Για τους Χορμοβίτες και την άφιξη τους στην Κόζιανη γράφει ο Π.Λίουφης στην Ιστορία της Κοζάνης
<< Μέτα την άφιξη από την Θεσσαλία μεγάλου αριθμού άποικων στην Κόζιανι ανάμεσα στο 1566-1647 και της αναταραχής που δημιουργήθηκε στην Ήπειρο πολλοί χριστιανοί εξισλαμιστήκαν αναγκαστικά .
Ο εκ Χορμόβου ιερέας Παπαγκίκας μαζί με τον γιο του Γεώργιο που ήταν επίσης ιερέας ,μη μπορώντας να συμβιώνει με εξισλαμισμένες συγχωριανούς του του πήρε 50 οικογένειες από την ενορία του, και ήρθαν στην Κοζάνη οπλισμένοι όπου βρισκόταν συγγενείς τους , απόγονοι των πρώτων μετοίκων της που είχαν έλθει το 1390 μ.Χ. εγκαταστάθηκαν στην Σκρκα και σε αλλά μέρη ..>>
Να σημειωθεί ότι κοντά στο Χόρμοβο βρισκόταν 2 από τους 3 οικισμούς που ήρθαν οι πρώτοι άποικοι της Κόζιανης (Πρεμετή και Κόσσανα ή Κόσδιανη )
Σε υποσημείωση του βιβλίου του αναφέρει για εκείνη την εποχή ότι ομάδες Ιλλυριών και Αλβανών διέτρεχαν την Ήπειρο ,την Μακεδονία και την Θεσσαλία και ανάλογο κίνδυνο διέτρεξε και η Κόζιανη που λεηλατήθηκε για 2 συνεχόμενες ήμερες .
Σε αυτή την επιδρομή κάηκε και ο Άγιος Αθανάσιος και επίσης ότι το Χόρμοβο βρισκόταν στα Ακροκεραύνια όρη .
ΘΕΣΗ
Το Χόρμοβο βρίσκεται κοντά στον ποταμό Αώο, περίπου 3 χιλιόμετρα κατάντη της συμβολής του με τον Δρίνο. Και σε αποσταση15 περίπου χλμ από την Πρεμετή βορειοδυτικά στο μέσον της διαδρομής Πρεμετή – Τεπελένι .
Η θέση που βρισκόταν το Χόρμοβο δεν ήταν μακριά ούτε από την Πρεμετή , ούτε από την Κόσιανι ή Κόσδιανι κάτοικοι των οποίων είχαν μετοικίσει στην Κοζάνη απο το 1398 και συνδεόταν με συγγενικούς δεσμούς με τους Χορμοβίτες.
ΟΝΟΜΑ
Η διαχρονική ονομασία του οικισμού ήταν ,Κόδρα ,Κodra ,Χόρμοβο ,Χόρμοβα ,Hόrmova , Hόrmove
— Κόδρα ,Κodra
*Ετυμολογία της λέξης
λόφος στ. «υπερυψωμένο μέρος, ψηλότερο από την ακτή». «βουνό με δάση, βουνό».
Οι περισσότεροι γλωσσολόγοι τείνουν να πιστεύουν ότι το ρούμι. codru προέρχεται από τη λατινική λέξη quadrum ( πλατεία ) και η αλβανική λέξη kodra από τη ρουμανική·
–Χόρμοβο ,Χόρμοβα ,Hόrmova , Hόrmove
*Ετυμολογία της λέξης Hormove
Hormovë σημαίνει στα Αρβανιτικα : ένα παλιό χωριό με νερό.
Στην Ελληνική η λέξη παραμένει ως εχει Χορμόβα και οι κάτοικοι λεγόταν . Χορμοβίτες
ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ
Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Χόρμοβο το 1769, ο Σέρβος μοναχός Ντοσιτέι Ομπράντοβιτς εκτίμησε το μέγεθός του σε περίπου 700 σπίτια, όλα χτισμένα από πέτρα. Που αντιστοιχούν σε περίπου 3500 κατοίκους
Το Χόρμοβο ήταν ένα αρκετά ανεπτυγμένο οικονομικά χωριό του οποίου οι κάτοικοι μιλούσαν αρβανίτικα αλλά ήταν \ορθόδοξοι με Ελληνική συνείδησης προαναφέραμε ότι γράφει ο Λιουφης.
Οι Χορμοβίτες είχαν πάντα Ελληνική εθνική συνείδηση και το απέδειξαν το 1821, όταν ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση , αρκετοί ντόπιοι σχημάτισαν ένοπλες ομάδες και υποστήριξαν τον αγώνα για την Ανεξαρτησία στην Πελοπόννησο και την Κεντρική Ελλάδα ,
Στην πολιορκία του Μεσολογγίου, έλαβαν μέρος 150 Χορμοβίτες πολεμιστές.
