1842 – 1870 : ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ (Ιστορία Νο 44 ). (Γίνεται έδρα Μουδίρη. Ξεσήκωμα στο Σπηλαίο Γρεβενών. Η χολέρα επιστρέφει, Οι δραγόνοι εκβιάζουν, Κτίζεται το καμπαναριό . Διχασμός στην πόλη. Τελωνείο και τηλέγραφος στην πόλη. Νεαροί μεθυσμένοι βάζουν σε κίνδυνο την ζωή τους και την πόλη. )
Του Σταύρου Π. Καπλάνογλου Συγγραφέα -Ιστορικού ερευνητή:
1. ΤΟ 1842 Η ΚΟΖΆΝΗ ΓΊΝΕΤΑΙ ΈΔΡΑ ΜΟΥΔΙΡΗ
΄Ο Μουδίρης κατά την Τουρκοκρατία ήταν χαμηλόβαθμος Οθωμανός διοικητικός υπάλληλος, υπεύθυνος για τη διοίκηση μιας μικρής περιφέρειας (μουδιριλίκι), που περιελάμβανε μια κωμόπολη ή ομάδα χωριών. Ήταν έδρα μικρών επαρχιών, εισπράττοντας φόρους και διατηρώντας την τάξη, λογοδοτώντας στον Καϊμακάμη ή τον Πασά, αποτελώντας κρίκο της οθωμανικής διοίκησης..
Ήταν υφιστάμενος ανώτερων διοικητών (π.χ. Πασά).Ο Μουδίρης είχε ως έδρα του μια πόλη ή κωμόπολη που λειτουργούσε ως κέντρο της γύρω αγροτικής περιοχής (μουδιριλίκι).
Στην έδρα του Μουδίρη (μουδιριλίκι) υπήρχε συνήθως διοικητήριο (κονάκι) και φρουρά.
Εκεί συγκεντρώνονταν οι φόροι από τα γύρω χωριά πριν αποσταλούν στην πρωτεύουσα του Βιλαετιού ή Σαντζακιού.
Σε πολλές περιπτώσεις, η έδρα αυτή ήταν μια πόλη με στρατηγική σημασία, παρόμοια με τις μεγάλες διοικητικές έδρες, αλλά σε μικρότερη κλίμακα
Ο ορισμός της Κοζάνης σαν έδρας Μουδίρη κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, ιδιαίτερα μετά τις διοικητικές μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ (19ος αιώνας), προσέδιδε στην πόλη σημαντικό κύρος και αναβάθμιζε τον ρόλο της στην ευρύτερη περιοχή.
Η πόλη γινόταν το επίσημο κέντρο ενός Μουδιρλικίου (διοικητική υποδιαίρεση αντίστοιχη του δήμου ή της κοινότητας), γεγονός που την καθιστούσε σημείο αναφοράς για όλα τα γύρω χωριά.
Η εγκατάσταση του Μουδίρη σήμαινε την παρουσία ενός επίσημου κρατικού λειτουργού, ο οποίος εκπροσωπούσε την κεντρική οθωμανική διοίκηση και επέβλεπε την τοπική αυτοδιοίκηση.
Ως διοικητικό κέντρο, η πόλη προσέλκυε πληθυσμό για τη διεκπεραίωση υποθέσεων, γεγονός που ενίσχυε την τοπική αγορά, το εμπόριο και την οικονομική δραστηριότητα. Η πόλη αποκτούσε έναν “αστικό” χαρακτήρα σε σύγκριση με τους αγροτικούς οικισμούς, καθώς φιλοξενούσε δημόσια κτίρια, υπηρεσίες και συχνά ισχυρές τοπικές προσωπικότητες που συνεργάζονταν με τη διοίκηση.
Εν κατκλειδι τίτλος της έδρας Μουδίρη στην Κοζάνη μεταμόρφωνε έναν οικισμό από απλό χωριό σε πολιτικό και διοικητικό πυρήνα, προσδίδοντάς του ισχύ και προνόμια που επηρέαζαν άμεσα την καθημερινότητα και την ανάπτυξή του.
