46ον Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ 1897-19Ο6( 1897 Ο άτυχος Ελληνοτουρκικός πόλεμος,- 1901 Η ίδρυση της Πανδώρας -1903 Η Ίδρυση της Φιλόπτωχου Αδελφότητος Κυρίων Κοζάνης και η αναφορά στην προσωπική εμπειρία.-1907 Ο Παύλος Μελάς & ο Μακεδονικός αγώνας-)
Γράφει ο Σταύρος Π. Καπλάνογλου Συγγραφέας -Ιστορικός ερευνητης
I. 1897 Ο ΑΤΥΧΟΣ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
Ο Ελληνοτουρκικός Πόλεμος του 1897 ξέσπασε στα σύνορα τηες Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Ελλάδος , γνωστός και ως «Μαύρο ’97», είχε σοβαρές επιπτώσεις για τον ελληνισμό της Μακεδονίας, η οποία τότε βρισκόταν ακόμη υπό οθωμανική κυριαρχία.
: Η Κοζάνη, ως σημαντικό διοικητικό κέντρο, χρησιμοποιήθηκε ως βάση για τη συγκέντρωση και τον ανεφοδιασμό των οθωμανικών στρατευμάτων που κατευθύνονταν προς το μέτωπο της Θεσσαλίας.
Οι πολεμικές επιχειρήσεις και η γενικότερη αστάθεια διέκοψαν το εμπόριο και τις επικοινωνίες με το ελεύθερο ελληνικό κράτος, προκαλώντας οικονομική στασιμότητα στην τοπική αγορά.
Η ταπεινωτική ήττα της Ελλάδας προκάλεσε απογοήτευση στους κατοίκους της Κοζάνης, οι οποίοι προσέβλεπαν στην ένωση με την Ελλάδα. Η πόλη παρέμεινε υπό οθωμανικό έλεγχο για άλλα 15 χρόνια, μέχρι την απελευθέρωσή της το 1912 κατά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο.
*Ελληνοτουρκικός πόλεμος .
Στον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897, η Οθωμανική Αυτοκρατορία επιτέθηκε 6 Απριλίου 1897 μετά από κλιμάκωση της έντασης λόγω της Κριτικης Επαναστασης
Κρητική Επανάσταση του 1896–1897 ήταν μια μεγάλης κλίμακας ένοπλη εξέγερση του ελληνικού πληθυσμού της Κρήτης κατά της οθωμανικής κυριαρχίας, με στόχο την «ένωσημε την Ελλάδα.
Ο Οθωμανικός στρατός, υπό τον Εντέμ Πασά, ξεκίνησε γενική επίθεση κατά μήκος των Θεσσαλικών και Ηπειρωτικών συνόρων.
Η κύρια αιτία ήταν η ένταση στην Κρήτη (κίνημα της Εθνικής Εταιρείας) αλλα και η αποστολή ελληνικού στρατού εκεί, που θεωρήθηκε πρόκληση από την Υψηλή Πύλη, σε συνδυασμό με τις συνοριακές αψιμαχίες.
Αν και η Ελλάδα κήρυξε επιστράτευση, ο οθωμανικός στρατός ήταν πολύ καλύτερα οργανωμένος, εκπαιδευμένος από Γερμανούς αξιωματικούς και εξοπλισμένος με σύγχρονα όπλα.
Ο πόλεμος διήρκεσε 30 ημέρες και έληξε με ταπεινωτική ήττα της Ελλάδας, με τους Τούρκους να προελαύνουν μέχρι τη Λαμία.
Η ελληνοτουρκική σύγκρουση του 1897 είχε ως αποτέλεσμα σημαντικές οικονομικές απώλειες για τους Έλληνες.
Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897, γνωστός και ως «Πόλεμος των Τριάντα Ημερών» ή «Μαύρος ’97», κατέληξε σε ήττα για την Ελλάδα και σοβαρές οικονομικές συνέπειες. Λόγω της αδυναμίας της χώρας να καταβάλει την αποζημίωση .Για να διασφαλιστούν οι πληρωμές, εισήχθησαν διεθνείς οικονομικοί έλεγχοι το 1898, ελέγχοντας τα έσοδα του ελληνικού προϋπολογισμού και τη χρήση ξένων δανείων.