Ξεχώρισαν δυο πρόσωπα
1. Ο Κωνσταντίνος Λαγουμιτζής ή Κώστας Αράχοβας γεννήθηκε το 1781 αλλά είναι άγνωστο πότε πέθανε . υπήρξε αγωνιστής της Επανάστασης του 1821 που διακρίθηκε ιδιαίτερα στην κατασκευή “λαγουμιών” (υπόγειων σηράγγων).
2.Ο Διαμαντής Χορμόβας υπήρξε Έλληνας αγωνιστής της Επανάστασης του 1821
* Ο Dimitrije “Dositej” Obradović (Σερβικά: Димитрије Обрадовић Dositej Obradović, 17 Φεβρουαρίου 1739 – 7 Απριλίου 1811) ήταν συγγραφέας, φιλόσοφος, θεατρικός συγγραφέας, λιμπρετίστας, γλωσσολόγος, παιδαγωγός και πολύγλωσσος, καθώς και ο πρώτος υπουργός Παιδείας της Σερβίας. Νοσιτέι Ομπράντοβιτς Ο τίτλος ενός εκ των βιβλίων του Ομπράντοβιτς Η ζωή και οι περιπέτειες του Δημήτριου Ομράντοβιτς, ο οποίος ως μοναχός έλαβε το όνομα Δοσίτειος.
ΙΣΤΟΡΙΑ
Η μοίρα του Χορμόβου ήταν κοινή μ’ αυτή των υπολοίπων χριστιανικών οικισμών του βόρειου ηπειρωτικού χώρου.
Εξισλαμισμοί, πιέσεις, διώξεις, θηριωδίες.
Το 1779, ο Βεζύρης κάλεσε τους Χορμοβίτες στο Μοναστήρι του Τρεμπουκίου του Λάμποβου (γενέτειρα των εθνικών ευεργετών Ευαγγέλη και Κωνσταντίνου Ζάππα) και ζήτησε να ξεχάσουν τα περασμένα και να δώσουν αιώνιους όρκους φιλίας μέσα στην εκκλησία.
Οι πρόκριτοι, δυστυχώς, τον πίστεψαν και πήγαν άοπλοι…
Όταν μπήκαν στον περίβολο έπεσαν πάνω τους πάνω από 400 ένοπλοι εξισλαμισμένοι αρβανίτες, με επικεφαλής τον Γιουσούφ Αράπη τον αιμοπότη και τους κατέσφαξαν. Ανάμεσα τους κι ο εραστής της μάνας του Αλή, Τσαούς Πρίφτης * [το πραγματικό του όνομα ήταν Δημήτρης Δήμου, πρεσβύτερος γιος του παπά-Κώστα], τον οποίον παρέδωσαν στον ωμό και θηριώδη Γιουσούφ Αράπη.
Ο Pouqueville περιγράφει την τραγική σκηνή:
”διαπεράσας αυτόν εις οβελίαν ως κριόν, έψησεν ζώνταν έτι επί πυράς ασθενούς, εις την αυλή του μοναστηρίου, και παρά των αιμοφύρτων των συμπολιτών του πτωμάτων, επί παρουσία του αιμοχαρούς στίφους των καννιβάλων”.
Αλλά και ο υμνητής του Αλή, Χατζη-Σεχρέτης έγραψε στην έμμετρη ”Αληπασιάδα” του:
Ο Τσαούς Πρίφτης θέλησε συγχώρεση να πάρη
κατόπιν τον εψήσανε σαν το παχύ κριάρι.
Το σκοτεινό το Χόρμοβο εγίνηκε βεράνι
κι ο Τσαούς Πρίφτης γίνηκε κεμπάπι στο τηγάνι.
Μετά απ’ αυτές τις θηριώδεις σκηνές, ο Αλή με τους ενόπλους του επιτίθενται αιφνιδιαστικά εναντίον του Χορμόβου και της γειτονικής Λέκλης (σύμμαχος του Χορμόβου), οι κάτοικοι των οποίων ιδέα δεν είχαν για τα συμβάντα στο Μοναστήρι. Άντρες γυναίκες και παιδιά σφαγιάστηκαν αδιακρίτως. Στη Λέκλη κατοικούσε ο πρόκριτος Λέκκας Ιωάννου, ο οποίος είχε λάβει μέρος στην κατεδάφιση του σεραγιού της Χάμκως, μετά την ατίμωσή της. Τον συνέλαβε, τον έδεσε στον τροχό ενός χειρόμυλου και παρακολούθησε προσωπικά -μέχρι τέλους- την επιθανάτια αγωνία του.