2. ΤΟ 1854 Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ Θ.ΖΙΑΚΑ ΜΕ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΟΖΑΝΙΤΩΝ
Ο Θεόδωρος Ζιάκας (ήταν οπλαρχηγός από παλιά οικογένεια κλεφτών και αρματολών, που πολέμησε στην Ελληνική επανάσταση του 1821 και στις επαναστάσεις της Μακεδονίας του 1854 και του 1878.
— Η μάχη του Σπηλαίου τον Μάιο του 1854,
Ο Θεόδωρος Ζιάκας οργάνωσε κατά το 1854 την εξέγερση της Δυτικής Μακεδονίας κατά των Τούρκων. Στη μάχη του Σπηλαίου Γρεβενών, ο Θεόδωρος Ζιάκας αντιμετώπισε κατά τις μέρες 28 Μαΐου-1 Ιουνίου του 1854 με 300 άνδρες 12.000 Τουρκαλβανούς με επικεφαλής τον Αβδή Πασά.
Ανάμεσα στους πολεμιστές του Ζίακα ήταν και πολλοί Κοζανίτες. Ο Π. Λίουφης διέσωσε πολλά από αυτά όπως το όνομα του υπαρχηγοί του Διακαώ που ήταν Μήτρος Σιακαβάρας .αλλά και οι Μάρκος Σιακαβάρας .Βάσος Σιαφάρας , Θωμάς Ζήσης, Μπουδέλης Κ. , Βαρδάκας , Στεργίιου, Βλάχος ,Λίολιος ,Σούρλας κ.α.
Η μάχη ήταν άνιση και τα πολεμοφόδια περιορισμένα
Όταν τα πολεμοφόδια τελείωσαν, έδωσε εντολή ν’ αδειάσουν τα βαρέλια του κρασιού που υπήρχαν στο χωριό, όπου υπήρχαν σημαντικές καλλιέργειες αμπελιών, να τα γεμίσουν με πέτρες και να τ’ αφήσουν από ψηλά να κατρακυλήσουν προς τη μεριά των εχθρών.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να σκοτωθούν πολλοί απ’ αυτούς.
Συνέχισε να πολεμά, αλλά όταν η κατάσταση είχε αρχίσει να δυσχεραίνει, αποδέχτηκε τη μεσολάβηση των ξένων διπλωματών και κατόρθωσε να μεταφέρει 1.000 γυναικόπαιδα στην ελεύθερη Ελλάδα (Λαμία).
Ο Θόδωρος Ζιάκας, ο οποίος έζησε στη συνέχεια στη Λαμία, πέθανε το 1882 στην Αταλάντη σε ηλικία 84 χρονών.
— Παρέμβαση ξενών δυνάμεων για διακοπή του αγώνα.
Τον αγώνα του Ζιάκα παρακολουθούσαν από ότι φαίνεται από μακρυά η Γαλλία και η Αγγλία αν και θεωρούνταν προσκείμενες στην Ελλάδα δυνάμεις δεν έκαναν παρέμβαση και ούτε βοήθησαν τους επαναστάτες ,έκαναν την παρέμβαση τον κατάλληλο χρόνο γι’ αυτούς τους προκείμενου να σταματήσει οποιαδήποτε επαναστατική δραστηριότητα και να απομακρυνθούν οριστικά όσοι αντιδρούσαν στην συνέχιση της σκλαβιάς στην Μακεδονία.