Η ήττα οδήγησε σε μια βαθιά εσωτερική κρίση, λόγω της σοβαρότητας των επιβληθεισών υποχρεώσεων.
Αν και οι απώλειες ήταν μικρές, ο ελληνικός στρατός αναγκάστηκε να υποχωρήσει από μια σειρά θέσεων και η προσάρτηση της Κρήτης καθυστέρησε.Η σύγκρουση, η οποία ξεκίνησε με την Κρητική εξέγερση, αποκάλυψε την κακή προετοιμασία του ελληνικού στρατού, οδηγώντας σε μια γρήγορη οθωμανική νίκη μέσα σε ένα μήνα.
II. 1899 Η ΠΑΝΔΗΜΙΑ ΤΗΣ ΔΙΦΘΕΡΙΤΙΔΑΣ ΣΚΟΤΩΝΕΙ ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΕΣ ΠΑΙΔΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΖΑΝΗ
Στην βιβλιογραφία είδαμε ότι στην Κοζάνη το 1899 διφθερίτιδα προκάλεσε 1000 θανάτους. Δεν μπορέσαμε να το διασταυρώσουμε τον μεγάλο αυτό αριθμό και δεν δικαιολογείται απο τον πληθυσμό της πολύς , κρατάμε επιφυλάξεις για τον τον αριθμό των θανάτων.,ομως ανατρέχοντας στην ειδησιογραφία της εποχής , η διφθερίτιδα αποτελούσε μια από τις κυριότερες αιτίες παιδικής θνησιμότητας παγκοσμίως, πριν την ευρεία εφαρμογή των εμβολιασμών.
Κατά τον 19ο αιώνα, η νόσος προκάλεσε συχνές επιδημίες μετά την πρώτη ταυτοποίηση κρούσματος το 1854.
Αν για το έτος 1899 σε μία μόνο πηγή, η θνησιμότητα παρέμενε εξαιρετικά υψηλή..
Το 1899 σηματοδοτεί την περίοδο που η οροθεραπεία (αντιδιφθεριτικός ορός) είχε αρχίσει να μειώνει τα ποσοστά θνητότητας διεθνώς, αν και η πρόσβαση σε αυτήν δεν ήταν ακόμη καθολική.
1 στα 10 παιδιά που νοσούσαν κατέληγε. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, οι θάνατοι έφτασαν τις χιλιάδες ετησίως μέχρι την εισαγωγή του εμβολίου
–Τα συμπτώματα της διφθεριτιδας .
Τα κύρια συμπτώματα της διφθερίτιδας περιλαμβάνουν έντονο πονόλαιμο, πυρετό, διόγκωση λεμφαδένων στον λαιμό και την εμφάνιση μιας παχιάς, γκρίζας μεμβράνης στις αμυγδαλές ή τον φάρυγγα, η οποία δυσκολεύει την αναπνοή και την κατάποση
. Η νόσος μπορεί επίσης να προκαλέσει δερματικά έλκη, βήχα, και σε σοβαρές περιπτώσεις, καρδιακή ανεπάρκεια ή παράλυση
Η διφθερίτιδα, γνωστή από την αρχαιότητα ως «υμενογόνος κυνάγχη», αποτέλεσε σοβαρή μάστιγα στον ελληνικό χώρο, ιδιαίτερα κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα. Η νόσος προκαλούσε υψηλή θνησιμότητα, ειδικά σε παιδιά, πριν από την καθιέρωση του οροθεραπείας και, κυρίως, τη μαζική εφαρμογή του εμβολιασμού (ανατοξίνη) στα μέσα του 20ού αιώνα, που την περιόρισε θεαματικά.
— Διφθερίτιδα στην πόλη της Κοζάνης .
Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες ιστορικές αναφορές που να τεκμηριώνουν μια μεγάλη επιδημία διφθερίτιδας με 1.000 θανάτους αποκλειστικά στην Κοζάνη το 1899 οπως γράφτηκε. Ωστόσο, η περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας επλήγη από διάφορες επιδημίες εκείνη την περίοδο:
Στα τέλη του 19ου αιώνα, η διφθερίτιδα ήταν μια από τις κύριες αιτίες θανάτου για τα παιδιά στην Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας.
Παρόλο που τα στοιχεία για το 1899 είναι περιορισμένα, είναι γνωστό ότι η Κοζάνη και τα Γρεβενά αντιμετώπισαν σοβαρές επιδημίες άλλων νοσημάτων, όπως η γρίπη του 1918, η οποία προκάλεσε εκατοντάδες θανάτους σε χωριά του νομού.
Κατά τον 19ο αιώνα, η Κοζάνη διέθετε αξιόλογους γιατρούς και ευεργέτες που συνέβαλαν στην οργάνωση της δημόσιας υγείας, όμως οι επιδημίες λοιμωδών νοσημάτων (όπως η διφθερίτιδα, ο τύφος και η ευλογιά) ήταν συχνές λόγω των συνθηκών της εποχής.
III. 1901-1902 Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΠΑΝΔΩΡΑΣ
Η Φιλαρμονική Μπάντα «Πανδώρα» Κοζάνης, ένας από τους ιστορικότερους μουσικούς θεσμούς της πόλης, Ιδρύθηκε αρχικά το 1901-1902
και αποτελεί ακόμη το πνευματικό και καλλιτεχνικό κόσμημα της Κοζάνης,
Ιδρύθηκε από νέους της πόλης ως μορφωτική αδελφότης, παίρνοντας πιθανώς το όνομά της από το τότε δημοφιλές περιοδικό «Πανδώρα».
Μετά από μια περίοδο κάμψης, η μπάντα «αναγεννήθηκε» το 1923, παίζοντας καθοριστικό ρόλο στην κοινωνική ζωή της Κοζάνης κατά τον Μεσοπόλεμο.
Κατά την Γερμανική κατοχή και του Εμφυλίου, αδράνησε και επανιδρύθηκε το 1951 με πρωτοβουλία των αδερφών Κωνσταντίνου και Δημητρίου Κοβεντάρων, οι οποίοι πραγματοποίησαν τη δωρεά των πρώτων οργάνων
. Συνδεδεμένη με την πολιτιστική ζωή και την τοπική Αποκριά, λειτουργεί σήμερα ως Δημοτική Φιλαρμονική υπό τον Οργανισμό Αθλητισμού, Πολιτισμού και Νεολαίας του Δήμου Κοζάνης.
Αργότερα στο κεφάλαιο που θα αναφέρεται με το τίτλο << Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΚΟΖΑΝΗ >> θα δώσουμε περισσότερες πληροφορίες για την δράση της Πανδώρας .
IV. 1903 Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΦΙΛΌΠΤΩΧΟΥ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΟΣ ΚΥΡΙΩΝ ΚΟΖΑΝΗΣ & Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΉ ΕΜΠΕΙΡΊΑ.
Χρωστώντας υποχρέωση στο σωματείο της Φιλόπτωχου Αδελφότητος που με βοήθησε οικονομικά σε όλη την διάρκεια των σπουδών μου ,θα μου επιτρέψετε πριν αναφερθώ στην ιστορία του σωματείου να κάνω αναφορά στην προσωπική μου εμπειρία για την δράση του μια και είμαι από τους ανθρώπους που ευεργετήθηκαν από την φιλόπτωχο αδελφότητα των κυρίων της Κοζάνης για μια ολόκληρη πενταετία κατά την διάρκεια των Πανεπιστημιακών μου Σπουδών στην Γεωπονική σχολή της Θεσσαλονίκης (1962-1967)
*Η προσωπική εμπειρία.