”Ο Αραβαντινός αναφέρει τα τρόπαια των Χορμοβιτών στους τοπικούς ανταγωνισμούς με τον Αλή πασά, τη βοήθεια που έδωκαν αυτοί στους Λεκλιώτες, κατοίκους της Λέκλης του Θανάση Βάγια, στους Λαμποβίτες, κατοίκους του Λαμπόβου του Ζάππα και σ αυτόν τον Κουρτ Πασά του Βερατίου, όταν αγωνίζονταν κατά του Αλή. Όταν ο Αλής αισθάνθηκε τη δύναμη του, ετιμώρησε σκληρά τις ηρωικές κοινότητες που είχαν γίνει ορμητήρια εθνικής αντίστασης και αντιδρούσαν στην επέκταση της επικράτειάς του. Έσφαξε, εξετόπισε και εξεθεμελίωσε τις ηρωικές κοινότητες και έσπειρε στα ερείπια τους αλάτι. Έτσι γιγάντωσε και το φυλετικό και το θρησκευτικό μίσος και συναντούμε στο πλευρό των αγωνιζομένων Ελλήνων Λεκλιώτες, Χορμοβίτες και Λαμποβίτες.”
*Στο πλαίσιο του Βαλκανικού Πολέμου και της ανόδου του Βορειοηπειρωτικού κινήματος, το χωριό Χόρμοβα καταλήφθηκε από ελληνικές στρατιωτικές μονάδες.
Κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, η Χόρμοβα, βρέθηκε στο επίκεντρο των συγκρούσεων, καθώς αποτελούσε σημείο στρατηγικής σημασίας. Η περιοχή διεκδικήθηκε από την Ελλάδα και την Αλβανία, με αποτέλεσμα να υπάρξουν μάχες και αλλαγές στην κατοχή του εδάφους.
Η Ελλάδα θεωρούσε τη Χόρμοβα μέρος του ελληνικού εθνικού χώρου, λόγω του ελληνικού πληθυσμού και της ιστορικής σύνδεσης με την περιοχή.
Η Αλβανία, από την άλλη πλευρά, διεκδικούσε τη Χόρμοβα ως μέρος του αλβανικού εδάφους.
Οι συγκρούσεις στην περιοχή είχαν ως αποτέλεσμα ανθρώπινες απώλειες και για τις δύο πλευρές.
Μετά το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων, η Χόρμοβα, μαζί με άλλα χωριά της Βόρειας Ηπείρου, παρέμεινε υπό αλβανική διοίκηση, παρά τις Ελληνικές διεκδικήσεις.
-* Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι προελαύνουσες ελληνικές δυνάμεις κατάφεραν να εισέλθουν στο χωριό μετά την ιταλική υποχώρηση , στις 11 Δεκεμβρίου 1940
Η Χόρμοβα, βρέθηκε στο επίκεντρο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου λόγω της εγγύτητάς της με τα μέτωπα και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Κατά τη διάρκεια της ιταλικής εισβολής στην Ελλάδα, η περιοχή γνώρισε έντονες μάχες, ενώ αργότερα, κατά τη γερμανική κατοχή, υπήρξε πεδίο δράσης για την ελληνική αντίσταση.
Η Χόρμοβα, λόγω της στρατηγικής της θέσης κοντά στα σύνορα με την Αλβανία, βρέθηκε στο επίκεντρο των μαχών μεταξύ των ελληνικών και ιταλικών δυνάμεων.
Μετά την κατάρρευση του ελληνικού μετώπου και την κατοχή της Ελλάδας από τις δυνάμεις του Άξονα, η Χόρμοβα, όπως και άλλες περιοχές της Βόρειας Ηπείρου, βρέθηκε υπό γερμανική κατοχή.
Η περιοχή της Χόρμοβας υπήρξε ενεργό κέντρο της ελληνικής αντίστασης κατά τη διάρκεια της κατοχής, με τη δράση ανταρτικών ομάδων και την υποστήριξη του τοπικού πληθυσμού.
Η περιοχή αποτέλεσε επίσης στόχο για συμμαχικές δυνάμεις, που επιχειρούσαν να ανακόψουν την προέλαση των Γερμανών.
Συνολικά, η Χόρμοβα υπήρξε μια περιοχή με έντονη στρατιωτική δράση κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, λόγω της θέσης της και της ενεργού αντίστασης του πληθυσμού.
ΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΧΟΡΜΟΒΙΤΩΝ ΣΤΗΝ ΚΟΖΙΑΝΙ
Ο Παπαγκίκας ανοικοδόμησε το Ναό του Αγ. Αθανασίου όπου μετά τον θάνατο του ιερουργούσε ο γιός του, ο οποίος απέκτησε τον εκκλησιαστικό βαθμό του Σακελλαρίου, αποκαλούμενος πλέον: ο Παπα-Γεώργιος ο Σακελλάριος.