Ξένες δυνάμεις ( Βρετανία και η Γαλλία ) πίεσαν τον Θεόδωρο Ζιάκα να αποχωρήσει από την περιοχή των Γρεβενών το 1854 οριστικά
Μετά τη μάχη του Σπηλαίου τον Μάιο του 1854, όπου ο Ζιάκας αντιμετώπισε τις πολυάριθμες δυνάμεις του Αβδή Πασά, οι πρόξενοι της Αγγλίας και της Γαλλίας παρενέβησαν για να σταματήσουν οι εχθροπραξίες. Η παρέμβαση αυτή ήταν μέρος της ευρύτερης διπλωματικής και στρατιωτικής πίεσης που ασκούσαν οι δύο δυνάμεις στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του Κριμαϊκού Πολέμου (συμπεριλαμβανομένου του ναυτικού αποκλεισμού του Πειραιά), προκειμένου να σταματήσουν τα επαναστατικά κινήματα στις οθωμανικές επαρχίες.
Υπό την πίεση των προξένων και για να αποφευχθούν αντίποινα κατά του άμαχου πληθυσμού, ο Ζιάκας δέχθηκε ανακωχή και αποχώρησε με τους άνδρες του προς το ελεύθερο ελληνικό κράτος τον Ιούνιο του 1854.
* Βεβαία αν ανατρέξει κάνεις στην ιστορία που διδάσκεται η Ελληνική ιστορία θα διαβάσει. :
<< …..Το κίνημα του Ζιάκα κατά των Τούρκων (κυρίως κατά τις εξεγέρσεις 1854) απέτυχε λόγω της έλλειψης εξωτερικής υποστήριξης, του μικρού αριθμού των ανδρών, του περιορισμένου γεωγραφικού εύρους και της συντριπτικής αριθμητικής υπεροχής των οθωμανικών στρατευμάτων. Οι σκληρές καιρικές συνθήκες και οι δυσκολίες στον ανεφοδιασμό έκαναν αδύνατη τη διατήρηση των θέσεων στη Δυτική Μακεδονία. ….. >>
Από άλλες πηγές μάθαμε ότι :
<< Το κίνημα βασίστηκε σε εθελοντικά σώματα (κλέφτες/αρματολούς) χωρίς βαρέα όπλα ή οργανωμένη επιμελητεία. Αν και υπήρχε συμπάθεια από την Ελλάδα, η επίσημη υποστήριξη ήταν αδύναμη λόγω των πιέσεων των Μεγάλων Δυνάμεων (Αγγλία/Γαλλία) να διατηρηθεί η εδαφική ακεραιότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά τον Κριμαϊκό Πόλεμο. Οι οθωμανικές δυνάμεις ήταν πολύ πιο πολυάριθμες, καλύτερα εξοπλισμένες και Η δράση εντοπίστηκε κυρίως στην περιοχή των Γρεβενών-Βοΐου, επιτρέποντας στους Τούρκους να κυκλώσουν τους επαναστάτες. : Οι δύσκολες συνθήκες της περιοχής (βουνά, χιόνια) και η έλλειψη τροφίμων/πολεμοφοδίων οδήγησαν τελικά στην αναγκαστική υποχώρηση των δυνάμεων του Ζιάκα προς την ελεύθερη Ελλάδα.>>
Αυτός οι εκδοχές ήταν η μισή αλήθεια γιατί υποβαθμίζει και παραβλέπει ουσιαστικά την τεράστια πίεση που άσκησαν οι δυο τότε ισχυρές δύναμης προστατεύοντας τα δικά τους συμφέροντα την Αγγλία και την Γαλλία .
* Το 1854, η Αγγλία και η Γαλλία επεδίωξαν και επέβαλαν τη διακοπή του επαναστατικού αγώνα.
Το 1854, η Αγγλία και η Γαλλία επεδίωξαν και επέβαλαν τη διακοπή των ελληνικών εξεγέρσεων κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (σε Ήπειρο, Θεσσαλία και Μακεδονία) για τους εξής κύριους λόγους:
Κατά τον Κριμαϊκό Πόλεμο (1853-1856), η Βρετανία και η Γαλλία ήταν σύμμαχοι των Οθωμανών εναντίον της Ρωσίας. Οποιαδήποτε ελληνική επίθεση αποδυνάμωνε τον οθωμανικό στρατό, αναγκάζοντάς τον να απασχολεί δυνάμεις στα νότια σύνορα αντί για το κύριο μέτωπο κατά των Ρώσων.
