη τους στους Έλληνες αξιωματικούς, πράξη που συμβόλιζε την πλήρη υποταγή και το τέλος της οθωμανικής κυριαρχίας.
Οι περισσότεροι Οθωμανοί στρατιώτες και αξιωματούχοι που βρίσκονταν στην πόλη υποχώρησαν εσπευσμένα προς τα βόρεια (προς Πτολεμαΐδα/Καϊλάρια) σε κακή κατάσταση.
Εκείνοι που δεν πρόλαβαν να διαφύγουν πιάστηκαν αιχμάλωτοι, ακολουθώντας τη μοίρα των χιλιάδων Οθωμανών που συνελήφθησαν κατά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο.
–Η απελευθέρωση της Κοζάνης ήταν κομβικό σημείο για τη συνέχεια των επιχειρήσεων:
Η κατάληψη της Κοζάνης επέτρεψε στον ελληνικό στρατό να ελέγξει τις διόδους προς τη Δυτική Μακεδονία και ταυτόχρονα να προστατεύσει τα νώτα του για την κίνηση προς τα ανατολικά.