Ο Παπαγκίκας ανοικοδόμησε το Ναό του Αγ. Αθανασίου όπου μετά τον θάνατο του ιερουργούσε ο γιός του, ο οποίος απέκτησε τον εκκλησιαστικό βαθμό του Σακελλαρίου, αποκαλούμενος πλέον: ο Παπα-Γεώργιος ο Σακελλάριος.
Ο Παπα-Γιώργης απέκτησε επτά θυγατέρες και τρεις γιούς.
Τα ίχνη των θυγατέρων χάνονται στο πέρασμα των αιώνων, πλην της, από γενιά σε γενιά μεταδιδόμενης, πληροφορίας, ότι ο πατέρας τους έκτισε γι’ αυτές τα πρώτα σπίτια της Κοζάνης. Για την υπόλοιπη οικογένεια του έκτισε σπίτι, το 1670, στην περιοχή του Σαριπάσχου, κοντά στον Γκιουλέρ-μαχαλά, που αποτέλεσε το πρώτο οικοδομικό κύτταρο του αρχοντικού των Σακελλαρίων.
Ο πρωτότοκος γιός του Παπα-Γιώργη, Ιωάννης Γ. Σακελλάριος, μετανάστευσε στην Ολλανδία το 1690 όπου ασχολήθηκε με το εμπόριο και τη λογοτεχνία, και επέστρεψε πάμπλουτος στην πατρίδα το 1732.
Το 1740 αποφάσισε να επεκτείνει το πατρικό του, κτίζοντας νέα πτέρυγα, ψηλότερη και μεγαλοπρεπέστερη, που συνδεόταν με την αρχική με ένα συγκρότημα βοηθητικών χώρων. Τους φεγγίτες του ορόφου της νέας πτέρυγας διακόσμησε με ”βιτρό” με τη μορφή του δικέφαλου αετού, συμβόλου του εκκλησιαστικού βαθμού του Σακελλαρίου.
Στη μορφή του αυτή το αρχοντικό στέγασε πέντε γενιές Σακελλαρίων.
Σε μια αμιγώς λοιπόν χριστιανική πόλη, χτίστηκε το 1670 ο πρώτος πυρήνας του αρχοντικού των Σακελλάριων που, στεγάζοντας πέντε γενιές της οικογένειας, σταδιακά επεκτάθηκε και τροποποιήθηκε. Το 1932, ομάδα αρχιτεκτόνων, με επιβλέποντα καθηγητή τον Δ. Πικιώνη, επισκέφθηκε την Κοζάνη και αποτύπωσε διάφορα αρχοντικά της πόλης στο πλαίσιο της «Μελέτης του ελληνικού σπιτιού και της αρχιτεκτονικής του», για λογαριασμό του συλλόγου «Ελληνική Λαϊκή Τέχνη». Τ
ο 1934, ο αρχιτέκτονας Α. Ζάχος ανέλαβε την αναστήλωση του κτηρίου αποδίδοντάς του νεοκλασικά χαρακτηριστικά.
Τέλος, το 1977 το αρχοντικό μεταμορφώθηκε «εν μία νυκτί» σε άχρωμη, τσιμεντένια πολυκατοικία. Ο αρθρογράφος προσφέρει μια εκτενή περιήγηση στην κατασκευαστική ιστορία του αρχοντικού, εμπλουτισμένη με πλήθος τοπικών όρων.
ΕΥΡΗΜΑΤΑ
*Στο χωριό υπάρχουν ερείπια παλαιών κτισμάτων και μνημείων, που μαρτυρούν την ιστορική του σημασία.
* Μνημείο της φύσης ο Πλάτανος του Χορμόβου
Ο πλάτανος του Χόρμοβου βρίσκεται στο κέντρο του χωριού στην περιοχή Τεπελένα . Το ύψος του είναι περίπου 20 μέτρα, η διάμετρος του κορμού του περίπου 1,2 μέτρα. Κάτω από τη σκιά του, οι άνδρες του χωριού συζητούσαν και έπαιρναν σημαντικές αποφάσεις για την επίλυση των προβλημάτων τους.