Το 1962 πέρασα στο Πανεπιστήμιο και η συνέχιση των σπουδών μου κρεμόταν από μια κλωστή, καθώς η οικονομική κατάσταση της οικογένειας ήταν δραματική (2 γονείς και 6 παιδιά) και σε καμία περίπτωση δεν υπήρχε πιθανότητα η οικονομική βοήθεια για τις σπουδές μου να φτάσει ούτε μια δραχμή (ο πατέρας μου δεν είχε ποτέ σταθερή δουλειά ως πωλητής παγωτού το καλοκαίρι και αχθοφόρος ή λουστραδόρος το χειμώνα και η μητέρα μου έπρεπε να πλένει σκάλες σε πολυκατοικίες) αλλά είπα ότι θα δώσω εξετάσεις, ας περάσω και θα δούμε για τη συνέχεια.
Ωστόσο, είχα δύο απρόσμενες βοηθήματα όταν τα τρελά μου 20.000 τότε έκαναν εντύπωση στον Κοζανίτη και την είσοδό μου στο πανεπιστήμιο.
Έχω ήδη μιλήσει για τις πρώτες βοήθειες στο παρελθόν αλλά έγραψα και πρόσφατα.
Ήταν ο Δήμαρχος Κοζάνης τότε, Βασίλης Ματιάκης, και ο διευθυντής της Βιβλιοθήκης, Ν. Δελιαλής, που πρότειναν στο δημοτικό συμβούλιο να μου αγοράσουν όλα τα βιβλία που ήταν πολύ ακριβά (δεν υπήρχε δωρεάν εκπαίδευση τότε), ένα γεγονός που βοήθησε πολύ για την αρχή.
Η δεύτερη βοήθεια προήλθε από τη Φιλόπτωχο αδελφότητα των Κυρίων, η πρόεδρος του τότε Δ.Σ. αναζήτησε τη μητέρα μου και της είπΕ να πηγαίνει στα γραφεία τους κάθε μήνα για να δίνει 100 δραχμές για να πληρώνω το ενοίκιο του σπιτιού για τον πρώτο χρόνο. Ήταν συνεπείς όλο το χρόνο. Όταν πέρασα όλα τα μαθήματα του 1ου έτους σε 2 περιόδους δεν περίμενα ότι η βοήθεια θα συνεχιζόταν. Αλλά τηλεφώνησαν ξανά στη μητέρα μου και αφού τη συγχάρηκαν, της είπαν ότι η βοήθεια θα συνεχιζόταν μέχρι να αποφοιτήσω από το Πανεπιστήμιο το 1967.
Μέσα σε 5 χρόνια από τις σπουδές μου, τελείωσα και δεν το ξέχασα ποτέ.
Έτσι, όταν έλαβα το πτυχίο μου , έστειλα μια επιστολή στα γραφεία του συλλόγου εκφράζοντας την ευγνωμοσύνη μου για την πολιτιμή βοήθεια που μου προσέφεραν όλα αυτά τα οκτώ δύσκολα χρόνια.
Σε παλαιότερη δημοσίευση των Ελιμειακών, (1999 τείχος 41) του καλού περιοδικού του Συλλόγου Κοζάνης Θεσσαλονίκης, η νυν πρόεδρος του συλλόγου Κοζανιτών Θεσσαλονίκης , κ. Μίμη Παπαδέλη Παπαναστασίου, είχε γράψει για τις δραστηριότητες του συλλόγου,που εκφράζουν την πολύχρονη δράση του.
Ένα απόσπασμα από αυτή την δημοσίευση, το οποίο τονίζει τη μεγάλη προσφορά του συλλόγου σε ανθρώπους που τον έχουν διαρκώς ανάγκη.