Οι Δυτικές Δυνάμεις θεωρούσαν ότι οι ελληνικές αλυτρωτικές κινήσεις υποκινούνταν ή ευνοούσαν αντικειμενικά τα συμφέροντα του Τσάρου, ο οποίος εμφανιζόταν ως προστάτης των Ορθοδόξων.
Πάγια πολιτική των Άγγλων και Γάλλων εκείνη την περίοδο ήταν η διατήρηση της ακεραιότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για τη διασφάλιση της ευρωπαϊκής ισορροπίας και των δικών τους εμπορικών δρόμων προς την Ανατολή.
Για να αναγκάσουν την Ελλάδα να σταματήσει τις εχθροπραξίες, οι δύο δυνάμεις προχώρησαν σε ναυτικό αποκλεισμό των ελληνικών λιμανιών και σε στρατιωτική κατοχή του Πειραιά (1854-1857), επιβάλλοντας στον βασιλιά Όθωνα την κήρυξη ουδετερότητας.
3. ΤΟ 1855 ΣΕΙΡΆ ΓΕΓΟΝΌΤΩΝ ΑΝΑΣΤΑΤΏΝΟΥΝ ΤΗΝ ΠΌΛΗ
A) ΧΟΛΈΡΑ. H ασθένεια της χολέρας επανέρχεται ,τρόμος στην πόλη )
Το 1855 μίνα Αύγουστο με Σεπτέμβριο 8 επανεμφανίσθηκε η χολέρα Οι κάτοικοι φοβήθηκαν και σκόρπισαν στα γύρω χωριά
Β) ΔΡΑΓΌΝΟΙ. Διερχόμενοι δραγόνοι περνούν από την πολύ και υποχρεώνουν τους κάτοικους να τους καταβάλουν χρήματα που τους όφειλαν οι Οθωμανοί.
Και πάρα το γεγονός της εμφάνισης της τρομερής αρρώστιας ,τον ίδιο χρόνο η κατάσταση γίνεται ποιο δύσκολη από την διέλευση Δραγόνων* με την απαίτηση τους να καταβληθούν 100000 γροσιών με τα οποία θα πληρώνονταν για λογαριασμό της των Οθωμανών τα διερχόμενα μισθοφορικά στρατεύματα χριστιανών καβαλάρηδων-
Οι Δραγόνοι τον 19ο αιώνα, στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του οθωμανικού στρατού (Tanzimat), ήταν επίλεκτες μονάδες έφιππου πεζικού, οπλισμένες με μουσκέτα και σπαθιά. Χρησιμοποιούσαν τα άλογα για γρήγορη μεταφορά και πολεμούσαν κυρίως πεζοί, ενισχύοντας την ευελιξία και την ισχύ πυρός του στρατού σε μάχες. Ως προς την καταγωγή ήταν κυρίως Γάλλοι, Ρώσοι, Άγγλοι και Πρώσοι, με θρησκευτική πεποίθηση ότι ίσχυε στην χωρά καταγωγή τους.
*Γ) ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟ ΤΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ Κατασκευάζεται το καμπαναριό του Αγίου Νικολάου με χρήματα που προοριζόταν για την κατασκευή του Γυμνάσιου Κοζάνης και αρχίζει και πάλι διαμάχη ανάμεσα στους κάτοικους
Άδεια ανέγερσης κωδωνοστασίου είχε δοθεί το 1728 επί Σουλτάνου Αχμέτ Γ΄ για να αποκτήσει η εκκλησία «σήμαντρα σιδερένια και ξύλινα».
Μέχρι τότε οι πιστοί καλούνταν στις θείες λειτουργίες από το νεωκόρο ή ειδικό κράχτη.