ΘΡΗΣΚΕΙΑ
Η πίστη των Ελλήνων κατοίκων του Χόρμοβου στο Χριστιανισμό ήταν αναμφίβολα μεγάλη, κάτι που τουλάχιστον αποδείχθηκε από τη μαζική φυγή από την πατρίδα τους με επικεφαλής τον ιερέα του χωριού για να αποφευχθεί ο εξισλαμισμός . Επιπλέον, η εκτίμηση του πατριαρχείου προς τον γιο του ιερέα του Χόρμοβου φάνηκε με την απονομή του τίτλου << Σακελλαρίου >>
Στο Βυζάντιο, ο Σακελλάριος ήταν διοικητικός και οικονομικός αξιωματούχος, αρχικά επιβλέποντας το αυτοκρατορικό θησαυροφυλάκιο (σακέλλιον). Αργότερα, ο ρόλος εξελίχθηκε σε γενικό ελεγκτή των οικονομικών,
Μιμούμενο την πρακτική της Αυτοκρατορικής Αυλής, το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως είχε το δικό του σακέλλιον. Όπως και ο κοσμικός ομόλογός του, έτσι και ο πατριαρχικός σακελλάριος έχασε την αρμοδιότητά του ως ταμίας στα τέλη του 11ου αιώνα και ανέλαβε την επίβλεψη των δωρεών και της διοίκησης των μοναστηριών της Κωνσταντινούπολης. Ταυτόχρονα, απέκτησε επίσης το πρόθεμα μέγας και αντικατέστησε τον μέγα σκευοφύλακα ως δεύτερος σημαντικότερος αξιωματούχος του Πατριαρχείου. Μέχρι τον 13ο αιώνα, ο θεσμός του μέγα σακελλάριου είχε αναπαραχθεί και στις επαρχιακές έδρες .
Μέτα την φυγή του Παπαγκίκα στα μέσα του 15ου αιώνα η Χριστιανική κοινότητα περιορίστηκε και οι Μουσουλμάνοι ισχυροποιήθηκαν.
Υπήρχε μια μικρή εκκλησιά μέχρι και το τέλος του 19ου αιώνα νοτιά του χωρίου
Κοντά βρισκόταν το μοναστηριού της Αγίας Μαρίας,
Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Χόρμοβε το 1769, ο Σέρβος μοναχός Ντοσιτέι Ομπράντοβιτς Μια ομάδα των 20 ντόπιων που τον υποδέχτηκαν κατά την άφιξή του προσφέρθηκε να τον στεγάσει στο Μοναστήρι του Αγίου Νικολάου, το οποίο, όπως ισχυρίστηκαν, μπορούσε να φιλοξενήσει δέκα μοναχούς, αλλά ήταν άδειο μια και οι μονάχοι το είχαν εγκαταλείψει.
ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
I . Ιωάννης Σακελλάριος
Ο πρωτότοκος γιός του Παπά – Γιώργη Παπαγκίκα , Ιωάννης Γ. Σακελλάριος, μετανάστευσε στην Ολλανδία το 1690 όπου ασχολήθηκε με το εμπόριο και τη λογοτεχνία, και επέστρεψε πάμπλουτος στην πατρίδα το 1732. Το 1740 αποφάσισε να επεκτείνει το πατρικό του, κτίζοντας νέα πτέρυγα, ψηλότερη και μεγαλοπρεπέστερη, που συνδεόταν με την αρχική με ένα συγκρότημα βοηθητικών χώρων. Τους φεγγίτες του ορόφου της νέας πτέρυγας διακόσμησε με ”βιτρό” με τη μορφή του δικέφαλου αετού, συμβόλου του εκκλησιαστικού βαθμού του Σακελλαρίου. Στη μορφή του αυτή το αρχοντικό στέγασε πέντε γενιές Σακελλαρίων.
II Γεώργιος Σακελλάριος
Ο Γεώργιος Κ. Σακελλάριος (1767-1838) ήταν Έλληνας ιατροφιλόσοφος και ποιητής από την Κοζάνη. Σπούδασε Ιατρική στη Βιέννη, και διατέλεσε ιατρός σε διάφορες πόλεις, καθώς και σε αυλές Οθωμανών αξιωματούχων.
Ήταν συνεργάτης του Ρήγα Φεραίου και του Περραιβού.
Έγραψε και έργα όπως “Αρχαιολογία Συνοπτική των Ελλήνων” (1796) και “Ποιημάτια” (1817).
Σπουδές και συνεργασία με τον Ρήγα: Σπούδασε Γερμανικά, Γαλλικά και Φιλοσοφία στην Ουγγαρία. Σπούδασε Ιατρική στη Βιέννη, σε ένα περιβάλλον όπου υπήρχε έντονη ελληνική παρουσία. Συνεργάστηκε με τον Ρήγα Βελεστινλή στην έκδοση της μετάφρασης του “Περιήγησις του νέου Αναχάρσιδος εις την Ελλάδα”. Ιατρική καριέρα: Άσκησε το ιατρικό επάγγελμα σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας. Διετέλεσε ιατρός του Ιμπραήμ πασά στο Μπεράτι και του Αλή πασά στα Γιάννενα.