Γράφει η συμπατριώτισσά μας κα Μίμη Παπαδέλη Παπαναστασίου , την οποία ευχαριστώ πολύ κσι για την όλη δραστηριότητα και στην Θεσσαλονίκη :
<<Το σωματείο ιδρύθηκε το 1903 με πρωτοβουλία του τότε μητροπολίτη Κοζάνης Κωνστάντιο Ματουλόπουλο, Κοζανίτη, και πρώτα ιδρυτικά μέλη ήσαν τρεις δραστήριες Κοζανίτισσες , η Αναστασία Ιωάννου Γκοβεδάρου, η Αλεξάνδρα Κ. Βαλταδώρο και η Φωτεινή Ιωάννου Αντωνιάδη. Οι οποίες έγραψαν 350 μέλη και από 1–3-1903 λειτουργούσε βάσει του κανονισμού 27 άρθρων με στόχο την ανάπτυξη Φιλανθρωπικών και πολιτιστικών δραστηριοτήτων. Βοήθησαν πάρα πολύ στο Μακεδονικό αγώνα, , με εράνους για ενίσχυση στις οικογένειες των Μακεδονομάχων, τους τραυματίες, δημιούργησε και φαρμακείο για την περίθαλψη καθώς και νοσηλεία απόρων κατοίκων της πόλεως. Στον πόλεμο του 1912, στελέχωσαν τα νοσοκομεία με εθελόντριες αδερφές, για τους τραυματίες στρατιώτες και δημιούργησαν συσσίτια και έπλεκαν εσώρουχα και κάλτσες για τους στρατιώτες. Συνέχισαν να προσφέρουν και στον Α’. παγκόσμιο πόλεμο και στην καταστροφή τη Μ. Ασίας1922 ήσαν δίπλα στους πρόσφυγες βοηθώντας τους να καλύπτουν τις ανάγκες τους. Στο μεσοπόλεμο συνεχίζει τις αγαθοεργίες, αναπτύσσοντας παράλληλα και κοινωνική και πολιτιστική δραστηριότητα. Καθορίζουν την ημέρα της Υπαπαντής 2 Φεβρουαρίου προστάτιδα του σωματείου και τιμούν τις μητέρες σε ειδική εκδήλωση. Συνεχίζουν με το πνεύμα αυτό μέχρι σήμερα να είναι αρωγοί στους πάσχοντες και στους ταλαιπωρημένους ανθρώπους. Αναφέρω μερικούς Δωρητές τιμώντας τη μνήμη τους για την προσφορά τους. Αφοι Μικρού, ξενοδόχοι στη Θεσσαλονίκη, Γ. Καράτζιας δικηγόρος, Στυλιανή Πατένα, οι Αδερφές Αννίκα Παναγιωτίδου και Αναστασία Μήλιου, οι αδελφοί Κοβεντάρου, ευεργέτες της Κοζάνης, ο Κωνσταντίνος και η Ελένη Βρέλλα, ο Γεώργιος Λυριτζής, συνταγματάρχης και ιστοριοδίφης , παντρεμένος με την Δασκάλα Βασιλείου, ο Σωκράτης και η Αιμιλία Μπλιούρα και άλλοι πολλοί. Για την ιστορία αναγράφω και τις Προεδρίνες του σωματείου από το 1903 μέχρι σήμερα. Και είναι οι ακόλουθες : Αναστασία Ι. Γκοβεδάρου, ο σύζυγός της Ιωάννης ήταν ο πρωθυπουργός της προσωρινής Κυβέρνησης της επανάστασης του 1878 στο Μπούρινο. Χιονία Πάϊκου, Νίτσα Δρίζη, σύζυγος του μεγάλου ευεργέτη Κ. Δρίζη. Αλεξάνδρα Βαλταδώρου, Ελένη Μάνου, Ελένη Χατζηανδρέα, Φωτεινή Αντωνιάδου, Αναστασία Κλείδη, Άννα Χαλκιά, Λόλα Γκοβεδάρου, Γεωργία Βαμβακά, Αναστασία Γκορτσούλη, Ελένη Μήλιου, Ελευθερία Τσουμή, Θεοδώρα Σαμαρά., Νυμφοδὠρα Κανδύλη, Μελπομένη Γκοβεδάρου, (έκανε 35 χρόνια πρόεδρος 1947-1982 είχε πεθερά την Αναστασία Ι. Γκοβεδάρου, πρώτη πρόεδρος,) Κατίνα Πολυζούλη, όλες είναι αείμνηστες, ακολουθούν η Ευαγγελία Παλαμήδους, Δικηγόρος, και η Στέλλα Παναγιωτίδη σήμερα. Πολλές μου ήσαν γνωστές. Και όπως μου είπαν ,το σωματείο έχει σήμερα 200 μέλη . >>
V. ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ
Στην Κοζάνη προκείμενου να αντιμετωπισθεί η προσπάθεια για εκβουλγαριτισμό της Μακεδονίας , άλλα και της οριστικής απελευθέρωσης της , από τους Τούρκους με ένταξη στο Ελλάνικο κράτος ,πολλοί Κοζανίτες εντάχθηκαν σε μυστικές οργανώσεις ( Ελληνομακεδονικό Κομιτάτο -Μακεδονική Άμυνα )
Το Ελληνομακεδονικό Κομιτάτο (1904-1908) ήταν μυστική επιτροπή με έδρα την Αθήνα, που ιδρύθηκε για να ενισχύσει τον ελληνισμό στη Μακεδονία έναντι των βουλγαρικών, ρουμανικών και σερβικών διεκδικήσεων υπό την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Υπό τον Δημήτριο Καλαποθάκη, οργάνωσε, χρηματοδότησε και απέστειλε ένοπλα σώματα (Μακεδονομάχους), καθορίζοντας τον Μακεδονικό Αγώνα.
Η «Μακεδονική Άμυνα» αναφέρεται κυρίως στη μυστική πατριωτική οργάνωση που ίδρυσε ο Ίων Δραγούμης το 1902, όταν υπηρετούσε ως υποπρόξενος στο Μοναστήρι, με στόχο την προάσπιση του ελληνικού στοιχείου στη Μακεδονία έναντι της δράσης των κομιτατζήδων. Η δράση της εντάσσεται στο πλαίσιο του Μακεδονικού Αγώνα (1904-1908), όπου ελληνικά ένοπλα σώματα προσπάθησαν να εξασφαλίσουν την περιοχή. Λειτούργησε ως πρόδρομος του οργανωμένου Μακεδονικού Αγώνα, συνδέοντας τα ελληνικά προξενεία με τα τοπικά ένοπλα σώματα
*Ποίοι εντάχθηκαν στην Μακεδονική Άμυνα και το Ελληνομακεδονικό Κομιτάτο απ τους πρωτους στην Κοζάνη
Η πρώτοι που εντάχθηκαν ήταν οι Γεώργιος Μεταξάς, ,Παν. Λίουφης . Ν. Μουμουζάς, Ν. Ρεπανάς. Κ, Δρίζης , Εμ. Στέργιου ,Μ.Δαρδούφας, Κ.Παπακωνσταντίνου, Ν.Τσιτσελίκης ,Αθ. Παπαργηρούδης, Ν. Μαλούτας , Αν. Ζωγράφος αλλά και πολλοί άλλοι που ο περιορισμένος χώρος ενός άρθρου την στιγμή αυτή μας δυσκολεύει να αναφέρουμε.
*Ποιες ήταν οι ενέργειες της Εθνικης Άμυνας (1904-1908 )
Κατά την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα (1904-1908), η Κοζάνη αποτέλεσε κρίσιμο κέντρο ανεφοδιασμού και συντονισμού για την Επιτροπή Εθνικής Άμυνας.
Η πόλη λειτουργούσε ως κομβικό σημείο για τη μεταφορά οπλισμού και εφοδίων από την ελεύθερη Ελλάδα προς τα ανταρτικά σώματα που δρούσαν στη Δυτική Μακεδονία.
Η τοπική Επιτροπή συγκέντρωνε πληροφορίες για τις κινήσεις των Οθωμανών και των Βούλγαρων κομιτατζήδων. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της εξουδετέρωσης πράκτορα που μετέφερε προπαγανδιστικό υλικό προς τα Γρεβενά.
Η “Άμυνα” εφάρμοζε ειδικές οδηγίες για την οργάνωση των κατοίκων, τη συντήρηση κρυφών αποθηκών και τη φυγάδευση καταζητούμενων αγωνιστών.