Προγενέστερα, το 1721 με την ανακαίνιση (μάλλον εκ θεμελίων νέα ανέγερση) της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου είχαν τοποθετηθεί σ’ αυτή μεγάλες καμπάνες, αλλά ο ήχος τους ενοχλούσε τους μουσουλμάνους κατοίκους των τριγύρω από την πόλη χωριών, οι οποίοι ζήτησαν και πέτυχαν την απαγόρευση της κωδωνοκρουσίας
Τελικά το πρώτο μέρος του κωδωνοστασίου χτίστηκε, όπως βεβαιώνουν και οι εγγράμματες αναφορές στις τέσσερις όψεις του, το 1855 και στην κορυφή του τρούλου τοποθέτησαν ένα μεταλλικό περιστέρι με ανοιχτές φτερούγες,
Το κωδωνοστάσιο ήταν τετράγωνο, εμβαδού 42 m2, με προσανατολισμό τέτοιο ώστε κάθε μία από τις τέσσερις πλευρές του να αντιστοιχεί σ’ ένα από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, με 6 ορόφους και 26 μέτρα ύψος, για την εποχή του πύργος σωστός, από τον κάλφα (=πρωτομάστορα) Ανδρέα (από τη Σέλιτσα σήμερα Εράτυρα του Βοΐου), όπως μαρτυρεί και η επιγραφή στον ανατολικό τοίχο του ισογείου, πάνω και δεξιά
Το πρώτο ρολόι, 1867 μιας μόνο όψεως, ήταν δωρεά του Ηλία Κουτσιμάνη και τοποθετήθηκε στην ανατολική πλευρά του κωδωνοστασίου κάποια στιγμή πριν το 1867 (χρονιά θανάτου του δωρητή του). Το 1939 προστέθηκε ο έβδομος όροφος και τοποθετήθηκε το νέο ρολόι τεσσάρων όψεων, δωρεά του Κωνσταντίνου Μαμάτσιου2, άξιου τέκνου και μεγάλου ευεργέτη της πόλης. Από τότε οι Κοζανίτες χαριτολογώντας ονομάζουν το ρολόι τους «Μαμάτσιο», το όνομα δηλαδή του δωρητή του και περιμένουν με αγωνία, αλλά και αγαλλίαση κάθε χτύπημά του. Οι πρώτοι χτύποι του νέου ρολογιού των τεσσάρων όψεων ακούστηκαν στις 24:00 της 31ης Δεκεμβρίου
Τα χρήματα όμως που χρησιμοποιηθήκαν για την κατασκευή του καμπαναριού είχαν άλλο προορισμό και αυτό σε συνδυασμό με άλλα γεγονότα προκάλεσαν διχασμό στην πολη.
Συγκεκριμένα το 1855 οι Κοζανίτες σκέφτηκαν να επαναλειτουργήσουν και να ενισχύσουν τη λειτουργία της Σχολής (Γυμνάσιο που δίδαξε ακόμη και ο Ευγένιος Βούλγαρης ) της
Για τον σκοπό αυτό, Κοζανίτες που ζούσαν στο εξωτερικό συγκέντρωσαν ένα σημαντικό χρηματικό ποσό, 185.638 γρόσια. Όμως όπως γράφει ο Λίουφης άλλοι είχαν άλλη άποψη και χρησιμοποίησαν τα χρήματα για άλλους σκοπούς. Και στην προκείμενη περίπτωση ήταν η χρησιμοποίηση των χρημάτων για την κατασκευή του καμπαναριού
*ΤΟ 1856 Η ΔΙΑΜΆΧΗ ΠΟΥ ΞΕΚΊΝΗΣΕ ΑΠΌ ΤΗΝ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΊΗΣΗ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΟΡΙΖΌΤΑΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΆΣΙΟ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΎ ΔΙΕΥΡΎΝΕΤΑΙ.
Όμως τα πράγματα άρχισαν να γίνονται ακόμη χειρότερα όταν οι αυλοκόλακες της Μητρόπολης παρέσυραν των άπειρο δεσπότη Ευγένιο που αντικατέστησε το πολύπειρο Βενιαμίν το 1949 και έφυγε από την ζωή το 1851 να απαιτήσει αύξηση του μισθοί του. Και απαίτηση να γίνει αποδεκτή. .Αποφασίστηκε μισθός 52.000 γροσίων, ένα πολύ μεγάλο ποσό για την εποχή που επιβάρυνε τους Χριστιανούς.