— Για τον Γεώργιο Σακελάριο και την γυναικά του Μυτίω κόρη του Χ.Μεγδάνη που υπήρξαν εκτός των άλλων ,άνθρωποι των γραμμάτων που ξεχώρισαν και όχι μόνον, θα αναφερθούμε εκτενέστερα σε ξεχωρίσω κεφάλαιο για ανθρώπους της Κοζάνης που ξεχώρισαν για τα γράμματα και τις τέχνες .
III.Κώστας Παπακυρίακος / Λαγουμτζής/Χόρμοβας
Κωνσταντίνος Λαγουμιτζής (1781-1851)
Ο Κωνσταντίνος Παπακυριάκος ή Χόρμοβας, λόγω της καταγωγής του από το Χόρμοβο της Ηπείρου,
Το επώνυμό του ήταν Παπακυριάκος και καταγόταν από την Λέκλη της Ηπείρου Η προσωνυµία Λαγουµτζής ήταν η επαγγελµατική του ειδικότητα και ο ίδιος υπέγραφε: «Κώστας Λαγουµιτζής»
Αρματολός στο Βενέτικο είχε διοριστεί από τον Αλή πασά, το 1806, ο Κώστας Χορμόβας, ο οποίος είχε ως έδρα τη Σκάλα, όπου σώζεται ερειπωμένο το Χορμοβέικο σπίτι.
Αντικαταστάθηκε στο πόστο από τον Φαμιλιώτη Θανάση Σακαρέλο, περί το 1816. Έλαβε μέρος στον ξεσηκωμό του 1821 με την δική του ομάδα και έμεινε στην ιστορία σαν Κωνσταντίνος Λαγουμιτζής ) και διακρίθηκε περισσότερο για την κατασκευή λαγουμιών κατά την 1821-26 της Εθνεγερσίας. Επικεφαλής μιας ομάδας δέκα τεχνικών, συμμετείχε στην τρίτη πολιορκία του Μεσολογγίου (1825) και στην πολιορκία της Ακρόπολης των Αθηνών (1826).
Κατά την Τουρκοκρατία, τα λαγούμια ήταν υπόγειες σήραγγες, συχνά κατασκευασμένες από αγωνιστές, για στρατιωτικούς σκοπούς, όπως η κατάληψη φρουρίων και η διενέργεια επιθέσεων.
Ήταν μια τακτική των ίδιων των Τούρκων στις πολιορκίες οχυρωμένων πόλεων να σκάβουν λαγούμια στα τα θεμέλια των τειχών και να τα ανατινάζουν .
Ο Ιωάννης Μακρυγιάννης στα απομνημονεύματα του τον χαρακτηρίζει ως «τίμιον και γενναίον πατριώτη» και μοναδικό στο είδος του ,
* Πολιορκία του Μεσολογγίου
Στο πολιορκημένη Μεσολόγγι ήρθε από το Ναύπλιο µε εντολή του υπουργείου του Πολέµου περί τα τέλη Σεπτεµβρίου, διορισµένος από τη ∆ιοίκηση για να εκπληρώσει τη κατασκευή λαγουμιών
Είχε υπό τις διαταγές του 18 τεχνίτες και κτίστες, των οποίων ο µισθός θα ήταν των πρώτων έξι 100 γρ., των άλλων έξι 50 γρ. και των υπόλοιπων 60 γρ., ενώ ο δικός του µισθός ήταν 200 γρόσια. το µήνα. Μαζί µε τον Παναγιώτη Σωτηρόπουλο που υπήρξε πολύ σπουδαίος κατασκευαστής λαγουμιών και τον Θεοχάρη Βρύσα εργάστηκε ακούραστα για την κατασκευή τους που απέδωσαν λαµπρά αποτελέσµατα.
-* Πολιορκία της Ακρόπολης
Τον επόµενο µήνα ο Λαγουµιτζής από το Ναύπλιο απευθύνεται προς το Εκτελεστικό Σώµα και παρακαλεί να του δοθούν χρήματα και διαταγή για να συνάξει 200 στρατιώτες αναγκαίους για το έργο της κατασκευής λαγουμιών στην Ακρόπολη της Αθήνας.
Και αυτή τη φορά αντιµετώπισε µε επιτυχία το έργο του και σώθηκε η πολιορκηµένη από τον ίδιο τον Κιουταχή η Ακρόπολη.
Το σώµα του Κώστα Παπακυριάκου-Λαγουµτζή αποτελούνταν από 46 άντρες µε προοπτική να ενισχυόταν µε άλλους 12, οι οποίοι καταγόταν από όλα τα µέρη της Ελλάδος.