*Ποιος ήρθε σε επαφή με τον Παύλο Μελά και τον παρότρυνε να έλθει στην Κοζάνη
Ο K. Tσιτσελίκης . φέρεται σε δημοσιεύματα ότι την άνοιξη του 1904 να πηγαίνει στην Αθήνα και να συναντιέται με το Π. Mελά. Του εκθέτει την κατάσταση και την αγωνία του ελληνισμού της Mακεδονίας: τις δυνατότητες άμυνας και να του ζητά να έρθει η ίδιος στην Kοζάνη να δεί την κατάσταση από κοντά, έτσι ώστε να καταλήξουν μαζί σε μια πιό οργανωμένη και ενεργή άμυνα.
*Ποιός ήταν ο Παύλος Μελάς
Ο Παύλος Μελάς (29 Μαρτίου 1870 – 13 Οκτωβρίου 1904) ήταν αξιωματικός πυροβολικού του ελληνικού στρατού και πρωτεργάτης του Μακεδονικού αγώνα. Ήταν γιος του Μιχαήλ Μελά και γαμπρός του Στέφανου Δραγούμη.
Γεννήθηκε στη Μασσαλία της Γαλλίας. Η καταγωγή της οικογένειάς του ήταν από τη Βόρεια Ήπειρο. Μετά τη μετακίνηση της οικογένειας στην Αθήνα, σπούδασε στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων απ’ όπου αποφοίτησε ως ανθυπολοχαγός του πυροβολικού το 1891. Φέροντας τύψεις για την έκβαση του πολέμου του 1897 συμμετείχε από τους πρώτους στο ιδρυθέν το 1900 Μακεδονικό κομιτάτο για την εμψύχωση του απογοητευμένου ελληνικού πληθυσμού της Μακεδονίας και σε αντίδραση στη δράση των Βουλγάρων κομιτατζήδων.
*Ποιός ήταν ο Κ. Τσιτσελίκης
Ο Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης (1882-1938) ήταν νομικός, λογοτέχνης και εξέχουσα προσωπικότητα της Κοζάνης, ο οποίος το 1904 ήρθε σε επαφή με τον Παύλο Μελά και τον προέτρεψε να έλθει στην Κοζάνη όπου υπήρχε πρόσφορο έδαφος για δράση ,
Ο Τσιτσελίκης λειτούργησε ως σύνδεσμος και παρείχε υποστήριξη στις Ελληνικές δυνάμεις, συμμετέχοντας ενεργά στις προσπάθειες για την εθνική αφύπνιση της περιοχής
*Πόσες φόρες ήλθε ο Παύλος Μελάς στην Δ. Μακεδονία και στην Κοζάνη.
Ο Παύλος Μελάς πραγματοποίησε συνολικά τρεις αποστολές στη Δυτική Μακεδονία το 1904.
*1η Αποστολή Φεβρουάριος – Μάρτιος 1904 (Διερευνητική):
Εισήλθε μαζί με τους αξιωματικούς Αλέξανδρο Κοντούλη, Αναστάσιο Παπούλα και Γεώργιο Κολοκοτρώνη (εγγονό του Γέρου του Μοριά) για να εξετάσουν την κατάσταση στην περιοχή. Σε αυτή την αποστολή πέρασε και από την Κοζάνη.
*2η Αποστολή Ιούλιος 1904:
Πήγε ως ιδιώτης (με το ψευδώνυμο Μίκης Ζέζας) στην περιοχή της Κοζάνης και της Σιάτιστας για να προετοιμάσει την οργάνωση των ελληνικών σωμάτων.
Ορκίσθηκαν να πολεμήσουν μαζί του στην οικία Ν. Μαλούτα.