Άλλες περίπτωσης που προκάλεσε μια μερίδα των Κοζανιτών ήταν η αδυναμία να ελέγξει την αγορά ενός αρχοντικό στην περιοχή της Κοζάνης, το οποίο τελικά κατέληξε στην ιδιοκτησία ενός συγκεκριμένου επωνύμου Κοζανίτη και επίσης το γεγονός οτι έδειξε αδιαφορία όταν αργότερα, πολίτες της πολύς που είχαν οικονομικές δυσκολίες ζήτησαν βοήθεια που τελικά δεν τους δόθηκε .
Όλη αυτή η κατάσταση εκτραχύνθηκε δίχασε τους κάτοικους και εμφανίστηκαν 2 παρατάξεις στην πόλη της Κοζάνης, η μία γύρω από τον Δεσπότη και η δεύτερη ομάδα νέων, κυρίως εμπόρων, που πίστευαν ότι τα χρήματα δεν διαχειρίζονταν καλά , και απαίτησαν διοικητικό έλεγχο, αφήνοντας αιχμές για κακοδιαχείριση .
Επικεφαλής του Τελευταία ομάδα είναι οι Εμμανουήλ, Μάνος – Ιωάννης Δελιβάνης , Ιωάννης Χαλκιάς , Ηλίας Κουτσιμάνης , Ιωάννης Τόλιος.
Οι άνθρωποι του Δεσπότη τους αποκάλεσαν ειρωνικά Βουλγάρικο κόμμα .
Γράφουν μια επιστολή με βαριά λόγια για τους ανθρώπους του Δεσπότη, κατηγορώντας τους για αμέλεια και εγκατάλειψη της ίδρυσης του γυμνασίου και στην οποία φαίνεται ότι η ανέγερση του Κωδωνοστασίου είναι μια οπισθοδρόμηση για αυτούς, το αίμα βράζει, ο Ευγένιος δεν μπορεί να ελέγξει την κατάσταση
Τρεις επιφανείς Κοζανίτες φυλακίστηκαν, ο Μάνος , ο Χαλκιάς και ο Δελιβάνης, σκόπευαν να τους στείλουν στην εξορία, παρέμειναν στη φυλακή για λίγες μέρες, τελικά απέσυραν τις κατηγορίες εναντίον του δεσπότη, αλλά κατάφεραν να μεταβιβάσουν τη διαχείριση των χρημάτων του σχολείου στον Δ. Κοεμσή ο οποίος το κράτησε από το 1854-1863.
Και τη στιγμή που όλα δείχνουν ότι η σύγκρουση θα έχει πολύ χειρότερη εξέλιξη, ένα γεγονός αναγκάζει τους Κοζανίτες να χαμηλώσουν τους τόνους και συμφώνησαν εκείνη τη στιγμή.
*ΤΟ 1858 ΙΔΡΥΕΤΑΙ ΤΟ ΤΕΛΩΝΕΙΟ ΟΙΝΟΠΝΕΥΜΑΤΩΔΩΝ ΣΤΗΝ ΚΟΖΑΝΗ
τΟ 1858 ιδρύθηκε τελωνείο οινοπνευματωδών ποτών πέρα από την είσπραξη εσόδων από τους Οθωμανούς που θα επιβάρυναν τους κάτοικους είχε και θετικές επιπτώσεις για την οικονομία της πολύς
Η ίδρυση του Τελωνείου Οινοπνεύματος (Zebt-i Isfirts) στην Κοζάνη αποτέλεσε κομβικό γεγονός για την οικονομική και διοικητική αναβάθμιση της πόλης.
