Με ιδιαίτερη επιτυχία και τη θερμή συμμετοχή μικρών και μεγάλων, αναβίωσε και φέτος το σπουδαίο ποντιακό έθιμο των Μωμόγερων στις Κοινότητες Αγίου Δημητρίου, Ρυακίου, Τετραλόφου, Σκήτης, Αλωνακίων και Πρωτοχωρίου του Δήμου Κοζάνης. Πρόκειται για ένα ξεχωριστό ευετηριακό και ψυχαγωγικό λαϊκό δρώμενο του Δωδεκαημέρου (Χριστούγεννα – Πρωτοχρονιά – Θεοφάνια), άρρηκτα συνδεδεμένο με τον ερχομό του νέου έτους και την προσδοκία για καλή σοδειά και ευημερία.
Τα Μωμογέρια ή Κοτσαμάνια, με καταγωγή από την ορεινή Τραπεζούντα, είναι εγγεγραμμένα τόσο στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO, όσο και στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Το δρώμενο συνδυάζει χορό, θέατρο και μουσική σε παράλληλη δράση, με αυτοσχέδιους διαλόγους και έντονο σατιρικό χαρακτήρα, συμβολίζοντας παράλληλα τη γονιμότητα και την αναγέννηση της φύσης.
Σύμφωνα με ιστορικές αναφορές, το έθιμο συνδέεται είτε με τον Μώμο, τον αρχαιοελληνικό θεό του γέλιου και της σάτιρας –εξ ου και η ονομασία «Μωμόγεροι»– είτε με τους στρατηγούς του Μεγάλου Αλεξάνδρου, κατά μια άλλη ερμηνεία.
Οι συμμετέχοντες, αποκλειστικά άνδρες, κινούνται στους δρόμους, τις πλατείες και τις αυλές των σπιτιών των χωριών, όπου τους υποδέχονται με στολισμένα τραπέζια, παραδοσιακά εδέσματα, κρασί και τσίπουρο. Συγκινητική είναι η συμμετοχή ξενιτεμένων, που ζητούν να περάσουν οι Μωμόγεροι και από τα πατρικά τους σπίτια, ακόμη κι αν αυτά παραμένουν κλειστά. Ιδιαίτερη στιγμή αποτελεί και η ευλαβική διέλευση από τα κοιμητήρια, ως ένδειξη τιμής στους εκλιπόντες συγχωριανούς.
Ντυμένοι με περικεφαλαίες και φουστανέλες, κρατώντας ξύλινα ραβδιά, οι Μωμόγεροι χορεύουν και τραγουδούν από σπίτι σε σπίτι, συνοδευόμενοι από χαρακτηριστικές μορφές όπως η νύφη, ο γέροντας, η γραία, ο διάβολος, η αρκούδα, ο γιατρός και ο χωροφύλακας. Η πομπή, που συχνά ξεπερνά τα 30 άτομα μαζί με τους μουσικούς (λύρα, αγγείο, νταούλι), μετατρέπεται σε ένα αυθεντικό θέατρο δρόμου (street theatre), παρασύροντας το κοινό σε ενεργή συμμετοχή.
Η αναβίωση του εθίμου πραγματοποιήθηκε:
-
σε Τετράλοφο και Άγιο Δημήτριο στις 25 και 26 Δεκεμβρίου,
-
στη Σκήτη στις 27 και 28 Δεκεμβρίου,
-
στα Αλωνάκια στις 31 Δεκεμβρίου και 1 Ιανουαρίου,
-
στο Πρωτοχώρι στις 1 και 2 Ιανουαρίου και
-
στο Ρυάκιο την Πρωτοχρονιά.
Παράλληλα, για πρώτη φορά, διοργανώθηκαν κοινές εκδηλώσεις στις κεντρικές πλατείες της Κοζάνης και της Πτολεμαΐδας, με τη συμμετοχή και των 8 συλλόγων Μωμόγερων του Νομού Κοζάνης, συμπεριλαμβανομένων των συλλόγων της Εορδαίας (Ασβεστόπετρας, Καρυοχωρίου, Κομνηνών).
Η εκδήλωση στην Κοζάνη πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 19 Δεκεμβρίου 2025, ενώ στην Πτολεμαΐδα θα διεξαχθεί την Τρίτη 6 Ιανουαρίου 2026, στις 17:00, στο προαύλιο του 1ου Δημοτικού Σχολείου.
Η επιτυχημένη αυτή σύμπραξη αποτελεί καρπό της αγαστής συνεργασίας των Αντιδημάρχων Πολιτισμού των Δήμων Κοζάνης και Εορδαίας, Γιάννη Ιωαννίδη και Κώστα Ιωαννίδη, των οκτώ συλλόγων και του Συνδέσμου Ποντιακών Σωματείων Δυτικής Μακεδονίας – Ηπείρου της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος.
Όπως τονίζει ο Δήμαρχος Κοζάνης Γιάννης Κοκκαλιάρης:
«Στόχος της Δημοτικής μας Αρχής είναι η συνεχής στήριξη και ανάδειξη των μοναδικών πολιτισμικών μας θησαυρών, όπως το κορυφαίο έθιμο των Μωμόγερων, συμβάλλοντας στη διατήρηση της ποντιακής μας παράδοσης και στη βιωματική εμπειρία κάθε επισκέπτη».
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το έθιμο των Μωμόγερων, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επισκεφθούν την επίσημη ιστοσελίδα της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας: ayla.culture.gr.