Ανάµεσά τους, από την επαρχία ∆ρυϊνουπόλεως ήταν: από τη Λέκλη, ο Ιωάννης Παπακυριακού, λοχαγός, που ήταν και αδερφός του, ο Κυρίτζης Μιχαήλος, υπολοχαγός, ο Χρήστος Αλεξίου, λοχίας, ο Ιωάννης Σάββας δεκανέας και ο Κώστας Σάββας, στρατιώτης, από το Τερµπούκι, ο Μήτρος Κέντρου, στρατιώτης, από το Αργυρόκαστρο, ο Αθανάσιος Παπάς, στρατιώτης, από το Ειρίντι, ο Νάνος Σάββας, λοχίας και ο Κώστας Ζάχος και ο Νικόλαος Ζάχος, στρατιώτες.
Τα λαγούμια του αξιοποιούνταν με επιτυχία είτε για την ανατίναξη τουρκικών εγκαταστάσεων, είτε για την αχρήστευση αντίστοιχων τουρκικών λαγουμιών.
*Συμμετοχή του Κώστα Λαγουμτζή στο πεδίο της μάχης ως πολεμιστή.
Αλλά πέρα από τις τεχνικές επιδόσεις του, ο Κώστας αγωνιζόταν και µε τα όπλα, παλικαρίσια, όπως βέβαια και οι άντρες του, που έφθασαν τους 99 «εντός του Μεσολογγίου».
Κατά την Έξοδο του Μεσολογγίου ο Κ. Λαγουµιτζής διασώθηκε για να συνεχίσει το έργο του στην Ακρόπολη της Αθήνας. Στις αρχές Ιανουαρίου του 1826 η Προσωρινή διεύθυνση της ∆υτικής Ελλάδος δήλωσε ότι ο χιλίαρχος Κώνστας κτίστης υπονόµων ωφέλησε τα µέγιστα στην παρούσα δεινοτάτη πολιορκία του Μεσολογγίου, γι’ αυτό συνιστάται θερµώς στην εύνοια της Σεβαστής ∆ιοικήσεως.
*Πολιτάρχης στη Σαλαµίνα
Τον Ιούνιο του 1827 έγινε πολιτάρχης στη Σαλαµίνα και το 1830 αναφέρεται ως Ταγµατάρχης.
* Παράσηµο του Ταξιάρχη του Σωτήρα,
Το 1837 τιµήθηκε καθ’ όλα επάξια, µε το παράσηµο του Ταξιάρχη του Σωτήρα, παρότι ακόµα Ταγµατάρχης, δηλ. ισότιµα µε τον Υποστράτηγο Γκόρντον και τους Συνταγµατάρχες Κ. ∆εληγιάννη, Γ. Γιατράκο και Λυκ. Λογοθέτη.
* Ταγµατάρχης της φάλαγγος Κώστας Λαγουµιτζής
Το 1839 εντάχθηκε ως «ο Ταγµατάρχης της φάλαγγος Κώστας Λαγουµιτζής εις τους πρεσβύτες προβιβαζόµενος Αντισυνταγµατάρχης», αν και αλλού µνηµονεύεται ως Συνταγµατάρχης».
Τιμήθηκε πολλαπλώς από την Ελληνική ∆ιοίκηση και το προσωνύμιο – επίθετό του φέρει η γνωστή λεωφόρος στον ∆ήμο Αθηναίων, στην περιοχή του Νέου Κόσμου.
IV. Διαμαντής Χόρμοβας . Οπλαρχηγός.
Γεννηθηκε το 1788 και θυσιαστηκε για τον αγωνα στις 6.6.1821 στην ολιορκια του Αντιριου.
Ο αδερφός του Κόστα Χόρμοβα , ο Διαμαντής Χορμόβας έπεσε ηρωικά στις 10 Ιουνίου του 1821, κατά την ανεπιτυχή πολιορκία του κάστρου του Αντιρρίου, όταν προσπάθησε με σκάλα να αναρριχηθεί στα τείχη του.
Ο Διαμαντής Χορμόβας υπήρξε Έλληνας αγωνιστής της Επανάστασης του 1821 ο οποίος έχασε τη ζωή του κατά την ανεπιτυχή προσπάθεια κατάληψης του φρουρίου του Αντίρριου στις 6 Ιουνίου του 1821 1. Ο σύγχρονος οικισμός του Αντίρριου τίμησε την μνήμη του στήνοντας του προτομή στο πάρκο που βρίσκεται πολύ κοντά στο φρούριο και το οποίο φέρει το όνομα του.