Το τελωνείο αυτό δεν ήταν απλώς ένας σταθμός ελέγχου, αλλά ένας κρατικός μηχανισμός φορολόγησης και ελέγχου της παραγωγής και διακίνησης οινοπνευματωδών ποτών (κυρίως κρασιού και ρακής).
Η ίδρυσή του εντάσσεται στο πλαίσιο των οθωμανικών μεταρρυθμίσεων (Τανζιμάτ), που στόχευαν στην αύξηση των κρατικών εσόδων και στον εκσυγχρονισμό της φορολογικής διοίκησης.
Η επιλογή της Κοζάνης ως έδρας τελωνείου μαρτυρά τη σημασία της ως εμπορικού κέντρου της εποχής.
Τα κύρια οφέλη ήταν η συγκέντρωση της εμπορικής κίνησης των ποτών στην πόλη ενίσχυσε την τοπική αγορά, καθώς οι παραγωγοί από τις γύρω περιοχές έπρεπε να διέρχονται από την Κοζάνη για τη νόμιμη διακίνηση των προϊόντων τους.
Η παρουσία κρατικών υπηρεσιών, όπως το τελωνείο, συνέβαλε στην καθιέρωση της Κοζάνης ως διοικητικού κέντρου (έδρα Μουδίρη και Καδή), προσελκύοντας υπαλλήλους και εμπόρους.
Αν και η φορολογία ήταν βάρος, η νομιμοποίηση της παραγωγής μέσω του τελωνείου παρείχε ένα πλαίσιο ασφάλειας για το εξαγωγικό εμπόριο προς την Κεντρική Ευρώπη, όπου οι Κοζανίτες έμποροι δραστηριοποιούνταν έντονα.
Παρόμοια τελωνεία υπήρχαν σε μεγάλες εμπορικές πόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (όπως η Θεσσαλονίκη ή τα Ιωάννινα), γεγονός που τοποθετούσε την Κοζάνη στο ίδιο επίπεδο στρατηγικής σημασίας για το εμπόριο της Μακεδονίας.
*Το 1862 ΝΕΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΟΎΝΤΑΙ ΓΙΑ ΑΝΤΊΣΤΑΣΗ ΚΑΤΆ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΚΑΙ Η ΠΌΛΗ ΚΆΝΕΙ ΑΓΏΝΑ ΓΙΑ ΝΑ ΤΟΥΣ ΣΏΣΕΙ .
Το 1862 Μια ομάδα νέων επέστρεψε από από μια γιορτή στην Γκόμπλιτσα (Κρόκος ) μεθυσμένοι, έκαναν φασαρία και κατέστρεφαν οτι έβρισκαν μπροστά τους. Ο Μουντίρ ΧάτζιΙ, εκπρόσωπος της τουρκικής διοίκησης, προσπάθησε να τους λογικεύει, αλλά όχι μόνο δεν τον άκουσαν, αλλά τον σάπισαν και στο ξύλο.
Η πράξη θεωρήθηκε αντίσταση κατά της αρχής και αναφέρθηκε στην έδρα του Βιλαετιού που ήταν στο Μοναστήρι .
Η πράξη χαρακτηρίστηκε επίσης ως εξέγερση και οι συνέπειες για την πολύ ήταν προφανείς ότι θα ήταν επώδυνες.
Υπό αυτές τις συνθήκες, οι δύο παρατάξεις τα βρήκαν και ο Δεσπότης, εξαντλώντας όλες τις διπλωματικές του ικανότητες, πήρε άνδρες και από τις δύο ομάδες και πήγε στο Μοναστήρι για να σώσει την κατάσταση. Η πόλη, με αυτή την κίνηση και με τις δωροδοκίες των Οθωμανών – μπαξίσι , που ήταν αρκετά υψηλές, κατάφερε να βγει μόνο με μια βαριά επίπληξη.
Είχαν επίσης την υποστήριξη των Ελλήνων που ζούσαν στο Μοναστήρι.
Αυτό κόστισε 80000 γρόσια όταν ολόκληρο το καμπαναριό κόστιζε 62000 γρόσια.