παρουσία του ιερέως Αναστασίου Ζωγραφίδη, εκ Τριγωνικού, οι πρώτοι Κοζανίτες Μακεδονομάχοι. Ανάμεσα τους ο Αλεξης Καραλίβανος, Βισβίκη, Λιόντας, Πλόσκας, Γκάγκος, Κουτσιούκης, Βλάχος και Μπόλας
3η Αποστολή Αύγουστος – Οκτώβριος 1904 (Η Τελική):
Ηγήθηκε ένοπλου σώματος 35-40 ανδρών,
Στις 18 Αυγούστου όταν όλα ήταν έτοιμα κατά το σχέδιο ο Παύλος Μελάς με το επιχειρησιακό όνομα Καπετάν Μίκης Ζέζας, επικεφαλής σώματος εκ 35 μόλις ανδρών, που το αποτελούσαν Μακεδόνες, Μανιάτες και Κρητικοί, ανέλαβε την αρχηγία του Μακεδονικού αγώνα ενάντια στους Βούλγαρους και εισήλθε ένοπλα στα Μακεδονικά εδάφη με την εντολή να ασκεί καθήκοντα αρχηγού και στις μικρότερες ομάδες που δρούσαν εν τω μεταξύ στη περιφέρειες Μοναστηρίου και Καστοριάς. ανάμεσα στους οποίους ήταν οι Ευθύμιος Καούδης, Παύλος Κύρου, Φίλιππος Καπετανόπουλος και ο Λάκης Νταηλάκης.
Πληροφορηθέντες οι Τούρκοι από διάφορους καταδότες περί της εισόδου και της δράσης του Παύλου Μελά έθεσαν προς καταδίωξή του πολυάριθμο τουρκικό απόσπασμα.
Παρά τις συνεχείς διώξεις του Οθωμανικού στρατού ο Παύλος Μελάς άρχισε ν΄ αποδεκατίζει τις βουλγαρικές ομάδες με βάση τα χωριά Λιγκοβάνη και Λίχυβο. Όμως στις 13 Οκτωβρίου 1904 βρισκόμενος στα Στάτιστα και προδομένος από την βουλγάρικη συμμορία του Μήτρου Βλάχου περικυκλώθηκε από Τουρκικό απόσπασμα 150 ανδρών.
Μετά από δίωρη λυσσαλέα μάχη διέταξε αιφνίδια έξοδο τεθείς επικεφαλής των ανδρών του.
Στην επιχείρηση αυτή τραυματίσθηκε θανάσιμα στην οσφυϊκή χώρα και πέθανε μετά από μισή ώρα στα χέρια του φίλου του, Γεώργιο Στρατινάκη.
*Πότε και γιατί σταμάτησε την δράση της η Μακεδονική Άμυνά στην Κοζάνη
Η δράση της στην Κοζάνη και την ευρύτερη περιοχή τερματίστηκε ουσιαστικά το 1908.
Οι λόγοι της παύσης ήταν η επικράτηση του Κινήματος των Νεοτούρκων (Ιούλιος 1908): Με την ανακήρυξη του Συντάγματος στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, υποσχέθηκαν ισονομία και ελευθερία σε όλες τις εθνότητες. Αυτό οδήγησε σε μια προσωρινή ύφεση των ένοπλων συγκρούσεων, καθώς δόθηκε αμνηστία στους αντάρτες (Μακεδονομάχους και Κομιτατζήδες), πολλοί από τους οποίους κατέβηκαν από τα βουνά στις πόλεις.
Και βεβαίως η αλλαγή της ελληνικής στρατηγικής
Μετά το 1908, το ελληνικό κράτος επικεντρώθηκε στην πολιτική και οργανωτική προετοιμασία των πληθυσμών, καθώς οι ένοπλες συγκρούσεις έδωσαν τη θέση τους στη διπλωματική και πολιτική δράση μέχρι το ξέσπασμα των Βαλκανικών Πολέμων
.Η οργάνωση είχε ήδη επιτύχει να αναχαιτίσει τη βουλγαρική προπαγάνδα και να τονώσει το εθνικό φρόνημα στην περιοχή της Κοζάνης, προετοιμάζοντας το έδαφος για την τελική απελευθέρωση της πόλης το 1912.