V. Αλί Πασάς
Ο Αλή Τεπελενλής γεννήθηκε στα 1744 στο Χόρμοβο Τεπελενίου. Γενάρχης της οικογένειάς του, ή ο πρώτος που έγινε ονομαστός από την οικογένειά του ήταν κάποιος Τούρκος ονόματι Μουσταφά ή Μούτζο Χούσσος, προπάππους του Αλή, αρχηγός ληστρικών ομάδων που δρούσε στην Ανατολία, περί τα τέλη του 17ου αιώνα, εξ αυτού και η οικογένειά του λεγόταν Μουτζοχουσσάτες, η οποία και εγκαταστάθηκε στην Αλβανία, προερχόμενη από τη Μικρά Ασία, περίπου 80 χρόνια πριν τη γέννηση του Αλή Πασά.
Γιος του Μουσταφά (Μουτζοχουσσάτη) ήταν ο Μουχτάρ (Μουτζοχουσσάτης) πουλέγεται πως είχε λάβει μέρος στην πολιορκία της Κέρκυρας κατά τον πόλεμο με του Ενετούς το 1716.
Από αυτή την ενέργεια η Υψηλή Πύλη τον αμνήστευσε για τις πρότερες ληστρικές δράσεις του, που όμως επανέλαβε αργότερα.
Ο γιος του Μουχτάρ εκείνου, ο λεγόμενος Βελής, ήταν ο πατέρας του Αλή Πασά.
Ο Αλή έμεινε ορφανός πολύ νωρίς. Μεγαλωμένος πλάι στη μάνα του, την αχόρταγη κι ακόλαστη Χάμκω, ο Αλή έγινε αρχηγός συμμορίας στα 15 του. Η μητέρα του ήταν Ελληνίδα στην καταγωγή και ελληνόγλωσση – δεύτερη γυναίκα του Βελή, κόρη του Μπέη της Κόνιτσας.
Η Χάμκω καταπάτησε τα κτήματα χωρικών του Χορμόβου (κοντά στο Τεπελένι) και του Γαρδικιού (κοντά στη Χιμάρα). Χορμοβίτες και Γαρδικιώτες της έστησαν καρτέρι και τη βίασαν μαζί με την αδερφή του Αλή, την Χαϊνίτσα (1762).
Ο όρκος της εκδίκησης που είχε δώσει ο Αλή στην νεκρή μάνα του περιελάμβανε όχι μόνον την καταστροφή του Γαρδικιού αλλά και του άλλου χωριού που είχε πάρει μέρος στην ατίμωσή της Χάμκως, του Χορμόβου, η οποία προηγήθηκε. Ο Πατροκοσμάς ο Αιτωλός που ήξερε τα συμβάντα, προσπάθησε να τον αποτρέψει από την εκδικητική του μανία, αλλά ματαίως.
VI, Αγωνιστές από το Χόρμοβο καταγεγραμμένοι για την προσφορά τους κατά την επανάσταση του 1821
Σε σχετικό κατάλογο που ειχε συνταχθεί με ονόματα αγωνιστών του 1821 βρίσκονται και ονόματα κάτοικων του Χόμοβου ,βρήκαμε μερικούς από αυτούς και τους προσεταιρίζουμε αρχίζοντας από τον αριθμό καταχώρησης .
1) α) α 702 Πέτρος Χορμόβας„ Χιλίαρχος 1825 και γιατρός χειρουργός.
2) α) α 2.697 Βάγκος θωριάς η Χορμοβίτης, έπικεφαλής στρατιωτών.
3) α)α 2.700 ’Ιωάννης Μήλιος.
4) α) α 2.754 Κώστας Πρίφτης ή Παππχς.
5) α) α 2.981 Βέλκος Δημητρίου.
6) χ) α1.175 ’Ιωάννης Κολιάτζος, ύπχξ) κός.
7) α) α 9.482 ΔημΚέντρο;, ύπαξιωματικός.
ΣΗΜΕΡΑ
Η σήμερα Hormova είναι μια κοινότητα στην επαρχία Αργυροκάστρου , στη νότια Αλβανία .Το Χόρμοβε είναι χωριό στην επαρχία Αργυροκάστρου , στη νότια Αλβανία , στην εθνογραφική περιοχή της Λαβρίας .
Στη μεταρρύθμιση της τοπικής αυτοδιοίκησης του 2015 έγινε μέρος του δήμου Tepelenë .
Χόρμοβε Συντεταγμένες: 40°14′20″Β 20°6′4″Α
Υ.Γ.
Στην επόμενη δημοσίευση θα αναφερθούμε στο αρχοντικό των Σακκελάριδων απόγονων του Παπαγκίκα από το Χόρμοβο που κτίστηκε το 1670 επέζησε για 3 αιώνες έως το 1977 όποτε δυστυχώς κατεδαφίστηκε για να κτισθεί στην θέση του μια άχρωμη και ασημί πολυκατοικία.