Και ο φόρος κεφαλής που πλήρωνε η πολύ ήταν 40000 που ανέβηκε λίγο αργότερα στα 50000 γρόσια .
ΤΗΛΕΓΡΑΦΟΣ ΣΤΗΝ ΚΟΖΑΝΗ
Το 1865 ήρθε η νέα τεχνολογία της εποχής ο τηλέγραφος με απόφαση του βαλή της Θεσσαλονικείς
Έτσι συνδεθήκαν τηλεγραφικά η Κοζάνη με την Θεσσαλονίκη ,την Λαρισαία και το Μοναστήρι.
Η τηλεγραφική σύνδεση μιας μικρής πόλης με τη Θεσσαλονίκη το 1865, σήμαινε άμεση είσοδο στην εποχή της ταχείας επικοινωνίας και του εκσυγχρονισμού.
Για την τοπική κοινωνία, αυτό αποτελούσε ορόσημο που έσπαζε την απομόνωση, διευκόλυνε το εμπόριο, και επέτρεπε την άμεση ενημέρωση για νέα και τιμές, μετατρέποντάς την από μια απομονωμένη περιοχή σε κρίκο μιας ευρύτερης οικονομικής και πολιτικής αλυσίδας. Οι έμποροι μπορούσαν να πληροφορούνται άμεσα τις τιμές των προϊόντων (π.χ. σιτηρά, καπνός) στη Θεσσαλονίκη ή την Κωνσταντινούπολη, μειώνοντας το ρίσκο και αυξάνοντας τα κέρδη.
Η έλευση του τηλέγραφου έφερνε την πόλη σε επαφή με τις εξελίξεις, μειώνοντας τον χρόνο μεταφοράς πληροφοριών από εβδομάδες σε λεπτά.
Η εγκατάσταση τηλεγραφικών στύλων και γραφείων σήμαινε την έλευση τεχνογνωσίας και ειδικευμένου προσωπικού.
Στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων (Τανζιμάτ) της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εκείνης της περιόδου, η τηλεγραφική σύνδεση ήταν βασικό εργαλείο για τον εκσυγχρονισμό και τη συγκέντρωση της εξουσίας, μετατρέποντας τη μικρή πόλη σε οργανικό κομμάτι του αστικού δικτύου της Μακεδονίας
ΦΙΛΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΟΙΝΙΞ 1873
Ο Φιλολογικός και Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος “Ο Φοίνιξ της Κοζάνης” ιδρύθηκε το 1874 γεγονός που αποτέλεσε σημαντικό βήμα για να γίνει η Κοζάνη κέντρο πνευματικής και εκπαιδευτικής δράσης για τον ελληνισμό της περιοχής κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας.
Ο σύλλογος ιδρύθηκε επίσημα στην Κοζάνη στις 23 Ιουνίου 1874.
Όπως και άλλοι παρόμοιοι σύλλογοι της Μακεδονίας εκείνη την εποχή, είχε ως κύριο στόχο τη μόρφωση και την πνευματική ανάπτυξη της ελληνικής κοινότητας, καθώς και την υποστήριξη της λειτουργίας των τοπικών σχολείων. Η ίδρυσή του εντάσσεται στο πλαίσιο της ευρύτερης εθνικής και πνευματικής αφύπνισης του ελληνισμού, με τα μέλη να επιδιώκουν τη διάδοση της παιδείας και την ενίσχυση της ελληνικής ταυτότητας. : Μαζί με άλλους φιλεκπαιδευτικούς συλλόγους της Μακεδονίας, ο “Φοίνιξ” συνέβαλε στην ενίσχυση της ελληνικής εθνικής ιδέας και στην αντιμετώπιση των προκλήσεων της εποχής.
ΑΠΟΓΡΑΦΕΣ
1870 Κάτοικοι της Κοζάνης ήταν 5000 ( Αργυριάδης λεξικό γεωγραφικό 1870) ,το δε 1875 οι κάτοικοι ήταν 8100 ( Λίουφης ).
